تحلیلگران حملونقل دریایی اعلام کردند رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز پس از تشدید دوباره درگیریها میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی تقریباً متوقف شده است.
تحلیلگران حملونقل دریایی، از جمله در لویدز لیست، الویژن و ویندوارد، از کاهش شدید تردد کشتیها در تنگه هرمز در روز چهارشنبه ۱۷ تیر، خبر دادند؛ تغییری که روند افزایشی پیشین عبور کشتیها از این گذرگاه راهبردی را معکوس کرد.
سردبیر لویدز لیست در یادداشتی در روز پنجشنبه ۱۸ تیر، نوشت: «با فروپاشی آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی، عبور کشتیها از هرمز متوقف شده و مالکان کشتیها و شرکتهای اجارهکننده، سفرهای دریایی به خلیج فارس را به دلیل تشدید دوباره تنشهای نظامی متوقف کردهاند.»
او افزود تهدید آمریکا به انجام حملات جدید و ازسرگیری محاصره تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، موجب «توقف دوباره حملونقل دریایی» شده است.
شرکت ویندوارد نیز اواخر چهارشنبه اعلام کرد «تشدید شدید تنشها طی شب» باعث شد پنج کشتی که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، مسیر خود را تغییر دهند.
شرکت الویژن تریدینگ نیز روز پنجشنبه گزارش داد تردد در تنگه هرمز بار دیگر به سطحی کاهش یافته است که پیش از امضای تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی، که آتشبس را تمدید و تنگه را به روی کشتیرانی تجاری بازگشایی کرده بود، مشاهده میشد.
پیش از تشدید اخیر تنشها، به گفته شرکت اطلاعات دریایی کپلر، تردد کشتیها از تنگه هرمز «روندی رو به بهبود» داشت، اما این شرکت روز گذشته هشدار داد این روند «با فشارهای تازهای» روبهرو شده است؛ آن هم پس از آنکه جمهوری اسلامی به یک کشتی قطری حامل گاز طبیعی مایع حمله کرد.
توقف ناگهانی روند بهبود حملونقل دریایی
توقف جریان حملونقل در تنگه هرمز پس از دور تازه تشدید تنشها در خلیج فارس رخ داد؛ جایی که اوایل هفته جاری سه نفتکش در این تنگه هدف حمله قرار گرفتند، از جمله نفتکشی که تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی اعلام کرد پس از بیتوجهی به هشدارهای مقامات این حکومت هدف قرار گرفته است.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند فقط مسیر تحت کنترل جمهوری اسلامی در تنگه هرمز برای کشتیرانی ایمن است. هرچند تهران مسئولیت رسمی این حملات را بر عهده نگرفته، اما گمان میرود به کشتیهایی که تلاش کردهاند از مسیر جنوبی نزدیک سواحل عمان عبور کنند، حمله کرده باشد.
ارتش آمریکا در پاسخ به حمله به سه نفتکش، مجموعهای از حملات دقیق علیه اهدافی در جمهوری اسلامی انجام داد، مجوز فروش نفت جمهوری اسلامی در بازارهای جهانی را لغو کرد و این اقدامات باعث شد دونالد ترامپ اعلام کند تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی عملاً از اعتبار ساقط شده و آتشبس پایان یافته است.
ترامپ پس از اعلام اینکه نیروهای آمریکایی ضربات سنگینی به جمهوری اسلامی وارد کردند، گفت احتمالاً دستور حملات بیشتری را صادر خواهد کرد و تهران را به «رفتار بسیار بد» و نقض تعهدات خود در تفاهمنامه، از جمله باز نگه داشتن تنگه هرمز برای کشتیرانی، متهم کرد.
آمریکا در ادامه، شامگاه روز گذشته، دومین موج حملاتی را که ترامپ به آن اشاره کرده بود آغاز کرد و فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز پنجشنبه اعلام کرد مجموعه جدیدی از حملات علیه اهداف جمهوری اسلامی را «برای کاهش بیشتر توانایی ایران در حمله به کشتیهای تجاری و دریانوردان غیرنظامی بیگناه در تنگه هرمز» به پایان رسانده است.
در مقابل، جمهوری اسلامی تهدید کرد عبور کشتیها از تنگه هرمز را متوقف کرده و حملات خود را تشدید خواهد کرد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز امروز در بیانیهای حملات آمریکا به اهدافی در سواحل جنوبی ایران را محکوم کرد، آنها را «جنایت جنگی فاحش» خواند و مدعی شد حملات آمریکا با «بهانه دروغین پاسخ به حوادث ادعایی مربوط به چند کشتی عبوری از هرمز» انجام شده است.
جمهوری اسلامی به دنبال کنترل تنگه هرمز؟
مؤسسه مطالعات جنگ مستقر در واشینگتن اعلام کرد بر این باور است که جمهوری اسلامی حاضر است برای تثبیت کنترل خود بر تنگه هرمز، دوباره وارد یک درگیری گسترده با آمریکا شود.
این مؤسسه در گزارش روز گذشته خود نوشت: «رفتار جمهوری اسلامی پس از آخرین حملات آمریکا نشان میدهد که حکومت ایران کنترل تنگه هرمز را مهمتر از جلوگیری از تشدید دوباره تنش با ایالات متحده میداند.»
این مؤسسه افزود حملات جمهوری اسلامی به کشتیها در تنگه هرمز به نظر میرسد با هدف وادار کردن کشورهای حاشیه خلیج فارس و دیگر کشورها به پذیرش کنترل تهران بر این آبراه انجام شده است؛ آن هم پس از آنکه جمهوری اسلامی نتوانست از طریق دیپلماسی، به این هدف برسد.
تحلیلگران این مؤسسه نوشتند: «جمهوری اسلامی در تلاش است بهصورت یکجانبه دیدگاه خود را درباره “ترتیبات” حاکم بر تنگه هرمز تحمیل کند.»
آنها افزودند این «اعمال فشار» تلاشی برای دور زدن بند پنجم تفاهمنامه آمریکا و جمهوری اسلامی است؛ بندی که بر اساس آن، اداره آینده تنگه هرمز باید از طریق گفتوگو با دیگر کشورهای خلیج فارس و مطابق حقوق بینالملل دریایی تعیین شود.
جمهوری اسلامی و عمان اخیراً نخستین دور مذاکرات درباره نحوه اداره آینده تنگه هرمز را برگزار کردند؛ مذاکراتی که شامل بحث درباره ارائه خدمات دریایی و «هزینههای مرتبط» نیز بود؛ اقدامی که میتواند تلاشی برای اعمال هزینه عبور کشتیها تلقی شود.
ایالات متحده با هرگونه دریافت عوارض یا هزینه برای عبور از این تنگه مخالفت کرده است.
ترامپ پیشتر گفته بود: «هیچ عوارضی وجود نخواهد داشت» و هرگونه دریافت هزینه در آینده، مگر آنکه از سوی آمریکا بهعنوان بهای خدمات امنیتی اعمال شود، غیرقابل قبول خواهد بود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز تقریباً در همان زمان در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره تضمین «آزادی کشتیرانی» در تنگه هرمز گفته بود هیچ کشوری اجازه نخواهد داشت برای عبور از یک آبراه بینالمللی عوارض یا هزینه دریافت کند.
در همین حال، سه حمله جمهوری اسلامی به کشتیها در تنگه هرمز در اوایل هفته جاری باعث شد مرکز مشترک اطلاعات دریایی به رهبری نیروی دریایی آمریکا، سطح تهدید در این تنگه را به «شدید» افزایش دهد.
برخی تحلیلگران معتقدند، هرچند مسیر دستیابی به یک توافق صلح پایدار ناهموار خواهد بود، اما در نهایت هم جمهوری اسلامی و هم ایالات متحده خواهان باز ماندن تنگه هرمز برای کشتیرانی هستند.
مارک هافله، مدیر ارشد سرمایهگذاری در مدیریت ثروت جهانی بانک یوبیاس، گفت: «مسیر دستیابی به یک توافق صلح پایدار احتمالاً پر از فراز و نشیب خواهد بود و دورههای متناوب تنش میتواند باعث نوسانات بازار شود. اما ما همچنین معتقدیم هر دو طرف انگیزه دارند که تنگه هرمز را برای کشتیرانی باز نگه دارند.»
تحلیلگران بانک آیانجی نیز در یادداشتی در روز پنجشنبه نوشتند، هرچند انتظار دارند جریان انتقال نفت از طریق هرمز تا اواخر ژوئیه به حالت عادی بازگردد، اما درباره این چشمانداز همچنان ابهام وجود دارد.
آنها نوشتند: «تشدید اخیر تنشهای نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی در این هفته، خطرات جدیدی ایجاد کرده است. تعداد کشتیهای عبوری از تنگه هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است و تحولات اخیر نشان میدهد عبور ایمن کشتیها همچنان ابهام وجود دارد.
آنها نوشتند: «تشدید اخیر تنشهای نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی در این هفته، خطرات جدیدی ایجاد کرده است. تعداد کشتیهای عبوری از تنگه هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است و تحولات اخیر نشان میدهد عبور ایمن کشتیها همچنان یکی از چالشهای اصلی بازار است.»
