وقتی کودکان به سن ۱۰ سالگی میرسند، ممکن است در مسیری قرار گرفته باشند که خطر خودکشی را برای آنها دو یا حتی سه برابر میکند.
مطالعه طولی جدیدی که روز چهارشنبه در مجله شبکه آزاد جاما انتشار یافت، نشان میدهد نوجوانانی که با وسواس در تلفن، بازیهای ویدئویی یا شبکههای اجتماعی وقت میگذرانند، در اوایل نوجوانی با خطر قابلتوجه افکار خودکشی و فشارهای عاطفی مواجه میشوند.
یونیو شیائو، نویسنده اصلی مطالعه حاضر و استادیار کالج پزشکی وایل کرنل، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «نکته مهم این است که مسئله فقط مدت زمان کار با صفحات نمایش نیست، بلکه نحوه استفاده از آنها است که بیشترین اهمیت را دارد.»
کودکانی که هنگام کنار گذاشتن تلفن همراه خود ناراحت میشدند یا نمیتوانستند از اپلیکیشنها دل بکنند و از آنها بهعنوان یک مکانیزم دفاعی استفاده میکردند، بیش از دیگران دچار استفاده وسواسگونه میشدند که از احتمال بروز چالشهای روانی در سنین بالاتر حکایت دارد.
شیائو افزود: «این موضوع بحث را از نگرانی درباره کار با صفحات نمایش به تمرکز بر استفاده اعتیادآور سوق میدهد.»
خطرات و نشانههای اولیه هشدار
این مطالعه که بیش از ۴ هزار و ۲۰۰ کودک را در یک بازه چهار ساله در قالب پروژه توسعه شناختی مغز نوجوانان بررسی کرده است، بزرگترین پژوهش طولانیمدت در زمینه رشد مغز در تاریخ آمریکا به شمار میرود.
برخلاف مطالعات قبلی که بیشتر بر مدت زمان کار با صفحات نمایش تأکید داشتند، محققان در این مطالعه به بررسی «روشهای استفاده اعتیادآور» پرداختند؛ الگوهایی که با تشدید حس وسواس، وابستگی عاطفی و بیتابی در لحظه کنار گذاشتن صفحه نمایش شناخته میشوند. این الگوها نسبت به مدت زمان کار با صفحه نمایش، ارزیابی دقیقتری از خطر خودکشی ارائه میکنند.
در این مطالعه از کودکان خواسته شد به جملاتی مانند «وقتی نمیتوانم از تلفنم استفاده کنم، ناراحت میشوم» یا «وقتی حس بدی دارم، در شبکههای اجتماعی پرسه میزنم تا حالم بهتر شود» پاسخ دهند.
محققان کودکان را براساس پاسخها در گروههای کمخطر، خطر فزاینده و پرخطر قرار دادند و عادت استفاده از صفحه نمایش و وابستگی عاطفی به دستگاههای دیجیتال را در یک بازه زمانی مشخص مورد بررسی قرار دادند.
نزدیک به نیمی از کودکان با علائم وابستگی شدید یا فزاینده به صفحه نمایش دستوپنجه نرم میکردند که اغلب از سن حدوداً ۱۰ سالگی آغاز میشد.
در سن ۱۴ سالگی، تقریباً یکسوم از کودکان با الگوی استفاده وسواسگونه از شبکههای اجتماعی مواجه شده و حدوداً یکچهارم از آنها رفتار مشابهی در استفاده از تلفن همراه داشتند. در مقایسه با کودکانی که درگیر استفاده اعتیادآور نبودند، تعداد گزارشات مربوط به افکار یا اقدام به خودکشی در این کودکان ۲.۴ برابر بیشتر بود.
بیش از ۳۰ درصد از کودکان در اوایل نوجوانی از دسته کمخطر به دسته پرخطر رسیدند که تبعات سنگینی نیز به همراه داشت.
یونیو شیائو گفت: «چیزی که باعث شگفتی ما شد، عدم ارتباط زمان کار با صفحه نمایش و نتایج مربوط به خودکشی یا سلامت روان بود. اما روشهای استفاده اعتیادآور که با وسواس شدید و فزاینده و اضطراب و دشواری در کنار گذاشتن صفحه نمایش سروکار دارند، با افزایش دو تا سه برابری افکار و اقدام به خودکشی ارتباط مستقیم داشتند.»
دخترها بیشتر از پسرها در شبکههای اجتماعی درگیرِ عادتهای مشکلساز میشدند، اما پسرها بیشتر به استفاده اعتیادآور از بازیهای ویدئویی تمایل داشتند.
استفاده اعتیادآور جدا از خطر خودکشی با علائم عاطفی و رفتاری همراه بود. استفاده از شبکههای اجتماعی با اضطراب، افسردگی، پرخاشگری و تحریکپذیری ارتباط داشت، اما اعتیاد به بازیهای ویدئویی بیشتر با غم و غصه، گوشهگیری و بدخلقی همراه بود.
این مطالعه سازوکار پشتِ این ارتباطات را بررسی نکرد، اما تحقیقات نشان میدهند کودکانی که از نظر عاطفی مشکل دارند، ممکن است برای مقابله با وضعیت خود به صفحات نمایش متوسل شوند. با اینحال، استفاده وسواسگونه میتواند با ممانعت از رسیدگی صحیح به احساسات ناخوشایند به تشدید مشکلات دامن بزند.
توماس کرستینگ، رواندرمانگر، که نقشی در مطالعه حاضر نداشت اما از تجربه کار با نوجوانانی برخوردار است که با وابستگی دیجیتالی دستوپنجه نرم میکنند، به اپک تایمز گفت که این علائم اغلب در خانه بروز پیدا میکنند و شدیدتر از نوسانات خلقی هستند.
کرستینگ، نویسنده کتاب «قطع ارتباط: چگونه از فرزندان خود در برابر اثرات مضر وابستگی به دستگاههای دیجیتال محافظت کنیم»، گفت: «اگر دستگاه دیجیتال فرزندتان را از او میگیرید و با رفتار پرخاشگرانه یا طغیان او مواجه میشوید، صرفاً با یک رفتار ساده سروکار ندارید و این حالتها نشانه ترک اعتیاد هستند.» او افزود: «این یک هشدار اولیه است که نشان میدهد رابطه کودک با صفحه نمایش از منظر عاطفی ناسالم شده است.»
مدت زمان کار با صفحه نمایش تبعات متفاوتی دارد
تحقیقات نشان میدهند که شکل تعامل کودکان با صفحات نمایش از نظارتِ صرف بر مدت زمان استفاده از آن اهمیت بیشتری دارد.
این امر به منزله بیاهمیت بودن مدت زمان استفاده از صفحات نمایش نیست. استفاده افراطی میتواند جای فعالیتهای حیاتی مانند خواب، تحرک و ارتباطات حضوری را بگیرد. بسیاری از پلتفرمها به شکلی طراحی شدهاند که شما را بهصورت تمام و کمال جذب خود کنند. از اینرو، دل کندن از آنها دشوار است.
دکتر ویکتوریا دانکلی، روانپزشک کودکان، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت که مدت زمان زیاد و استفاده وسواسگونه از صفحات نمایش معمولاً مکمل یکدیگر هستند و میتوانند آسیبهای عاطفی را تشدید کنند.
دانکلی افزود: «کودکانی که مثل پروانه جذبِ شعله صفحات نمایش میشوند و ترک عادت برای آنها دشوار است، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. حتی اگر در حد «طبیعی» از صفحات نمایش استفاده کنید، مشکلات خلقی و رفتاری مرتبط با آن به تدریج بروز پیدا خواهد کرد. بهطور کلی، کاهش استفاده از صفحات نمایش به بهبود وضعیت کمک میکند.»
او افزود که زمان تعامل با صفحات نمایش بهویژه شبکههای اجتماعی و بازیهای ویدئویی میتواند سیستم عصبی را بیش از حد تحریک و بیثبات کند که با حساسیتزدایی از مسیرهای پاداش، مختل شدن ساعت درونی بدن و فعال شدن واکنش «ستیز و گریز» همراه است.
به گفته دانکلی، بسیاری از پلتفرمها از آسیبپذیریهای رشدی و غریزههای تکاملی انسان بهره میگیرند. «پس نباید انتظار داشته باشیم که کودکان و نوجوانان در مواجهه با اپلیکیشنهایی که با هدف درگیر کردن مغز آنها طراحی شدهاند، بتوانند نحوه استفاده از آنها را تحت کنترل خود درآورند.»
علائمی که والدین باید مراقبشان باشند
شیائو از مراقبان کودک میخواهد که از خود بپرسند:
- آیا فرزندم از فعالیتها و روابط واقعی گریزان است؟
- آیا وقتی از دستگاه دیجیتال جدا میشود، احساس ناراحتی دارد؟
- آیا حتی اگر بخواهد، در ترک عادت به مشکل میخورد؟
کرستینگ افزود که تحریکپذیری ناگهانی یا ناپایداری عاطفی در رابطه با دستگاههای دیجیتال باید زنگ خطر را برای شما به صدا درآورد.
او میگوید: «اگر تلفن یا بازی ویدئویی را از کودک آرام خود گرفتید و او بسیار عصبانی شد، باید مراقب باشید. کودکانی را دیدهام که فریاد میزدند، ناسزا میگفتند و حتی درگیری فیزیکی پیدا میکردند.»
این رفتار ممکن است در قالب فاصله گرفتن از خانواده و ناراحتی و انزوا بروز پیدا کند. کرستینگ میگوید وقتی این الگوها ظاهر میشوند، باید وارد عمل شوید: «باید تربیت کودک را جدیتر بگیرید. قانون بگذارید. استفاده از دستگاه دیجیتال را در زمان خواب ممنوع کنید و کودک را به جمع بازگردانید.»
بازنشانی سیستم
دانکلی میگوید استفاده بیش از اندازه از صفحات نمایش معمولاً باعث تشدید مشکلات عاطفی میشود و نمیتوان با آن بهعنوان یک مشکل واحد برخورد کرد.»
او میگوید: «تجربه من نشان میدهد که رسیدگی مؤثر به مشکلات سلامت روان بدون پرداختن به عادت استفاده از صفحات نمایش دشوار است.»
او به والدین توصیه میکند که اطلاعات خود را درباره تأثیر صفحات نمایش بر سیستم عصبی و بهویژه خلقوخو، خواب و تمرکز کودک بالا ببرند. دانکلی در رابطه با موارد حاد توصیه میکند که دوره ترک سه تا چهار هفتهای صفحه نمایش برای بازنشانی شرایط عاطفی و رفتاری کودک در دستور کار قرار گیرد.
او میگوید: «کاهش تدریجی زمان استفاده از دستگاههای دیجیتال معمولاً در مورد کودکان معتاد جواب نمیدهد. ایجاد وقفه به سیستم عصبی فرصت بازنشانی میدهد و امکان انجام بازیهای خلاقانهتر، اجتماعیتر و فعالتر را فراهم میکند.»
به عقیده کارشناسان، هدف این نیست که صفحات نمایش را بهطور کامل حذف کنید، بلکه این است که عادتهای بهتری بسازید.
نکاتی برای خانوادهها
- استفاده از صفحات نمایش را در حین صرف غذا و ساعت خواب ممنوع کنید.
- کودک را به انجام فعالیتهای غیرمرتبط با اینترنت تشویق کنید.
- درباره مسائل مربوط به فضای مجازی با کودک صحبت کنید.
- بهعنوان بزرگتر، الگوی اعتدال باشید.
شیائو میگوید: «فقط به مدت زمان استفاده کودک از تلفن همراه توجه نکنید، بلکه تأثیر استفاده از آنها بر سلامت روان، روابط و عملکرد روزمره کودک را نیز در نظر بگیرید.»
