خانم وانگ پنج سال بود که از میگرن و گرفتگی گردن رنج میبرد و در ناحیه باسن احساس گزگز و بیحسی میکرد. تصور میکرد سیاتیک دارد. فشردگی عصب با دریافت نتیجه آزمایشها منتفی شده بود، اما درد او تمامی نداشت و با افزایش دوز مسکن هم از بین نمیرفت.
دکتر شین چونگیی، مدیر کلینیک گیاهی دکتر شین، متوجه شد که مشکل وانگ ربطی به گردن او ندارد و به ماهیچه ذوزنقهای فوقانی در نقطه اتصال گردن و شانه مربوط میشود. شین نقطهای بسیار حساس به اندازه یک بادامزمینی پیدا کرد که به آن «نقطه ماشهای» میگویند. همینکه نقطه مورد نظر را بهطور ملایم فشار داد، وانگ متوجه شروع سردرد خود شد.
شین در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «در کلینیک بارها به مواردی از این دست برخوردهام.»
چرا درد میوفاسیال خودش را پنهان میکند؟
میوفاسیا شبکهای است که عضلات، استخوانها، اندامها و عصبها را دربرمیگیرد. شین گفت میوفاسیای سالم امکان حرکت روان و سیّال عضلات را فراهم میکند. اما اگر فاسیا در طولانیمدت دچار کشیدگی، آسیب یا چسبندگی شود، با تشکیل گرههای کوچک و حساس یا نقاط ماشهای مواجه خواهیم شد. فشردن نقاط ماشهای نهتنها در ناحیه مربوطه باعث درد میشود، بلکه میتواند درد را به نقاط دیگر بدن انتشار دهد.
شین گفت: «سندرم درد میوفاسیال اغلب خودش را در قالب بیماریهای دیگر پنهان میکند، زیرا درد آن شبیه درد بیماریهای دیگر احساس میشود.» نقاط ماشهای گردن و شانه باعث سردرد میشوند، اما درد ناشی از نقاط ماشهایِ عضلات عمقی باسن به رانها و ساقها منتقل شده و شبیه سیاتیک به نظر میرسد.
حساسیت هنگام فشار و انتشار درد
از آنجا که نقاط ماشهای ممکن است از منشأ اصلی درد دور باشند، از کجا میتوان فهمید به سندرم درد میوفاسیال مبتلا هستیم؟
سه ناحیهای که باید قبل از هرچیز بررسی شوند
شین میگوید اگر بدون علت مشخص و برای مدت طولانی دچار درد و کوفتگی شدید، قبل از هرچیز باید سه ناحیه زیر را بررسی کنید.
۱. نقطه اتصال گردن و شانه: این نقطه همان ماهیچه ذوزنقهای فوقانی است. برجستهترین بخش عضله را در نقطه اتصال گردن و شانه با انگشت فشار دهید. اگر در حین فشار به یک ساختار سفت و طنابمانند برخوردید و در پشت سر یا شقیقهها احساس درد و ناراحتی کردید، ممکن است با یک نقطه ماشهای در عضلات گردن و شانه مواجه باشید.
۲. بخش بیرونی باسن: بنشنید یا به پهلو دراز بکشید و قسمت فوقانی و بیرونی باسن را که معمولاً پشت جیب شلوار قرار دارد با نوک انگشت فشار دهید. اگر دردی حس کردید که بهسمت پایین انتشار پیدا میکند و شبیه سیاتیک به نظر میرسد، ممکن است با یک نقطه ماشهای در عضلات عمقی ناحیه باسن سروکار داشته باشید.
۳. بخش بیرونی ساعد: افرادی که ساعتهای طولانی با ماوس، صفحهکلید یا موبایل کار میکنند، ممکن است در ناحیه بین آرنج و مچ دست احساس درد و گرفتگی داشته باشند؛ بهنحوی که درد با فشار دادن این ناحیه بهسمت مچ یا آرنج انتشار پیدا کند. این درد ممکن است نتیجه انباشت فشار در عضلات بازکننده ساعد باشد.
این مشاهدات بهتنهایی راه به جایی نمیبرند و فقط حکم سرنخ را دارند. تشخیص دقیق توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام میگیرد.
کلید درمان: یافتن نقاط ماشهای
شین گفت: «درمان درد میوفاسیال مثل پیدا کردن کلید خاموش و روشن دستگاههای برقی است. قبل از هرچیز باید نقطه ماشهای واقعی را پیدا کنید. نقاط ماشهای همان کلید خاموش و روشن هستند. اگر بتوانید این نقاط را با طب سوزنی از زیر فشار خارج کنید، فوراً احساس رهایی خواهید کرد و از درد و ناراحتی خلاص خواهید شد. بیماران بهدلیل مهارت شین در یافتن نقاط ماشهای به او لقب «شینِ سوزنی» دادهاند.
شین یک خانم کارآفرین میانسال را درمان کرده که سالها بهدلیل تنش و فشار عصبی از سردرد رنج میبرد. هرروز عصر حس میکرد سرش تحت فشار است و انگار نواری محکم دور سرش پیچیدهاند. شین متوجه شد که درد او به نقاط ماشهایِ عضلات عمقی زیر استخوان پسسری مربوط میشود.
وانگ بعد از انجام طب سوزنی گفت انگار میلهای که ۱۰ سال بود درون سرش حس میکرد، از سرش خارج شده است. طب سوزنی بهطور موقت چرخه درد و کشیدگی عضلات را متوقف کرده بود.
بیمار دیگری از بیحسی بخش داخلی ران و پاهای خود رنج میبرد که از دو سال پیش ادامه داشت. احتمال میداد توموری در نزدیکی کشاله ران خود دارد که عصب را تحت فشار قرار داده است، اما پزشکان هم با معاینات مکرر متوجه علت درد او نشدند.
شین عضلات نزدیککننده بخش داخلی ران او را در حین معاینه فشار داد و بیمار بلافاصله از شدت درد فریاد کشید. واکنش بیمار نشان داد که مشکل از عصبها نیست و به نقاط ماشهای عضلاتش مربوط میشود. علائم او بعد از دو جلسه طب سوزنی بهشکل قابلتوجهی بهبود یافتند.
پژوهشگران در یک مطالعه مروری با بررسی ۲۸ کارآزمایی تصادفی کنترلشده نشان دادند که طب سوزنی در کوتاهمدت میتواند درد و ناتوانی ناشی از نقاط ماشهای گردن را به حداقل برساند، اما در میانمدت برتری خاصی نسبت به سایر روشهای درمانی ندارد. برای تأیید اثربخشی بلندمدت طب سوزنی به پژوهشهای باکیفیت بیشتری نیاز داریم.
پیشگیری از عود درد میوفاسیال
شین گفت طب سوزنی معجزه نمیکند.
شین افزود که اگر بعد از درمان همچنان سر و گردن خود را ساعتها پایین نگهدارید، مدت زیادی پشت میز بنشینید یا خواب کافی نداشته باشید، نقاط ماشهای عود میکنند. حفظ اثربخشی درمان به اصلاح فرم بدن، انجام حرکات کششی و تقویت عضلات جانبی بستگی دارد. او رعایت نکات زیر را برای پیشگیری از عود درد میوفاسیال ضروری میداند:
۱. شرایط محیط کارتان را اصلاح کنید: خیلیها بهدلیل شرایط محیط کارشان دچار درد گردن و شانه میشوند. میز کار برای کوتاهقدها بیشازحد بلند است و باعث میشود که ناخودآگاه شانههای خود را را بالا نگهدارند؛ وضعیتی که باعث کشیدگی مزمن عضلات گردن و شانه میشود.
شین توصیه میکند که صندلیتان را کمی بالاتر ببرید و چهارپایه کوچکی زیر پاهایتان بگذارید تا پاها با زمین در تماس باشند. دستها را بهشکل طبیعی خود به کار بگیرید و از بالا نگهداشتن شانهها خودداری کنید تا فشار وارده به گردن و شانهها به حداقل برسد.
۲. حرکات کششی انجام دهید: بهازای هرساعت کار ۳ تا ۵ دقیقه از جای خود بلند شوید و گردن، شانهها، قفسه سینه، لگن و کمرتان را حرکت دهید. این کار به شلشدن عضلات کمک میکند. شین به کارکنان اداری توصیه میکند که حرکت کششی زیر را برای رفع درد و گرفتگی شایع گردن و شانه امتحان کنند:
مرحله ۱: دستتان را روی شانه مورد نظر بگذارید و آرنج را رو به بالا نگهدارید. سپس سرتان را بهسمت مقابل بچرخانید و به انگشتهای پای مخالف نگاه کنید.
مرحله ۲: با دست دیگر قسمت بالای سرتان را بهآرامی بهسمت پایین فشار دهید.
هنگام انجام این حرکت باید در بخش جانبی گردن احساس کشش کنید. این حرکت به شلشدن عضلات کمک میکند. کشش را آنقدر ادامه دهید که احساس درد کنید، اما عضله را هرگز تحت فشار نگذارید.
۳. گرمادرمانی و توپ ماساژ: اگر در ناحیه دردناک با قرمزی، تورم، داغی یا درد شدید مواجه نیستید، میتوانید یک حوله گرم بردارید و آن را بهمدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی ناحیه دردناک بگذارید تا گردش خون موضعی افزایش پیدا کند. همچنین میتوانید یک توپ تنیس یا توپ ماساژ بردارید و آن را کنار تیغههای شانه یا بخش بیرونی لگن بگذارید و با تکیه به دیوار یا زمین به ناحیه دردناک فشار وارد کنید. این کار دردناک اما آرامشبخش است. با اینحال، نباید برای تسکین درد به خودتان فشار وارد کنید.
شین گفت: «درمان درد میوفاسیال به این معنی نیست که فقط محل درد را فشار دهید.» پیدا کردن نقطه ماشهای قدم اول است. جلوگیری از عود درد مستلزم اصلاح فرم بدن، فعالیت منظم، کاهش استرس و خواب کافی است.
