یک مطالعه جدید نشان داده که قهوه میکروبیوم روده را دستخوش تغییر میکند و روی خلقوخو، عملکرد ذهنی و التهاب اثر میگذارد.
اگر هرروز صبح قهوه بنوشید، میکروبیوم رودهتان نسبت به افرادی که اهل قهوه نیستند تغییر میکند. افرادی هم که قهوه بدون کافئین مینوشند، ممکن است تغییرات مشابهی را تجربه کنند.
تغییر در میکروبیوم
پژوهشگران کالج دانشگاهی کورک بررسی کردند که قهوه به چه صورت بر محور روده و مغز اثر میگذارد. از اینرو، ۶۲ داوطلب سالم ایرلندی در این مطالعه شرکت کردند که نیمی از آنها هرروز سه تا پنج فنجان قهوه کافئیندار مینوشیدند.
پژوهشگران در طول مطالعه به بررسی عملکرد ذهنی، خلقوخو، استرس، خواب، التهاب و ترکیب میکروبیوم روده داوطلبان پرداختند.
نتایج نشان داد افرادی که بهطور مرتب قهوه مینوشیدند، در مقایسه با افرادی که اهل قهوه نبودند، میکروبیوم روده متفاوتی داشتند. برخی باکتریها از جمله کریپتوباکتریوم کورتوم و اگرتلا در روده علاقهمندان به قهوه بهوفور یافت میشدند. این باکتریها در فرایندهای گوارشی از جمله بازیافت اسیدهای صفراوی دخیل هستند؛ فرایندی که به هضم چربیها کمک میکند.
دکتر استفانو گابورو، متخصص داروشناسی عصبی و علوم اعصاب، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «قهوه فیزیولوژی مصرفکنندگان را دستخوش تغییر میکند.»
این تغییرات با بهبود خلقوخو، عملکرد ذهنی، سیستم ایمنی و سلامت روده همراه بودند. لازم به ذکر است که تأثیر قهوه کافئیندار و قهوه بدون کافئین اندکی تفاوت داشت.
تغییر متابولیتها
الگوی متابولیتها در هردو گروه متفاوت بود. متابولیتها مولکولهای کوچکی هستند که هنگام تجزیه ترکیبات موجود در خوراکیها و نوشیدنیهایی مانند قهوه، توسط بدن و میکروبهای روده تولید میشوند. این ترکیبات میتوانند بر التهاب، هورمونها، پیامرسانی سیستم ایمنی و فعالیت مغز اثر بگذارند.
پژوهشگران دریافتند افرادی که بهطور مرتب قهوه مینوشند، متابولیتهای مرتبط با قهوه بیشتری دارند. برای نمونه، میتوان به پارازانتین و تئوفیلین اشاره کرد. اولی بهواسطه محافظت از سلولهای عصبی و خواص آنتیاکسیدانی خود شناخته میشود و دومی با فعالیت ضدالتهابی و کاهش خطر ابتلا به بیماری پارکینسون ارتباط دارد.
برخی از متابولیتهای مرتبط با قهوه به همراه برخی باکتریهای روده و الگوهای شناختی خاص ظاهر میشوند که نشان میدهد تأثیر قهوه تا حدی از طریق میکروبیوم اعمال میشود. قهوه میکروبهای روده را دستخوش تغییر میکند و میکروبها ترکیباتی تولید میکنند که با خلقوخو و عملکرد ذهنی ارتباط دارند.
داگلاس کالمن، پژوهشگر تغذیه و متخصص تغذیه ورزشی و علوم اعصاب، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «اینکه قهوه با سلامت روان و کیفیت زندگی ارتباط دارد، ممکن است برای بعضیها تعجبآور باشد.»
این تأثیر از نقش قهوه در تولید انتقالدهندههای عصبی از طریق میکروبیوم روده نشأت میگیرد.
کافئین با مسدود کردن ترکیب شیمیایی آدنوزین، که در طول روز در مغز شکل میگیرد و باعث احساس خوابآلودگی میشود، سطح هوشیاری را بالا میبرد. مهار آدنوزین بهشکل غیرمستقیم به تقویت انتقالدهندههای عصبی مرتبط با خلقوخو مانند دوپامین و سروتونین کمک میکند.
پژوهشگران دریافتند که سطح ترکیبات مرتبط با خلقوخو و پیامرسانی مغز از جمله گابا در بین داوطلبان تفاوت دارد. همچنین سطح ترکیباتی که گفته میشود برای سلامتی مفید هستند، در مصرفکنندگان قهوه پایینتر بود که از پیچیدگی ارتباط قهوه و سلامت مغز حکایت دارد.
وقتی افرادی که بهطور مرتب قهوه مینوشیدند، بهمدت دو هفته از مصرف قهوه دست کشیدند، با کاهش فشار خون، رفتارهای تکانشی و واکنشپذیری هیجانی مواجه شدند. از این گذشته، الگوی میکروبیوم و متابولیتهای آنها هم بهشکل قابلتوجهی دستخوش تغییر شد که نشان میدهد تأثیر قهوه بر میکروبیوم دائماً تغییر میکند و همیشه به یک صورت نیست.
یافتههای مربوط به قهوه بدون کافئین
گابورو گفت یکی از یافتههای مهم این مطالعه آن بود که شماری از نشانگرهای مرتبط با روده در گروه قهوه کافئیندار و قهوه بدون کافئین با تغییرات مشابهی مواجه شدند. این نشان میدهد که بخشی از اثرات بیولوژیکی قهوه از ترکیباتی غیر از کافئین نشأت میگیرد.
قهوه کافئیندار و قهوه بدون کافئین در بعضیها تأثیر متفاوتی داشتند و در بعضی دیگر تأثیر مشابهی ایجاد کردند. قهوه بدون کافئین بهشکل عجیبی خوب عمل کرد.
تنها قهوه کافئیندار با کاهش سطح کورتیزول صبحگاهی- هورمونی که در فرایند بیدارشدن دخیل است- ارتباط داشت و تأثیر آن بر هوشیاری، توجه و برانگیختگی با اثرات کافئین بر مغز همخوانی داشت. اما داوطلبانی که قهوه بدون کافئین مینوشیدند، با بهبود کیفیت خواب، فعالیت بدنی و یادگیری مواجه شدند.
هردو گروه کاهش استرس، افسردگی و واکنشهای التهابی را تجربه کردند. آزمایشها نشان دادند که سلولهای ایمنی هردو گروه با واکنش التهابی ضعیفتری مواجه بودند.
این مطالعه نشان میدهد که قهوه بدون کافئین هم به تقویت حافظه و یادگیری کمک میکند. کالمن گفت: «این موضوع ممکن است با پلیفنلهای موجود در قهوه مرتبط باشد.»
قهوه علاوه بر کافئین از صدها ترکیب زیستفعال دیگر از جمله پلیفنلها و اسیدهای فنلی برخوردار است. این ترکیبات گیاهی خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند که بخش عمده فواید قهوه از همین ترکیبات نشأت میگیرد. از این گذشته، برخی از این ترکیبات بهعنوان منبع تغذیه میکروبهای مفید روده عمل میکنند.
گابورو گفت: «موضوع فقط کافئین نیست، خود قهوه هم در این مورد نقش مهمی دارد.»
این مسئله برای افرادی که به کافئین حساسیت دارند حائز اهمیت است. کسانی هم که قهوه بدون کافئین مینوشند، از فواید پلیفنلها بهرهمند میشوند.
قهوه یک مکمل نیست
کارشناسان هشدار میدهند که نباید قهوه را به چشم مکمل سلامتی روده و مغز ببینید.
این مطالعه محدودیتهای خود را داشت. نمونه مورد مطالعه از داوطلبان سالم ۳۰ تا ۵۰ ساله تشکیل شده بود و وجود ارتباط آماری بهمنزله اثبات ارتباط بیولوژیکی نیست. گابورو برای نمونه به این نکته اشاره کرد که سطح گابا در نمونه مدفوع ارتباطی با فعالیت گابا در مغز ندارد.
گابورو گفت: «قهوه جزو مواد غذایی است و نباید آن را به چشم یک مکمل یا نسخه درمانی ببینیم.»
یافتههای این مطالعه اطمینانبخش هستند و نشان میدهند که مصرف متعادل قهوه در اکثر بزرگسالان سالم هیچ مشکلی ندارد. همچنین افرادی که قهوه بدون کافئین را جایگزین میکنند، چیز زیادی از دست نمیدهند.
