بارهنگ اغلب به چشم یک علف هرز ساده دیده میشود، اما برگهای این گیاه در تسکین عفونتهای تنفسی و سرفه مؤثر هستند. حالا وقت تهیه شربت خانگی است.
تابستان با فضای باز، هوای گرم، نوشیدنیهای خنک تابستانی و تفریحات آبی گره خورده و کمتر کسی در این فصل به زمستان، سرماخوردگی، سرفه یا برونشیت فکر میکند؛ بهجز گیاهدرمانگرها که از گنجینه دارویی تابستان برای تهیه داروهای زمستانی بهره میگیرند.
شربت سرفه بارهنگ یکی از گنجینههای تابستان است. این شربت که از ترکیب برگهای بارهنگ و شکر تهیه میشود، جزو شربتهای گیاهی سنتی به حساب میآید که با شروع فصل سرما برای تسکین سرفه و گلوی ملتهب تجویز میشود.
این شربت فقط به دو ماده اولیه نیاز دارد و بهقدری ساده است که علاقهمندان به داروهای گیاهی میتوانند آن را در خانه تهیه کند.
انتخاب بارهنگ مناسب
بارهنگ بر دو نوع است: بارهنگ پهنبرگ و بارهنگ نیزهای.
هردو گونه در تسکین بیماریهای تنفسی کاربرد دارند، اما تفاوت محسوسی بین ایندو وجود دارد که آنها را از هم متمایز میکند.
از بارهنگ پهنبرگ بهطور سنتی برای مراقبت از زخمها و کاهش التهاب استفاده میشود. خواص تسکیندهنده آن هم باعث شده که از قدیم برای تسکین التهاب مجاری تنفسی مورد استفاده قرار بگیرد.
از بارهنگ نیزهای بهطور گسترده در شربتهای سرفه تجاری تولید اروپا استفاده میشود. این گیاه از قدیم برای درمان غشای مخاطی خشک و ملتهب دستگاه تنفسی به کار گرفته شده و خاصیت خلطآور دارد و به رفع گرفتگی بینی کمک میکند. بارهنگ نیزهای شدت سرفه را هم به حداقل میرساند.
یک مطالعه آزمایشگاهی در ماه مارس نشان داد که بارهنگ نیزهای و شربت سرفه بارهنگ در مواجهه با تحریک گلو و مجاری تنفسی اثرات ضدالتهابی دارند؛ امری که دلیل کاربرد سنتی این گیاه را توضیح میدهد.
جمعآوری بارهنگ
جمعآوری گیاهان خودرو میتواند تجربهای ارزشمند و آرامشبخش باشد، اما برای این کار باید دستکم با گیاهان آشنایی اولیه داشته باشید. فقط زمانی اقدام به برداشت کنید که گیاه را بشناسید. اگر تردید دارید، از یک راهنمای محلی کمک بگیرید یا با یک گیاهدرمانگر باتجربه مشورت کنید.
برای جمعآوری بارهنگ به نکات زیر دقت کنید:
- شناسایی گیاه: بارهنگ نیزهای بهشکل طوقهای رشد میکند و برگهای کشیده و بیضیشکل دارد که بخش میانی آنها پهنتر از سایر نقاط است. رگبرگها از پایه تا نوک برگ بهصورت خطوط موازی امتداد یافتهاند و شبکهمانند نیستند. سطح برگ و لبههای آن صاف است و کرک و فرورفتگی ندارد.
- زمان جمعآوری: رشد برگهای بارهنگ در طول فصل ادامه دارد. بهتر است برگهای جوان و تازه را انتخاب کنید.
- محل رویش: فقط از مناطقی برداشت کنید که مطمئن هستید در معرض آفتکشها و علفکشها نبودهاند. از کنار جادهها، محیطهای آلوده و محل زندگی حیوانات وحشی یا حیوانات خانگی دوری کنید.
- برداشت: به اندازه نیاز خود بردارید و از بیرونکشیدن ریشه بارهنگ خودداری کنید تا گیاه به رشد خود ادامه دهد.
طرز تهیه شربت سرفه بارهنگ
شربت سرفه بارهنگ فقط به دو ماده اولیه ساده نیاز دارد. از اینرو، گیاهدرمانگرهای تازهکار و افرادی که بهتازگی به جمعآوری گیاهان خودرو روی آوردهاند از تهیه آن لذت میبرند. این کار ساده و لذتبخش کمک میکند که از ظرفیت بالای گیاهان استفاده کنید و همزمان محصول مفیدی برای سلامتیتان تهیه کنید که عوارض جانبی خاصی هم ندارد.
قبل از تهیه یا مصرف این شربت بهتر است با پزشک، متخصص بهداشت یا گیاهدرمانگر مشورت کنید؛ بهویژه اگر باردار هستید، شیر میدهید، قصد دارید شربت را به کودکان بدهید، بیماری زمینهای دارید، دارو میخورید یا شربت را برای تسکین سرفههای مداوم و شدید خود میخواهید.
وسایل
- سبد
- قیچی
- کاسه
- تخته برش
- چاقو
- شیشه تمیز و استریلشده
- هاون
- صافی ریزبافت
مواد اولیه
- ۱.۵ تا ۲ پیمانه برگ خردشده بارهنگ
- ۱ پیمانه شکر خام یا شکر توربینادو (شکر نیشکر کمفرآوریشده که شیره طبیعی خود را حفظ میکند و به شربت رنگ قهوهای تیره میدهد)
زمان آمادهسازی: ۳۰ دقیقه
زمان غوطهوری: ۸ تا ۱۲ هفته
مقدار پیشنهادی: ۱ قاشق چایخوری، ۴ تا ۶ مرتبه در روز هنگام سرفه
طرز تهیه
مرحله ۱: برگها را داخل کاسه آب بریزید و بشویید.
مرحله ۲: آب اضافی برگها را بگیرید و آنها را روی تخته برش بهصورت نوارهای باریک برش بزنید.
مرحله ۳: یک لایه شکر در کف شیشه بریزید و یک لایه برگهای خردشده بارهنگ را به آن اضافه کنید. به لایهبندی ادامه دهید و بعد از چیدن هرلایه از هاون برای فشردهکردن لایهها استفاده کنید.
مرحله ۴: در پایان یک لایه شکر روی لایههای زیری بریزید و محتویات داخل شیشه را محکم فشار دهید تا هیچ برگی در قسمت بالایی شیشه در معرض هوا نماند. درب شیشه را ببندید.
مرحله ۵: شیشه را در فضای باز و زیر نور مستقیم خورشید بگذارید. گرمای خورشید باعث گرمشدن شکر شده و رطوبت و ترکیبات گیاهی برگها را خارج میکند و یک شربت تیرهرنگ میسازد. شکر مانند یک ماده نگهدارنده عمل کرده و خواص مفید برگهای بارهنگ را جذبِ شربت میکند.
مرحله ۶: درب شیشه را بعد از اتمام تابستان با احتیاط باز کنید. مراقب کپک باشید. شربت نباید بوی نامطبوع بدهد، حباب بزند یا حالت تخمیری داشته باشد. اگر با علائم غیرعادی مواجه شدید یا بوی نامطبوعی به مشامتان رسید، شربت را دور بریزید. اگرنه مایع غلیظ و قهوهایرنگ داخل شیشه را خوب هم بزنید.
مرحله ۷: اگر بلورهای شکر در شربت حل نشدهاند، شیشه را به مدت ۱ تا ۲ ساعت درون آب گرم قرار دهید. اگر شربت بیش از حد غلیظ بود، آبلیمو یا آب مقطر به آن اضافه کنید. اگر ذرات برگ را در شربت میبینید، آن را از یک صافی ریزبافت عبور دهید.
مرحله ۸: برای آنکه شربت تا یک سال ماندگاری داشته باشد، آن را به مدت ۱ تا ۲ دقیقه بجوشانید و فوراً داخل بطریهای ضدعفونیشده بریزید. روی بطریها تاریخ بزنید. اگر شربت را نجوشانید، فقط چند هفته ماندگاری خواهد داشت. شربت باید در یخچال نگهداری شود.
نکات ایمنی
بارهنگ نیزهای از نظر ایمنی قابل تحمل است، اما دوز بالای آن ممکن است با ناراحتی خفیف معده، تهوع یا اسهال همراه باشد. این شربت خانگی برای رفع سرفههای خفیف و کوتاهمدت و تحریک گلو مصرف میشود. اگر سرفهتان شدت گرفته یا با تنگی نفس، تب، خلط غلیظ، درد قفسه سینه، سرفه خونآلود یا تشدید علائم همراه است، یعنی وقت آن رسیده که سراغ پزشک بروید.
