فرق اینکه بدانید یا ندانید کدام نشانهها را جدی بگیرید، از مرگ تا زندگی است.
آیا تابهحال پیش آمده که قلبتان ناگهان شروع به کوبیدن کند و حس کنید ضربان طبیعی ندارد؟
این حالت برای خیلیها پیش میآید. از اینرو، آیا ممکن است نشانه سکته مغزی یا مرگ قریبالوقوع باشد؟ لیو چونگپین، متخصص قلب، در یکی از قسمتهای برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت که ضربان غیرطبیعی باید فوراً مورد بررسی قرار بگیرد. لیو روشهایی را برای کنترل تپش قلب ارائه کرده است.
به گفته لیو، تپش قلب بهطور کلی به احساس غیرطبیعیبودن ضربان اشاره دارد که با سرعت متغیر و ریتم نامنظم همراه است. اگر کورکورانه از عباراتی مانند احساس درد، فشار یا تنگی قفسه سینه استفاده کنید، ممکن است روند تشخیص را مختل کرده و باعث ارزیابی نادرست کادر درمان شوید.
وقتی به پزشک مراجعه میکنید، باید بهطور مشخص از احساسی بگویید که درباره قلبتان دارید و اینکه آیا این احساس با سرگیجه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه همراه است یا خیر. این جزئیات اغلب نقش بسزایی در تشخیص پزشک ایفا میکنند.
۳ اختلال ضربان قلب
ضربان قلب، ضرباهنگ زندگی است. قلب انسان روزانه حدود ۱۰۰ هزار مرتبه میتپد و خون را در بدن پمپاژ میکند. وقتی اوضاع عادی است، بهندرت ضربان قلبمان را حس میکنیم. اما وقتی مشکل پیش میآید، بدن سیگنالهای مختلفی به ما میدهد.
لیو اختلالات رایج ضربان قلب را در سه دسته اصلی قرار میدهد:
۱. ضربان غیرطبیعی مداوم
بعضی از بیماران میگویند ضربان قلبشان «در کل روز تند است» یا «چند دقیقه سرعت میگیرد و سپس متوقف میشود.» پزشکان معمولاً این علائم را به آریتمی ربط میدهند. آریتمی به ضربان نامنظم قلب اطلاق میشود که گاهی تند، گاهی کند و گاهی نامنظم است.
۲. ضربان نامنظم گذرا
بعضی از بیماران علائمی را تجربه میکنند که همیشگی نیستند، بلکه بهصورت ناگهانی با یک یا دو تپش شروع شده و سپس برطرف میشوند، یا احساسی مانند «ضربهدیدن» قفسه سینه را تجربه میکنند که زود از بین میرود. این ضربانهای غیرطبیعی تکی یا دو و سهتایی در علم پزشکی «ضربان زودرس» نامیده میشوند. ضربان زودرس موقتی است، اما اگر در حین رانندگی یا ورزش رخ دهد، باعث سردرگمی شده و جان بیمار را به خطر میاندازد.
۳. علائم غیرعادی
بعضی از بیماران ممکن است به «احساس فشار»، «احساس عجیب» یا «تنگی نفس خفیف» اشاره کنند. همچنین ممکن است اعضای خانواده متوجه شوند که رنگ چهره بیمار سالمندشان تغییر کرده است. این نشانههای بهظاهر نامرتبط ممکن است نشانه آریتمی باشند و عملکرد قلب را تحت تأثیر بگذارند.
دلایل ضربان نامنظم قلب
پریکارد و مایع اطراف قلب بهنوعی قلب را روغنکاری میکنند، میزان اصطکاک در حین تپش را به حداقل رسانده و از قلب در برابر ضربه محافظت میکنند. پریکارد مانند ضربهگیر عمل کرده و قلب را ایزوله میکند؛ بهنحوی که در حالت عادی بهسختی متوجه تپش قلبمان میشویم.
لیو گفت افراد معمولاً به دو دلیل عمده دچار ضربان نامنظم میشوند:
۱. عوامل محیطی و فیزیولوژیکی
این عوامل موقتی بوده و معمولاً با اصلاح سبک زندگی بهبود مییابند.
- عوامل روانی: ضربان قلب در حالت تنش افزایش مییابد و احساس آرامش به حداقل میرسد.
- سبک زندگی و مشکلات سلامتی: کمخوابی، تب، اسهال و سایر ناراحتیهای جسمانی میتوانند ضربان قلبتان را بالا ببرند.
- محیط فیزیکی: تغییر ناگهانی دما میتواند ضربان قلب را تحت تأثیر بگذارد.
- محرکهای خوراکی: مصرف بیشازحد قهوه، چای پررنگ یا غذاهای تند میتواند باعث بروز ضربان نامنظم شود.
۲. اختلال در سیستم تنظیم ضربان قلب
قلب سیستم پیچیدهای برای تنظیم ضربان دارد که نظم و ترتیب ضربان را کنترل میکند. وقتی این سیستم مختل میشود، حتی اگر در وضعیت روحی مناسبی باشید، ممکن است ضربانتان ناگهان نامنظم شود. این مشکلات مستلزم تشخیص متخصص و درمان فوری هستند.
تندی ضربان در چه حدی غیرطبیعی به حساب میآید؟
معیار «تند بودن» ضربان قلب چیست؟
۱. معیار مطلق: بهطور کلی، ضربان قلب بالای ۱۰۰ ضربه در دقیقه در حالت استراحت تند به حساب میآید و باید بررسی شود.
۲. معیار نسبی: اگر ضربان قلب بیش از ۳۰ واحد بالاتر از حد طبیعی باشد، میتواند باعث ناراحتی شود. برای نمونه، اگر ضربان طبیعیتان ۶۰ باشد، با افزایش ناگهانی ضربان به ۹۰ احساس ناراحتی خواهید کرد، حتی اگر ضربانتان هنوز کمتر از ۱۰۰ باشد. این افزایش باید مورد بررسی قرار بگیرد.
ما باید بین آریتمی فیزیولوژیک و آریتمی پاتولوژیک تمایز قائل شویم. آریتمی فیزیولوژیک در حین ورزش یا تب و در شرایطی رخ میدهد که سیستم هدایت الکتریکی و الگوی انقباض قلب کاملاً عادی است.
اما آریتمی پاتولوژیک بر اثر تخلیه الکتریکی غیرطبیعی در نقاط غیرمعمول قلب رخ میدهد که سیستم هدایت الکتریکی و انقباضات قلب را مختل میکند. این عارضه نهتنها عملکرد قلب را تضعیف میکند، بلکه در موارد حاد میتواند جان بیمار را به خطر بیاندازد.
۲ نوع آریتمی که بیشترین خطر مرگ را به همراه دارند
ممکن است تپش قلب شدید را مثل سکته مغزی یا ایست قلبی قریبالوقوع حس کنید. آریتمیها عمدتاً خوشخیم هستند، اما آریتمیهای بدخیم از عوامل اصلی مرگ ناگهانی بهشمار میروند و باید جدی گرفته شوند. دو عارضه زیر مستلزم توجه ویژه هستند:
۱. فیبریلاسیون دهلیزی: در این حالت دهلیزها خوب منقبض نمیشوند. از اینرو، خون در دهلیزها راکد مانده و باعث تشکیل لخته میشود. اگر لخته جابهجا شده و به مغز برسد، باعث سکته مغزی میشود. بعضی از بیماران فاقد علامت هستند و اطلاعی از خطر سکته خود ندارند.
۲. تاکیکاردی بطنی: این عارضه به پمپاژ ناکافی خون بر اثر انقباض بسیار سریع بطنها اطلاق میشود. تاکیکاردی بطنی شایعترین آریتمی بدخیم است و میتواند جان بیمار را در یک مدتزمان کوتاه به خطر بیاندازد.
لیو گفت که تشخیص هردو عارضه نیاز به نوار قلب دارد. نمیتوان نوع آریتمی را صرفاً براساس احساس بیمار تعیین کرد. از اینرو، اگر حس میکنید ضربان قلبتان نامنظم است، از حدس و گمان دست بردارید، مشکل را نادیده نگیرید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
۳ شاخص کلیدی برای مراجعه به پزشک
لیو توصیه میکند که درصورت بروز ضربان نامنظم و مشاهده موارد زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:
۱. تداوم بیش از ۳۰ ثانیه: اگر ضربان نامنظم یا تند قلبتان بیش از ۳۰ ثانیه ادامه پیدا کرد، ممکن است نشانه آریتمی حاد و پایدار باشد.
۲. وقوع مکرر: اگر هرچند ماه یکبار با ضربان تند و نامنظم مواجه میشوید یا بهدلیل تب و استرس شدید دچار این عارضه میشوید، همچنان باید تحت نظر باشید. اما اگر این عارضه چندینبار در طول هفته تکرار میشود، میتواند نشانه ادامهدار بودن تخلیههای الکتریکی غیرطبیعی در بدن باشد.
۳. علائم جانبی حاد: علائمی مانند سرگیجه، احساس فشار یا درد در ناحیه قفسه سینه، تنگی نفس یا دیگر ناراحتیهای محسوس در حین تپش قلب میتواند نشانه اختلال جدی در گردش خون یا عملکرد قلب باشد.
اگر در نقاط دورافتاده یا حومه شهر زندگی میکنید و به خدمات پزشکی دسترسی ندارید یا اگر قصد دارید با هواپیما و کشتی سفر کنید و حس میکنید ضربان قلب نامنظم دارید، بهتر است پیش از سفر به پزشک مراجعه کنید.
خودیاری سهمرحلهای در حین حملات تپش قلب
درصورت بروز تپش قلب چه باید کرد؟ به گفته لیو، مراحل زیر به تثبیت ضربان قلب و کاهش خطر آنی کمک میکنند:
۱. فوراً بنشینید یا دراز بکشید
وقتی دچار تپش قلب میشوید، پمپاژ قلب تضعیف میشود که گردش خون را مختل کرده و باعث سرگیجه و برهمخوردن تعادل میشود. از هرکاری که دارید دست بردارید و برای آنکه زمین نخورید و به خودتان آسیب نزنید، بنشینید یا دراز بکشید.
۲. آهسته نفس بکشید
آهسته و منظم نفس بکشید و از تنفس سریع خودداری کنید، زیرا باعث بروز اختلال عملکرد تنفسی شده و اوضاع را بدتر میکند.
۳. تحریک سیستم عصبی پاراسمپاتیک
نوشیدن یک لیوان آب یا بلعیدن بزاق به احیای تعادل سیستم عصبی خودکار کمک کرده و ضربان قلب را تثبیت میکند. همچنین میتوانید آرام نفس بکشید و نفستان را چند ثانیه نگهدارید. اگر سرگیجه گرفتید، از این کار دست بردارید.
اگر پس از انجام مراحل فوق بهبود نیافتید یا بدحالتر شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
راهنمای ثبت اطلاعات در مواجهه با حمله
برای آنکه در تشخیص دقیقتر به پزشک کمک کنید، اطلاعات زیر را یادداشت کنید:
۱. زمان و شرایط حمله
زمان دقیق شروع و مدتزمان حمله را یادداشت کنید. اینکه بدانید در لحظه حمله مشغول چه کاری بودید- استراحت میکردید، غذا میخوردید یا ورزش میکردید- یا چه چیزی میخوردید یا مینوشیدید، حائز اهمیت است. این جزئیات در شناسایی عامل احتمالی حمله به پزشک کمک میکنند. لیو توصیه میکند که این اطلاعات را فوراً در موبایل یا روی کاغذ بنویسید.
۲. اندازهگیری ضربان قلب
کنترل ضربان قلب در زمان بروز علائم اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد قلب در اختیارتان میگذارد و به تشخیص دقیق کمک میکند.
اندازهگیری با دستگاه: دستگاه فشار خون، ساعت هوشمند یا دستگاه سنجش اکسیژن خون در اندازهگیری و ثبت ضربان قلب خوب عمل میکنند.
اندازهگیری دستی: اگر دستگاهی برای ثبت اطلاعات در دسترس ندارید، انگشتتان را بهآرامی روی گردن یا مچ دست بگذارید و نبضتان را بگیرید.
بعضی از ساعتهای هوشمند و ابزارهای پوشیدنی از قابلیت ثبت نوار قلب برخوردارند. با اینحال، عواملی مانند فعالیت بدنی یا اتصال نامناسب دستگاه به بدن میتوانند دقت دادهها را پایین بیاورند. از اینرو، برای اندازهگیری دقیق باید در حالت استراحت باشید و دستگاه را بهطور کامل به پوستتان بچسبانید.
