در این مقاله نگاهی دقیقتر به دلایل بروز یبوست، تأثیر آن بر بدن و راهکارهای تسکین آن میاندازیم.
یبوست یکی از شایعترین مشکلات گوارشی است که تقریباً همه در مقطعی از زندگی تجربهاش میکنند.
یبوست با حرکات نامنظم روده، مدفوع سفت و گلولهای، زور زدن هنگام اجابت مزاج یا احساس تخلیه ناقص رودهها همراه است.
با اینکه خیلیها یبوست را صرفاً یک ناراحتی جزئی میدانند، این مشکل میتواند عوارض بدی به دنبال داشته باشد.
یبوست چه علائمی دارد؟
یبوست در افراد مختلف شکل و شمایل متفاوتی دارد. برای نمونه، مسئلهای که برای یک نفر عادی است- مانند دفع یکروز در میان- در فرد دیگر نشانه یبوست خواهد بود.
علائم شایع
علائم رایج یبوست عبارتند از:
- حرکات نامنظم روده مانند دفع کمتر از حد معمول
- زور زدن یا احساس درد در حین دفع
- مدفوع تکهتکه، سفت و گلولهای
- نشت مدفوع آبکی
- نفخ و سفت و متورمشدن شکم
- درد یا گرفتگی معده
- باد معده یا آروغ مکرر
- کاهش اشتها به دلیل احساس سیری ناراحتکننده
- احساس فشار یا پربودن در ناحیه مقعد
- تهوع یا استفراغ
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
برخی از علائم نشانه مشکلات جدیتر بوده و نیاز به مراقبت پزشکی دارند:
- مشاهده خون شفاف و تیره در مدفوع
- کاهش وزن غیرارادی
- تب بالای ۳۸ درجه که در حالت یبوست غیرعادی بوده و ممکن است نشانه یک عارضه جدی باشد
- تهوع یا استفراغ مداوم
- نشانههای کمخونی مانند خستگی یا ضعف
- شکمدردی که پس از دفع برطرف نمیشود یا خوابتان را مختل میکند
- درد در ناحیه مقعد
- ناتوانی در دفع باد معده
- کمردرد ناشی از مدفوع که به عصبها فشار وارد میکند
علائم یبوست مزمن
اگر علائم دستکم ۳ ماه ادامه پیدا کنند و یا دو یا چند مورد از علائم زیر را تجربه میکنید، ممکن است دچار یبوست مزمن باشید:
- زور زدن در حین دفع در بیش از ۲۵ درصد از موارد
- مدفوع سفت در بیش از ۲۵ درصد از موارد
- احساس تخلیه ناقص در بیش از ۲۵ درصد از موارد
- کمتر از سه مرتبه دفع در هفته
همچنین اگر تغییر سبک زندگی مانند افزایش دریافت فیبر، ورزش و آبرسانی کافی باعث بهبود یبوست نشود، ممکن است دچار یبوست مزمن باشید.
یبوست چه عللی دارد؟
در اکثر افراد اینطور است که روده در حین تخلیه دفوع بهتدریج آب و الکترولیتها را جذب کرده و غذای هضمشده را به شکل مدفوع نرم درمیآورد. انقباض ملایم عضلات باعث میشود که مدفوع با سرعت ثابت به سمت راستروده حرکت کند. زمانی که مدفوع به راستروده میرسد، آب بیشتری از دست میدهد اما نرم و منسجم میماند. درنهایت، کشآمدن راستروده باعث ایجاد نیاز فوری به تخلیه روده میشود.
یبوست زمانی رخ میدهد که مدفوع خشک یا فاقد فیبر کافی باشد و نتواند خودش را مرطوب نگهدارد که باعث سفتی و تخلیه دشوار میشود. همچنین اگر سرعت حرکت مدفوع بیشازحد کند باشد، جذب بیش از حد آب باعث خشکی آن خواهد شد.
یبوست بعضاً به دلیل عوامل خارجی مانند مصرف فیبر اندک و آب ناکافی یا برخی از داروها رخ میدهد که به آن یبوست ثانویه میگویند. در دیگر موارد شاهد هستیم که روده بهدرستی عمل نمیکند که به آن یبوست اولیه یا عملکردی میگویند. بیشتر موارد یبوست در همین دسته قرار میگیرند.
از این گذشته، برخی از کسانی که از یبوست عملکردی رنج میبرند، دچار اختلال عضلات کف لگن میشوند؛ وضعیتی که در آن عضلات دخیل در حرکات روده ناهماهنگ عمل میکنند. عضلات کف لگن یا مقعد در این حالت بهجای شلشدن منقبض میشوند و حتی اگر مدفوع طبیعی باشد، دفع آن دشوارتر خواهد شد.
یبوست ثانویه عمدتاً از عوامل سبک زندگی نشأت میگیرد، اما مشکلات سلامتی هم در بروز این عارضه دخیل هستند.
علل شایع سبک زندگی
موارد زیر شایعترین دلایل یبوست هستند که بهآسانی میتوانیم به آنها رسیدگی کنیم:
- عادت مراجعه به توالت: نادیدهگرفتن نیاز به دفع یا بیتوجهی به روتین مراجعه به توالت.
- رژیم غذایی: مصرف فیبر ناچیز، نوشیدن آب ناکافی، مصرف زیاد قهوه، چای یا الکل یا کمغذایی.
- فعالیت جسمانی: سبک زندگی کمتحرک یا عدم پایبندی به ورزش منظم.
- تغییر سبک زندگی: سفرهایی که روتین زندگی را مختل میکنند.
- مصرف بیشازحد ملینها: استفاده مکرر از ملینها باعث وابستگی به این داروها شده و تحرک طبیعی روده را دشوارتر میکند.
عوامل عاطفی
روده و مغز ارتباط تنگاتنگی دارند و سلامت روان تأثیر قابلتوجهی بر سلامت گوارشی دارد:
- استرس: عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را مختل میکند و باعث یبوست یا اسهال میشود. استرس اغلب از اضطراب ناشی از مسائل کاری یا شخصی نشأت میگیرد.
- افسردگی: افسردگی یکی از علائم جسمانی شایع است، زیرا مشکلات عاطفی از طریق ارتباط روده و مغز بر عملکرد روده اثر میگذارند.
علل پزشکی
اگر پای سبک زندگی در میان نباشد، باید دنبال علل زیر بگردیم:
- علل آناتومیک: ناهنجاریهای ساختاری دستگاه گوارش شامل تنگی یا انسداد مقعد، شقاق مقعد، جابهجایی داخلی و بستهبودن مقعد، بواسیر، تنگی روده، تومور و تنگی مقعد.
- ساختار عضلانی غیرطبیعی: اختلالات رشدی یا عملکردی عضلات مانند سندرم شکمهلویی، گاستروشیزیس، سندرم داون و دیستروفی عضلانی.
- رکتوسل: حالتی که در آن راستروده به ویژه در حین زور زدن به سمت دیواره پشتی واژن حرکت میکند.
- فتق: فتق شکمی که فشار داخل شکم را کاهش میدهد و عمل دفع را دشوار میکند.
- مشکلات هورمونی و متابولیکی: کمکاری تیروئید، دیابت و کمبود کلسیم یا پتاسیم.
- اختلالات دستگاه گوارش: سندرم روده تحریکپذیر، بیماری التهابی روده، بیماری کرون، کولیت زخمی، بیماری سلیاک، مشکلات ساختاری مانند پارگی مقعد، بواسیر، تنگی روده یا تومور، و اختلال کف لگن.
- دشواری در دفع: عارضهای که باعث میشود رودهها نتوانند مدفوع را از راستروده تخلیه کنند، زیرا عضلات پیرامونی راستروده و اسفنکتر خارجی مقعد هنگام دفع شل نمیشوند.
- بیماریهای عصبی: بیماری پارکینسون، اماس، سکته مغزی، آسیبهای نخاعی و دیگر ناهنجاریها.
- سایر شرایط: برخی از سرطانها از جمله سرطان روده بزرگ، مقعد، تخمدان و مغز، عمل شیمیدرمانی، فیبروز سیستیک، اسکلرودرمی و آلرژی به پروتئین شیر گاو به ویژه در کودکان.
- داروها: داروهای مسکن بهویژه داروهای افیونی و برخی از داروهای ضدافسردگی، بسیاری از داروهای فشار خون و داروهای درمان پارکینسون یا تشنج، آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا کلسیم، ضدالتهابهای غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، و مکملهای خوراکی حاوی آهن، کلسیم یا ویتامین دی در مقادیر زیاد. کمبود و بالابودن سطح ویتامین دی میتواند عملکرد روده را تحت تأثیر بگذارد. عدم تعادل در هردو حالت باعث یبوست میشود.
سایر عوامل عبارتند از:
- بارداری: تغییرات هورمونی، کاهش فعالیت جسمانی و فشار ناشی از رشد رحم که به رودهها وارد میشود.
- افزایش سن: کاهش فعالیت عضلات روده و افزایش مصرف دارو در افراد سالخورده.
یبوست چگونه تشخیص داده میشود؟
یبوست در بیشتر افراد بدون آزمایش قابل تشخیص است و معمولاً خود فرد متوجه مشکل میشود. با اینحال، پزشک ممکن است بسته به مدت زمان و شدت علائم آزمایشهای مختلفی را تجویز کند.
پزشک ابتدا عواملی مانند سابقه بیماری، سن، مشاهده خون در مدفوع، تغییر اجابت مزاج و کاهش وزن را بررسی میکند.
پزشک ممکن است مقعد شما را بهصورت فیزیکی و دیجیتالی معاینه کند که شامل بررسی انعطاف، انسداد، بزرگشدن یا وجود خون در راستروده میشود. مقدار و قوام مدفوع و عملکرد اسفنکتر هم مورد ارزیابی قرار میگیرد.
آزمایشات تکمیلی شامل موارد زیر هستند:
- عکسبرداری از شکم: عکسبرداری نشان میدهد که رودهها پر از مدفوع یا هوای اضافی هستند و به ارزیابی انباشت مدفوع و انسداد مسیر تخلیه کمک میکند.
- آزمایش خون: برای بررسی بیماریهایی مانند کمخونی ناشی از فقر آهن انجام میگیرد که ممکن است نشانه خونریزی تدریجی یا پنهان روده باشد.
- عکسبرداری رنگی از روده (باریم انما): این کار با استفاده از اشعه ایکس و مایعی به نام باریم انجام میگیرد تا روده و راستروده از نظر تنگی، انسداد یا مشکلات ساختاری بررسی شود.
- دفکوگرافی: از این روش برای ارزیابی کنترل و تخلیه مدفوع استفاده میشود.
- کولونوسکوپی: از این روش برای بررسی روده بزرگ استفاده میشود تا ناهنجاریهایی مانند التهاب، زخم، خونریزی یا رشد تومور شناسایی شوند.
- سیگموئیدوسکوپی: از این آزمایش برای بررسی بخش تحتانی روده بزرگ استفاده میشود تا علت یبوست مشخص شود.
- بررسی مسیر روده بزرگ: در این روش مدت زمان حرکت مدفوع در روده بزرگ به کمک اشعه ایکس اندازهگیری میشود.
- آزمایش عملکرد مقعد و راستروده: در این آزمایش بررسی میشود که آیا مقعد و راستروده به درستی عمل میکنند یا خیر و آیا یبوست از مشکلات عضلانی نشأت میگیرد یا پای اختلال و ناهماهنگی در میان است.
- آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع: از این آزمایش برای تشخیص وجود خون در مدفوع استفاده میشود.
اتخاذ رویکردهای طبیعی و توجه به سبک زندگی در قبال یبوست
بیشتر افرادی که یبوست دارند، با استفاده از درمانهای خانگی اعم از تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی بهبود مییابند.
۱. فیبر خوراکی و «ملینهای طبیعی»
نام فیبر خوراکی سالها بهعنوان یک گزینه استاندارد برای کاهش احتمال یبوست مطرح بوده است. به بزرگسالان توصیه میشود که روزانه دستکم ۲۵ گرم فیبر مصرف کنند که البته بسته به سن و جنسیت آنها متغیر است. فیبر دو شکل محلول و غیرمحلول دارد که هردو نقش مهمی در هضم غذا دارند. فیبر محلول آب را جذب کرده و باعث تشکیل ژلی میشود که مدفوع را نرم میکند، اما فیبر غیرمحلول حجم مدفوع را افزایش میدهد و به جابهجایی آن در دستگاه گوارش کمک میکند.
با اینحال، دستورالعملهای غذایی جدید نشان دادهاند که افزایش مصرف فیبر بهتنهایی کفایت نمیکند. دستورالعملهای کنونی یبوست مزمن شامل مجموعهای از راهبردهای هدفمند- انواع خاصی از مکملهای حاوی فیبر، میوههایی مانند کیوی، نان چاودار و آب معدنی با املاح بالا- هستند و تأکید کمتری بر رژیمهای سرشار از فیبر دارند.
مربای میوهای به کاهش یبوست کمک میکند. دستور تهیه انواع مربا در اینترنت وجود دارد.
میوهها و نوشیدنیهای زیر بهعنوان ملین طبیعی شناخته میشوند:
- آلو: خوردن آلو یا نوشیدن آب آلو به تسکین یبوست کمک میکند، زیرا حاوی فیبر و یک الکل قندی طبیعی با اثر ملین به نام سوربیتول است.
- زردآلو: مصرف منظم زردآلوی پخته و نرم باعث افزایش تحرک روده میشود.
- کیوی: کیوی حاوی آنزیم اکتینیدین است که با تجزیه مؤثرتر پروتئینها به هضم غذا سرعت میبخشد.
- آب سیب: آب سیب سوربیتول کمتری دارد و برای افرادی که نمیتوانند آلو مصرف کنند مفید است.
- روغن زیتون: مصرف یک قاشق چایخوری روغن زیتون ناشتا باعث روانشدن مسیر گوارشی شده و مدفوع را نرمتر میکند.
- نوشیدنیهای گرم: نوشیدنیهای گرم بهویژه نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه یا چای باعث افزایش حرکات روده شده و به هضم غذا سرعت میبخشند.
از مواد غذایی و رژیمهای زیر اجتناب کنید:
- رژیمهای کمکربوهیدرات مانند رژیم کتو که پرچرب و کمفیبر است.
- خوراکیهای حاوی قند تصفیهشده فراوان از جمله دسرهای سنگین که خطر یبوست را افزایش میدهند.
۲. مکملهای حاوی فیبر
فیبر خوراکی فواید زیادی برای سلامتی دارد، اما درصد اندکی از افراد از طریق غذا به فیبر مورد نیاز خود میرسند. در افرادی که رژیم غذایی کمفیبر دارند، مکملهای فیبر به بهبود حرکات روده کمک میکند. مکملهای فیبر معمولاً تدریجی عمل میکنند و ممکن است باعث نفخ یا باد معده شوند. از اینرو، مصرف مایعات کافی حائز اهمیت است.
۳. پروبیوتیکها
پروبیوتیکها باکتریها و مخمرهای مفیدی هستند که به حفظ تعادل میکروبیوم روده کمک میکنند. پروبیوتیکها با بهبود قوام مدفوع و جابهجایی طبیعی روده به حرکات روده نظم میبخشند. ماست، کفیر و نوشیدنیهای مبتنی بر ماست حاوی پروبیوتیک هستند.
۴. مایعات کافی
هیدراتهماندن لازمه کاهش و پیشگیری از یبوست است، زیرا مایعات به عملکرد مؤثر فیبر کمک میکنند و مدفوع را نرم و حجیم نگهمیدارند تا آسانتر تخلیه شود.
آب، آبمیوههای طبیعی، آب سبزیجات، سوپهای رقیق، نوشیدنیهای حاوی سویای غنیشده، اسموتیها و آبگوشت بهترین انتخاب هستند و مایعات مورد نیاز بدن را تأمین میکنند.
۵. فعالیت جسمانی
ورزش منظم با تحریک انقباض طبیعی عضلات روده به بهبود حرکات روده کمک کرده و جابهجایی غذا را در روده بزرگ آسانترمیکند. فعالیتهای هوازی مانند پیادهروی سریع یا دوچرخهسواری بهویژه مؤثر هستند. فعالیت جسمانی منظم در هر سطحی مفید است، بهویژه برای افرادی که تحرک چندانی دارند.
۶. تمرینات کگل
تمرینات کف لگن یا کگل به تقویت عضلات حامی روده، راستروده و مقعد کمک میکنند، کنترل روده را بهبود بخشیده و عمل دفع را آسانتر میکنند.
۷. آرامسازی و موسیقیدرمانی
مطالعهای در مه ۲۰۲۵ با حضور بالغ بر ۶۰۰ داوطلب نشان داد که آرامسازی تدریجی عضلات در کنار موسیقیدرمانی کوتاهمدت به بهبود علائم گوارشی از جمله یبوست کمک میکند.
راهکارهای درمان یبوست
اگر تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی باعث بهبودی نشود، گزینههای دارویی و درمانی دیگری هم در دسترس هستند.
۱. ملینها
ملینها داروهایی هستند که به تحریک روده کمک میکنند. این داروها انواع مختلفی دارند و هرکدام به یک شکل روی دستگاه گوارش اثر میگذارد. ملینها بعضاً براساس نیاز و پاسخ بدن بهصورت ترکیبی مصرف میشوند.
- ملینهای حجمدهنده: اغلب اولین گزینه هستند و باعث میشوند که مدفوع رطوبت خود را نگهدارد، نرمتر شود و تخلیه آسانتری داشته باشد تا خطر یبوست کاهش پیدا کند. پوست اسفرزه، استرکولیا و متیل سلولز چند نمونه از گزینههای گیاهی هستند.
- ملینهای اسموتیک: زمانی مصرف میشوند که ملینهای حجمدهنده جواب نمیدهد. این ملینها آب را به سمت روده هدایت میکنند تا مدفوع نرم شده و حرکات روده افزایش یابد. لاکتولوز و ماکروگل دو نمونه از این ملینها هستند که در کل چهار نوع دارند: ملینهای نمکی که طی ۳۰ دقیقه تا ۳ ساعت عمل میکنند؛ لاکتولوز که طی ۶ ساعت تا ۲ روز اثر میکند؛ ملینهای پلیمری مانند پلیاتیلن گلیکول که معمولاً ظرف مدت ۶ ساعت عمل میکنند؛ و شیافهای گلیسرین که مدفوع را نرم کرده و حرکات روده را افزایش میدهند.
- ملینهای محرک: زمانی مصرف میشوند که مدفوع نرم است اما بهسختی تخلیه میشود. این ملینها عضلات دستگاه گوارش را تحریک میکنند تا مدفوع به بهترین شکل ممکن تخلیه شود. سنا، بیزاکودیل و سدیم پیکوسولفات رایجترین ملینهای محرک هستند و معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ساعت اثر میکنند.
- نرمکنندههای مدفوع: ملینهایی مانند دوکوزات باعث مرطوبشدن مدفوع میشوند تا تخلیه آن آسانتر شود.
- روانکنندهها: روغنهای معدنی به تخلیه آسانتر مدفوع کمک میکنند و برای انسداد جزئی روده، شقاق مقعد یا بواسیر دردناک هم مفید هستند. با اینحال، مصرف روانکنندهها نباید بیش از یک هفته طول بکشد، زیرا استفاده طولانیمدت موجب کمبود ویتامین یا تداخل دارویی خواهد شد. روغنهای معدنی به خانمهای باردار یا افرادی که در بلعیدن مشکل دارند توصیه نمیشود، زیرا ورود آنها به ریه با خطر ابتلا به ذاتالریه همراه است.
- میوههای ملین: مرباهای میوهای هم به تسکین یبوست کمک میکنند. دستور تهیه انواع مربا در اینترنت موجود است.
داروسازها برای یبوست کوتاهمدت توصیه میکنند که مصرف ملین پس از نرمشدن مدفوع متوقف شود. برای مصرف طولانیمدت باید دوز ملینها را بهتدریج کاهش دهید. اگر از چند ملین استفاده میکنید، باید دوز همه را بهتدریج کاهش دهید که ممکن است چندین ماه به طول بیانجامد.
۲. شیافها
شیافها داروهای کوچک و جامدی هستند که به شکل مستقیم وارد مقعد شده و همانجا حل میشوند و یبوست را تسکین میدهند. شیافها ممکن است بهعنوان روانکننده یا ملین محرک عمل کنند و مدفوع را با تحریک عضلات روده به حرکت درآورند. این دارو اغلب برای کودکان یا افرادی تجویز میشود که در بلع داروهای خوراکی مشکل دارند. تأثیر شیاف فوری و هدفمند است.
۳. داروهای دیگر
داروهای دیگر ممکن است یبوست را به اشکال مختلف تسکین دهند:
داروهای انتروکینتیک: داروهایی مانند پروکالوپراید با تحریک گیرندههای سروتونین در دستگاه گوارش باعث افزایش حرکت عضلات روده شده و جابهجایی روده را بهبود میبخشند. تهوع، اسهال، شکمدرد و سردرد عوارض شایع انتروکینتیکها هستند.
- آگونیستهای گوانیلات سیکلاز-سی: داروهایی مانند لیناکلوتید با افزایش ترشح مایعات روده به تخلیه بهتر مدفوع کمک کرده و علائم یبوست را تسکین میدهند.
- آنتاگونیستهای گیرنده مو-اپیوئیدی با اثر محیطی: زمانی که سایر درمانها مؤثر عمل نمیکنند، داروهایی مانند متیلنالتروکسون، نالوکسگل و نالدمدین برای درمان یبوست ناشی از مصرف داروهای اپیوئیدی تجویز میشوند. آلویموپان گزینه دیگری است که تنها در بیمارستان و بهصورت کوتاهمدت برای کمک به درمان ایلیوئس (عدم تحرک روده) بعد از عمل تجویز میشود.
۴. داروهای تنقیه
تنقیه به وارد کردن مایعات- معمولاً آب و گاهی نمک- به داخل راستروده از طریق مقعد اطلاق میشود. این مایعات مدفوع را نرم کرده و دیوارههای راستروده را به حرکت درمیآورد و با ایجاد انقباض عضلانی باعث احساس نیاز فوری به اجابت مزاج میشود.
۵. شستوشوی مقعدی
شستوشوی مقعدی یک راهکار هدفمند برای تخلیه بخش تحتانی روده است. در این روش از کاتتر یا تجهیزات تخصصی برای انتقال آب به داخل راستروده استفاده میشود. این روش برخلاف تنقیه میتواند کل بخش تحتانی روده را تخلیه کند و برای افرادی که دچار یبوست مزمن هستند مفید است. استفاده ایمن از تجهیزات شستوشوی مقعدی مستلزم این است که زیر نظر یک متخصص مراقبتهای بهداشتی آموزش ببینید.
۶. رفع دستی انسداد روده
انسداد روده به حالتی اطلاق میشود که مدفوع سفت شده و در راستروده گیر کرده است. این حالت معمولاً با تنقیه به کمک آب و محلولهای ویژه برطرف میشود. اگر مؤثر نباشد، پزشک برای خارجکردن مدفوع از روش تنقیه دستی کمک میگیرد که میتواند دردناک باشد. از اینرو، تنقیه دستی به کمک بیحسی موضعی یا آرامبخش انجام میگیرد تا شدت ناراحتی به حداقل برسد.
۷. تحریک عصب خاجی
از روش تحریک عصب خاجی در شرایطی استفاده میشود که یبوست به کمک سایر روشها برطرف نشده است. این روش با تنظیم سیگنالهای عصبی که کنترل روده بزرگ را برعهده دارند عمل میکند. مطالعات نشان دادهاند که این روش در کودکان مبتلا به یبوست عملکردی باعث بهبود حرکات روده میشود. با اینحال، فواید آن در برخی از بیماران کمتر از ۶ ماه دوام دارد.
۸. بیوفیدبک
در روش درمان بیوفیدبک به بیمار آموزش داده میشود تا عضلات راستروده و شکم خود را برای تخلیه مؤثر روده هماهنگ کند. سیگنالهای الکتریکی ملایم باعث افزایش آگاهی از فعالیت عضلات شده و امکان کنترل رودهها را فراهم میکند. از درمان بیوفیدبک در کنار رژیم غذایی برای تسکین یبوست مزمن استفاده میشود.
۹. درمان شناختی-رفتاری
مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که ترکیب درمان شناختی-رفتاری با درمان بیوفیدبک، نسبت به انجام بیوفیدبک یا درمان مجزا، تأثیر بیشتری در کاهش علائم یبوست، افسردگی و اضطراب دارد. حدود ۶۷ درصد از بیمارانی که تحت هردو راهکار درمانی فوق قرار گرفتند، توانستند عضلات رودهشان را بهطور کامل شل کنند، اما هیچکدام از بیماران با انجام بیوفیدبک یا درمان مجزا چنین امکانی پیدا نکردند.
۱۰. عمل جراحی
بهندرت از عمل جراحی برای درمان یبوست استفاده میشود، اما ممکن است در شرایط خاص مانند برآمدگی یا افتادگی راستروده در دستور کار قرار بگیرد. جراحی کف لگن به رفع این مشکل کمک میکند، هرچند برخی از افراد ممکن است پس از عمل دچار علائم جدید مانند اسهال، انسداد روده یا بیاختیاری شوند.
۱۱. ماساژدرمانی شکم
یک تحلیل جامع در سال ۲۰۲۳ نشان داد که ماساژدرمانی شکم باعث بهبود حرکات روده شده و تخلیه مدفوع را آسانتر میکند، قوام مدفوع را بهبود میبخشد و کیفیت زندگی افراد مبتلا به یبوست را ارتقا میدهد.
تحلیل جامع دیگری در ژانویه ۲۰۲۵ نشان داد که ماساژدرمانی شکم علائم یبوست مزمن را کاهش میدهد و اثربخشی آن بسته به نوع یبوست و نوع ماساژ متفاوت است.
۱۲. طب سوزنی
یک تحلیل جامع در سال ۲۰۲۰ نشان داد که طب سوزنی راهکار درمانی ایمن و مؤثری برای یبوست عملکردی است و حرکات روده، قوام مدفوع، علائم و کیفیت زندگی بیماران را بهبود میبخشد. البته در این مورد به مطالعات دقیقتری نیاز داریم.
طب سوزنی همچنین برای یبوست ناشی از مصرف اپیوئیدها و داروهای مخصوص سرطان مفید است. از این گذشته، ماساژدادن نقاط طب فشاری شکم میتواند سازوکار روده را با تنظیم سیستم «استراحت و هضم» بهبود بخشد. این درحالی است که اسانسهای روغنی عضلات شکم را شل کرده و گردش خون را تقویت میکنند. یکی از نقاط پرکاربرد در طب سنتی چینی «ژی گو» نام دارد که از قدیم برای تقویت سلامت گوارشی مورد توجه بوده است. مطالعهای در سال ۲۰۱۶ نشان داد که انجام طب سوزنی الکتریکی در نقطه ژی گو میتواند درد و نفخ شکم را به حداقل برساند، حرکات روده را بهبود بخشد، زمان تخلیه مدفوع از روده بزرگ را کوتاهتر کرده و نیاز بیمار را به ملینها کاهش دهد. یکی از مطالعات پیشین هم نشان داد که ۴ هفته طب سوزنی الکتریکی در این نقطه توانست علائم ۹۴.۴ درصد از بیماران مبتلا به یبوست را تسکین دهد و زمان تخلیه روده و نیاز به ملینها را به حداقل برساند.
ذهنیت چه تأثیری بر یبوست دارد؟
ذهنیت از طریق ارتباط روده و مغز تأثیر بسزایی بر یبوست میگذارد. افکار، احساسات و میزان استرس بر نحوه ارتباط مغز با دستگاه گوارش اثر میگذارند.
عصبانیت، اضطراب یا بدخلقی میتواند سرعت حرکات روده را کاهش دهد، سیگنالهای طبیعی روده را مختل کرده و از شلشدن عضلات کف لگن ممانعت کند. عجولبودن، نادیدهگرفتن نشانههای فیزیکی یا نگرانی درباره عادتهای اجابت مزاج هم باعث تأخیر در مراجعه به توالت میشوند و عمل دفع را دشوارتر میکنند.
چگونه میتوان از یبوست پیشگیری کرد؟
بسیاری از راهکارهای مربوط به سبک زندگی که در رفع یبوست کاربرد دارند، به پیشگیری از این عارضه کمک میکنند. نکات زیر در رابطه با اجابت مزاج سالم حائز اهمیت هستند:
- برنامه منظم: هر روز در مکان و زمان مشخصی به توالت بروید و به خودتان زمان بدهید. نیاز طبیعی دفع را جدی بگیرید و اجابت مزاج را به تعویق نیاندازید.
- تغییر وضعیت بدن: پاهای خود را روی یک چهارپایه کوتاه قرار دهید تا زانوها بالاتر از لگن باشند. این حالت باعث میشود که راستروده صاف بماند و تخلیه مدفوع آسانتر شود.
- زمانبندی وعدههای غذایی: در طول روز وعدهها و میانوعدههای کوچک میل کنید تا فعالیت روده افزایش یافته و اجابت مزاج منظمتری داشته باشید.
- پیگیری عادتها: مصرف غذا و نوشیدنی، سطح فعالیت جسمانی و حرکات روده را ثبت کنید تا الگوها یا محرکهای یبوست را شناسایی کنید.
عوارض احتمالی یبوست
برخی از افراد نگران این هستند که یبوست موجب سرطان میشود، اما شواهدی دال بر ارتباط قطعی یبوست و سرطان روده وجود ندارد. با اینحال، عدم درمان یبوست یا یبوست پایدار با عوارض میانمدت و بلندمدت همراه است:
- بواسیر: زور زدن مکرر میتواند به عروق خونی راستروده آسیب بزند و باعث تورم رگها شود.
- خونریزی مقعد: زور زدن مکرر باعث خونریزی بر اثر بواسیر یا شقاق مقعد میشود.
- زخم استرکورال: مدفوع نهفته جداره داخلی تحتانی روده را فرسایش میدهد و احتمالاً باعث خونریزی یا سوراخشدن روده میشود.
- افتادگی راستروده: زور زدن مداوم باعث میشود که بخشی از راستروده از طریق مقعد بیرون بزند.
- بیاختیاری ادرار: زور زدن مداوم عضلات کف لگن را ضعیف کرده و نشت ادرار را بهویژه در حین سرفه، خنده یا عطسه افزایش میدهد.
- انسداد روده: مدفوع در روده بزرگ یا راستروده انباشته شده و گاهی به بیرون نشت پیدا میکند.
