طب سنتی چینی روشهای مؤثری برای کنترل شبادراری و تجربه یک خواب آرام ارائه میکند.
شبادراری مکرر یا ناکچوریا صرفاً خواب شما را تحت تأثیر نمیگذارد، بلکه با عدم تعادل هورمونی، اختلال در عملکرد اعضای بدن و ابتلا به بیماریهای مزمن همراه است. تحقیقات نشان میدهند افرادی که شبها دو مرتبه یا بیشتر برای ادرار از خواب بیدار میشوند، با خطر فزاینده مرگ زودرس مواجه هستند.
جاناتان لیو، استاد کانادایی طب سنتی چینی، در برنامه «هلث ۱+۱» شبکه تلویزیونی انتیدی به معرفی روشهای عملی مانند رژیم غذایی و طب فشاری پرداخت. لیو با بهرهگیری از تجربه بالینی خود از نکاتی گفت که به کاهش شبادراری و کنترل مؤثر این عارضه کمک میکنند.
شبادراری: نشانه هشداردهنده
لیو افزود که بسیاری از بیماریها از جمله هایپرپلازی خوشخیم پروستات، دیابت یا قند خون بالا، مثانه بیشفعال، عفونتهای مجاری ادراری، بیماریهای مزمن قلبی (مانند نارسایی قلبی)، امراض مزمن کلیوی و آپنه خواب باعث شبادراری میشوند.
سالخوردگی، استرس و اضطرابهای روزمره و تغییرات هورمونی خانمها در دوران یائسگی نیز از جمله دلایل افزایش شبادراری هستند.
براساس طب سنتی چینی، بیماریهای مزمن باعث تحلیل رفتن کلیهها میشوند. بیماریهای طولانیمدت و افزایش سن میتوانند «چی» یا انرژی حیاتی کلیهها را تضعیف کنند و توان بدن در تنظیم و حفظ مایعات را به حداقل برسانند که باعث افزایش احتمال شبادراری میشود. از اینرو، شبادراری میتواند نشانه کمبود انرژی چی کلیه یا اختلال در عملکرد اعضای مرتبط باشد.
شبادراری از دیدگاه طب سنتی چین
افراد بزرگسال و سالم خیلی کم دچار شبادراری میشوند یا اصلاً چنین چیزی را تجربه نمیکنند. این مشکل درنهایت بعضی از شبها گریبان آنها را میگیرد. اگر بهطور مکرر دچار شبادراری شوید، باید وضعیت سلامتتان را جدی بگیرید و سراغ معاینات پزشکی بروید.
شبادراری در جوانترها معمولاً از عوارضی نشأت میگیرد که در طب سنتی چینی به آنها «سندرومهای بیاعتدالی» میگویند:
رکود «چی» در کبد: استرس و فشارهای عاطفی و سرکوب آنها میتواند جریان انرژی کبد را مختل کند. اگر انرژی کبد دچار رکود شود، عملکرد طبیعی دستگاه ادراری مختل شده و فرد دچار شبادراری میشود.
انباشت «رطوبت و گرما»: رژیمهای غذایی پرچرب و مملو از ادویهجات، دیر خوابیدن یا استرس عاطفی باعث انباشت رطوبت و گرما در بدن میشوند که در طب سنتی چینی هم به آن اشاره شده است. این ناترازی میتواند بر قسمت تحتانی بدن اثر بگذارد و مثانه را تحریک کند که موجب شبادراریهای مکرر خواهد شد.
شبادراری در سالمندان اغلب به «سندرومهای مبتنی بر کمبود» و بهویژه کمبود انرژی کلیه مربوط میشود:
کمبود یین در کلیه: این عارضه به منزله کمبود مایعات خنککننده و مرطوبکننده بدن است و در قالب خشکی دهان، تشنگی، تعریق شبانه یا احساس گرگرفتگی نمود پیدا میکند. از آنجا که کلیهها به کنترل ادرار کمک میکنند، کمبود یین میتواند عملکرد شبانه کلیهها را مختل کند.
کمبود یانگ در کلیه: این عارضه به منزله افت ظرفیت گرمایشی و توان انرژیزایی بدن است که با سن و سال فرد ارتباط مستقیم دارد و ممکن است باعث احساس سرما، خستگی، درد یا ضعف در ناحیه کمر و زانوها شود و به دلیل عملکرد ضعیف کلیهها به شبادراریهای مکرر بیانجامد.
این ناهماهنگیها در طب غربی بیماری محسوب نمیشوند، اما طب سنتی چینی برای احیای هماهنگی و تسکین علائم توصیه میکند که از درمانهای هدفمند مانند طب سوزنی، تغذیهدرمانی، مدیتیشن چیکونگ و داروهای گیاهی استفاده کنیم.
طب فشاری و داروهای گیاهی
طب سنتی چینی بر تفکیک سندرمها تأکید دارد. این یعنی شیوه درمان براساس الگوی ناترازی خاص هر فرد تنظیم میشود و همه به یک شکل واحد درمان نمیشوند. این امر بهویژه در درمان شبادراری اهمیت دارد، زیرا علل ریشهای این عارضه بسته به سن، سبک زندگی و ساختار بدن متفاوت خواهند بود.
در افراد جوانتر، عواملی مانند شبزندهداری، وعدههای غذایی نامنظم و استفاده بیشازحد از دستگاههای دیجیتال میتواند ضرباهنگ داخلی بدن را مختل کند و باعث انسداد جریان چی در کبد و انباشت رطوبت و گرما شود.
فشار دادن منظم نقاط زیر با تحریک جریان انرژی، کاهش حرارت درونی و حمایت از عملکرد مثانه و کبد به بهبود علائم کمک میکند:
- نقطه ژونگجی: روی خط میانی شکم در فاصله ۱۳ سانتیمتری زیر ناف قرار دارد.
- نقطه گوانیوآن: روی خط میانی شکم در فاصله ۱۰ سانتیمتری زیر ناف قرار دارد.
- نقطه شویدائو: روی بخش تحتانی شکم در فاصله ۱۰ سانتیمتری زیر ناف و فاصله ۶.۶ سانتیمتری از نقطه گوانیوآن قرار دارد.
- نقطه تایچونگ: روی بخش فوقانی پا در فرورفتگی بین استخوانهای متاتارس اول و دوم قرار دارد.
- نقطه هیگو: روی بخش فوقانی دست در بین استخوانهای کفدستی اول و دوم و در میانه استخوان کفدستی دوم قرار دارد.
درمان بزرگسالان باید بر تقویت کلیهها، افزایش سطح چی و تثبیت عملکرد کلیهها جهت کنترل ادرار متمرکز باشد. نقاط زیر را بهطور منظم ماساژ دهید تا تأثیر درمان دوچندان شود:
- نقطه سانیینجیائو: در داخل ساق پا در فاصله ۱۰ سانتیمتری بالای قوزک داخلی و درست پشت ناحیه داخلی استخوان ساق قرار دارد.
- نقطه زوسانلی: در کناره ساق پا در فاصله ۱۰ سانتیمتری از بخش تحتانی کاسه زانو و به فاصله عرض یک انگشت از درشتنی قرار دارد.
- نقطه شنشو: در بخش تحتانی کمر در فاصله ۵ سانتیمتری از خط میانی کمر در سطح مهره دوم کمر قرار دارد.
- نقطه پانگوانگشو: در ناحیه استخوان خاجی در فاصله ۵ سانتیمتری از سوراخ خاجی دوم قرار دارد.
- نقطه ژیبیان: روی باسن در فاصله ۱۰ سانتیمتری از خط میانی استخوان خاجی در سطح سوراخ خاجی چهارم قرار دارد.
- نقطه گوانیوآن: روی خط میانی بخش تحتانی شکم در فاصله ۱۰ سانتیمتری زیر ناف قرار دارد.
- نقطه ژونگجی: روی خط میانی شکم در فاصله ۱۳ سانتیمتری زیر ناف قرار دارد.
از این نقاط برای گرم کردن یانگ و تقویت چی در کلیه و کنترل مثانه استفاده میشود.
لیو افزود که در سالهای اخیر در کلینیک با موارد فزاینده شبادراری در بیماران مسنتر و حدوداً ۶۰ ساله مواجه شده است. با شیوههایی مانند طب سوزنی و داروهای گیاهی مناسب برای تقویت کلیهها میتوان علائم شبادراری را به سرعت کنترل کرد و نتیجه گرفت.
تغذیهدرمانی
گاهی ممکن است ماساژ دادن بعضی از نقاط دشوار باشد. در این موارد تغذیهدرمانی انتخاب بهتری خواهد بود.
خمیر میوه گل نسترن چینی (ژینیینگزیگائو)
این خمیر که ژینیینگزیگائو گائو نام دارد، از میوه گل نسترن چینی تهیه میشود.
ترکیبات لازم:
- ۱ کیلوگرم گل نسترن چینی
- ۱ لیتر آب
- عسل (به میزان دلخواه برای افزایش طعم و غلظت)
دستور تهیه:
- گل نسترن چینی را در آب بجوشانید.
- شعله را کم کنید و اجازه دهید حجم آب به حدود ۵۰۰ میلیلیتر برسد.
- جوشانده را از صافی عبور دهید و به آن عسل اضافه کنید تا یک شربت یا خمیر نرم و غلیظ داشته باشید.
- روزی دو مرتبه- صبح و شب- و هربار ۱ قاشق از آن میل کنید.
ژینیینگزی به تقویت کلیهها، تثبیت انرژی حیاتی و کاهش تکرر ادرار کمک میکند. این گیاه سرشار از ترکیبات فلاونوئیدی است که برای دستگاه ادراری خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند. خمیر این گیاه خوشطعم است و مصرف طولانی آن هیچ اشکالی ندارد.
ترکیب مرتبط: شویلواِرشیانگائو
اگر «چیانشی» (بذر گوردون اوریال) را به ژینیینگزی اضافه کنید، به ترکیب کلاسیک شویلواِرشیانگائو دست خواهید یافت. این ترکیب برای تقویت کلیهها و درمان نارساییهای مزمن کلیوی و علائم مرتبط با آن مفید است.
بذر گوردون اوریال در طب سنتی چینی نقش دوگانه دارد:
باعث تفویت کلیهها شده و به «تثبیت انرژی حیاتی» کمک میکند که همان انرژیهای بنیادی بدن است که با سلامت قوای تولیدمثل و سرزندگی سروکار دارند.
گوردون اوریال همچنین به رفع رطوبت بدن کمک میکند که در طب سنتی چینی به انباشت مایعات اضافی یا مخاطیشکل در بدن اشاره دارد؛ عارضهای که با خستگی، نفخ یا ترشحات همراه است. این بذر با رفع رطوبت به سلامت دستگاه گوارش و دستگاه ادراری کمک میکند.
این بذر به دلیل برخورداری از نشاسته، پروتئین و ریزمغذیها، خواص ترمیمکننده و حمایت از شور و حرارت کلی بدن در طب سنتی چینی کاربرد بسیاری دارد.
فرنی چیانشی-بایگو-گوجی
دستور این فرنی سبک و مغذی از طب سنتی چینی اقتباس شده است. این فرنی که با استفاده از گیاهان تقویتکننده کلیه و ترکیبات ملایم تهیه میشود، به احیای تعادل، کاهش شبادراری و افزایش انرژی کلی بدن کمک میکند.
ترکیبات لازم:
- ۳۰ گرم چیانشی (بذر گوردون اوریال)
- ۵ تا ۸ عدد بایگو (میوه گیاه جینکو بیلوبا، پوستکنده و بدون هسته)
- ۱۵ گرم گوجیبری
- ۷۵ تا ۱۲۰ میلیلیتر جینگمی (برنج چسبناک دانهکوتاه یا برنج سوشی)
- ۱ تا ۱.۲۵ لیتر آب
- اختیاری: نبات یا عسل به میزان دلخواه
دستور تهیه:
- ترکیبات اولیه را با هم بپزید تا به یک فرنی یا سوپ غلیظ تبدیل شوند.
- درصورت تمایل کمی شکر یا عسل به آن اضافه کنید.
نکات احتیاطی
از مغز جینکو بیلوبا در طب سنتی چینی برای درمان ادرار غیرارادی استفاده میشود. اگر این مغز را خام یا بیشازحد مصرف کنید، ممکن است مسمومتان کند. پس حتماً مغزها را بهطور کامل بپزید و در حد اعتدال بخورید.
گوجیبری سرشار از پلیساکارید و آنتیاکسیدان است که خواص ضدپیری دارد، تقویتکننده سیستم ایمنی است و باعث بهبود تندرستی میشود و یکی از محبوبترین گزینهها در رژیمهای سلامتمحور است.
این دستور با ترکیب خواص درمانی و ارزش غذایی بالا برای مراقبت روزمره از سلامتی گزینه بسیار مناسبی است.
اجتناب از غذاهایی که محرک شبادراری هستند
براساس طب سنتی چینی، مصرف زیاد غذاهایی که طبع سرد دارند یا ادرارآور هستند، عملکرد مثانه و کلیهها را مختل کرده و باعث تشدید شبادراری میشود.
اگر مستعد شبادراریهای مکرر هستید، بهتر است شبها از مصرف موارد زیر خودداری کنید:
میوههای سرد: هندوانه، گلابی، گریپفروت، طالبی و میوههای مشابه که باعث کاهش سوختوساز بدن، اختلال در پردازش مایعات طحال و معده و بههم خوردن سوختوساز آب میشوند، به تشدید شبادراری دامن میزنند.
سبزیجات ادرارآور: خیار، کدو، کرفس، گوجهفرنگی و اسفناج سرشار از پتاسیم بوده و ادرارآور هستند که ممکن است باعث افزایش حجم ادرار و تشدید شبادراری شوند.
عادت به سالم نوشیدن
بدن در طول شب همچنان به سوختوساز ادامه میدهد. از اینرو، نوشیدن آب کافی قبل از خواب میتواند از خشکی دهان و کمآبی بدن جلوگیری کند، عملکرد کلیهها را ثابت نگهدارد، سمزدایی کند و مجاری تنفسی را مرطوب نگهدارد.
- ۱ تا ۱.۵ ساعت قبل از خواب بهویژه در مکانهای دارای تهویه مطبوع یک لیوان کوچک آب بنوشید.
- ۳۰ دقیقه قبل از خواب از نوشیدن آب خودداری کنید.
- اگر مستعد شبادراری هستید، بعد از ساعت ۷ شب سراغ مایعات نروید.
در طول روز بهطور منظم آب بنوشید تا از کمآبی بدن بر اثر کار و ورزش جلوگیری کنید.
