نویسنده: وانگ یوچین
مراسمی در روز ۳۱ ژوئیه به میزبانی وزارت دفاع ملی چین در تالار بزرگ خلق در پکن برگزار شد که نمایندگان مجلس فرمایشی حزب کمونیست در آن حضور داشتند. این مراسم به مناسبت نودوهشتمین سالگرد تأسیس ارتش آزادیبخش خلق برگزار شد. آنچه که توجه مردم را به خود جلب کرد، نه سخنرانیها که غیبت بعضی از چهرهها در این مراسم بود.
در مقایسه با فهرست مهمانان سال گذشته، چند فرمانده عالیرتبه در مراسم امسال غیبت داشتند. دستکم دوازده افسر ارشد از جمله چند فرمانده در ماههای اخیر از انظار عمومی ناپدید یا از سمت خود برکنار شدهاند و یا تحت بازجویی قرار گرفتهاند. بعضی از آنها آخرینبار چند ماه پیش در انظار عمومی ظاهر شدهاند. با اینحال، بعضیها بهطور ناگهانی و بدون ارائه توضیح رسمی غیبشان زده است.
موج ناپدیدی اما الگوی مشخصی دارد. از زمان برگزاری بیستمین کنگره حزب کمونیست در اواخر سال ۲۰۲۲، ارتش آزادیبخش خلق دستکم چهار پاکسازی کلی داشته است. مهمترین موارد به مقامات نظامی عالیرتبه مربوط میشود که پیشتر در زمره متحدان نزدیک شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، بودند.
دامنه تحولات در دهههای اخیر بیسابقه بوده است. فرماندهی عالی ارتش چین در کمتر از سه سال بخش قابلتوجهی از اختیارات رهبری خود را از دست داده است. گفتنی است که از اواخر سال ۲۰۲۲ تاکنون بالغ بر ۴۰ فرمانده- در حال خدمت یا بازنشسته- پاکسازی شده، به حاشیه رانده شده و یا بیسروصدا برکنار شدهاند. اندیشکده سرسیوس کانادا، که در حوزه مسائل چین فعالیت دارد، در اواخر سال ۲۰۲۳ برآورد کرد که شمار واقعی فرماندهان برکنارشده بیشتر است و به حدود ۷۰ نفر میرسد.
درمجموع، این پاکسازیها از پنج حقیقت نگرانکننده در رابطه با ارتش و مقامات عالیرتبه چین پرده برداشتهاند.
کشمکشهای ادامهدار جناحی در ارتش آزادیبخش خلق
متعاقب بیستمین کنگره حزب کمونیست، نیروهای مسلح چین دستکم چهار پاکسازی عمده را پشت سر نهادهاند. این پاکسازیها افسران ارشد حاضر در شاخههای مختلف از جمله نیروی موشکی- مسئول زرادخانه هستهای چین- و نیروی دریایی، نیروی زمینی و نیروهای پلیس را هدف گرفتهاند.
الگوی پاکسازیها درخور توجه است، چرا که هر پاکسازی زمینهسازِ پاکسازی بعدی میشود. انجام تحقیقات گسترده در رابطه با نیروی موشکی در اواخر سال ۲۰۲۲ به برکناری چند فرمانده ارشد منجر شد. در نوامبر ۲۰۲۴، دریادار میائو هوآ، مدیر اداره کار سیاسی کمیسیون مرکزی نظامی حزب کمونیست و مسئول انتصاب و ترفیع درجه افسران ارشد، بهطور ناگهانی برکنار شد. چند هفته بعد، افسران ارشد بیشتری از سمتهای خود برکنار شدند. در مارس ۲۰۲۵، ژنرال هه ویدونگ، یکی از دو معاون رئیس کمیسیون مرکزی نظامی، از انظار عمومی ناپدید شد و موج جدید برکناریها به راه افتاد.
ادبیات رسانههای دولتی چین گویای ابعاد این تحولات است. ماه گذشته، روزنامه رسمی ارتش چین، پیالای دیلی، از تصویب مقررات جدید برای «پاکسازی سموم خطرناک» و «احیای اعتبار سیاسی نیروهای رسمی» خبر داد. این عبارتها بهطور غیرمستقیم به پاکسازی افسرانی اشاره دارند که به دست داشتن در فساد یا رفتارهای جناحی متهم شدهاند.
تبعات این تحولات در بالاترین سطوح قدرت آشکار است. از هفت عضو کمیسیون مرکزی نظامی که بعد از بیستمین کنگره حزب به پست و مقام رسیدند، تنها چهار نفر باقی ماندهاند. فرایند ترفیع درجه افسران برای پر کردن سمتهای خالی متوقف شده است. روز ارتش در سال جاری بدون ترفیع درجه فرماندهان عالی برگزار شد؛ اتفاقی که از بلاتکلیفی و بیاثر شدن فرایند ترفیع حکایت دارد.
بحران مشروعیت فزاینده حزب کمونیست چین
ارتش آزادیبخش خلق از نگاه حزب کمونیست نیرویی وفادار و منضبط قلمداد میشود که خود را وقف صیانت از حاکمیت چین کرده است. اما واقعیت این است که مردم چین، از جمله میلیونها نفری که در ارتش خدمت میکنند، تقریباً هیچ اطلاعی از دلیل برکناری افسران ارشد ندارند. بهجز صحبتهای دوپهلوی مقامات مبنی بر «بیانضباطی فاحش»، جزئیات دیگری بهطور رسمی منتشر نشده است.
این سانسور رسانهای پرسشهای ناخوشایندی را به ذهن متبادر میکند: وقتی مالیاتدهندگان بودجه ارتش را تأمین میکنند، چرا نباید از تخلفات جاری در سطوح عالی فرماندهی مطلع شوند؟ اگر این تعداد از فرماندهان ارشد صلاحیت فرماندهی ندارند، تکلیف نظامی که منصوبشان کرده چیست؟
امتناع حزب کمونیست از پاسخگویی به این پرسشها به بدبینی مردم دامن زده و مشروعیت حزب را زیر سؤال برده است.
افول روزافزون اعتماد عمومی
در فرهنگ سیاسی چین، که ریشه در آموزههای کنفوسیوس دارد، حاکم باید اعتماد مردم را جلب کند. با اینحال، اعتماد خیابانی دوطرفه است. تصمیم حزب کمونیست برای کتمان اطلاعات مربوط به پاکسازیها از بیاعتمادی حزب به مردم حکایت داشته و بیانگر تردیدی است که حزب نسبت به اقتدار خود دارد.
چیزی که بیش از همه ضرر میرساند، عدم پاسخگویی است. مقاماتی که ترفیع درجه افسران را تأیید کردهاند، نه اشتباه خود را میپذیرند و نه مسئولیت عدم نظارت را برعهده میگیرند. بهرغم وجود سازوکارهای مسئولیتپذیری سیاسی مانند «پاسخگویی در انتخاب نیروهای رسمی» و «سامانه مسئولیتپذیری رئیس کمیسیون مرکزی نظامی» در حزب کمونیست، همه چیز درعمل ناکارآمد به نظر میرسد.
اگر افرادی که در رأس قدرت هستند، نه به مردم اعتماد دارند و نه مسئولیت اشتباهاتشان را میپذیرند، مردم بر چه اساسی باید به آنها اطمینان کنند؟
فساد نهادینهشده در ارتش
شی جینپینگ با وعده مبارزه با فساد در ارتش به قدرت رسید و در دو دوره نخست ریاست خود از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ بالغ بر ۱۶۰ فرمانده را تحت بازجویی قرار داد که نسبت به تمام نابسامانیهای سیاسی، جنگها و کارزارهای قبلی از زمان تأسیس ارتش در سال ۱۹۲۷ بیسابقه بوده است. با اینحال، چرخه پاکسازیها بعد از سال ۲۰۲۲ حاکی از آن است که فساد همچنان درون ارتش جولان میدهد.
یکی از دلایل احتمالی کتمان اطلاعات، عمق فساد در ارتش است که افشای آن میتواند ثبات سیاسی حزب را به خطر بیاندازد. بسیاری از افسرانی که پاکسازی شدهاند، به دستور شی یا نزدیکان او ترفیع گرفته بودند؛ مسئلهای که میتواند وجهه ارتش را بهعنوان یک نهاد وفادار و تباهیناپذیر خدشهدار کند.
اعتراف به دامنه وسیع مشکلات باعث متزلزل شدن روحیه ارتش میشود و حتی ممکن است زمینهسازِ نارضایتی و مخالفت در بین نیروها شود.
کاهش نفوذ شی در ارتش
شاید خطرناکترین پیامد سیاسی پاکسازیهای اخیر این باشد که دامن بعضی از متحدان بسیار نزدیک شی را نیز گرفته است. دو نفر از معتمدترین افسران شی- دریادار میائو و ژنرال هه- ظرف چند ماه برکنار شدند که هردو از چهرههای شاخص در حفظ نفوذ شی در ارتش بودند.
برکناری همزمان ایندو نشان میدهد که نفوذ شی در ارتش شکنندهتر از چیزی است که تصور میکنیم. وقتی اقتدار حزب تا حد زیادی به میزان نفوذ در ارتش گره خورده است، هر نشانی از تزلزل در وفاداری مقامات ارشد نظامی تهدیدی بالقوه خواهد بود که نهتنها شی که ثبات کلی رژیم را به خطر میاندازد.
یک پیام خطرناک
ارتش آزادیبخش خلق از اواخر سال ۲۰۲۲ تاکنون جابهجاییهای بیسابقهای در بین فرماندهان عالیرتبه خود داشته است. وقتی سومین مقام قدرتمند ارتش یکشبه ناپدید میشود، یعنی هیچکس در این سیستم در امان نیست. در کشور تمامیتخواهی که «سلطه» را بر هرچیزی مقدم میداند، این بلاتلکیفی بارزترین مشخصهای است که نشان میدهد نظام سیاسی این کشور با فشار قابلتوجهی دستوپنجه نرم میکند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: وانگ یوچین دانشآموخته دکترای حقوق در دانشگاه رنمین چین است. او پیشتر از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ بهعنوان نویسنده با وی جیانشینگ (۱۹۳۱-۲۰۱۵)، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، همکاری داشته است.
