عینکهای مجهز به فیلترهای نوری بهشکل مؤثر از چشمها در برابر اثرات زیانبار نور آبی و پرتو فرابنفش محافظت میکنند.
جیو هیوئی جو، استاد علوم و مهندسی مواد در دانشگاه ملی تسینگهوآ در تایوان، که سالها در زمینه فناوری مقابله با نور آبی تحقیق کرده است، میگوید: «مواجهه با پرتو فرابنفش در فضای بیرون به پخت غذا با حرارت بالا شباهت دارد، درحالیکه نور آبیِ صفحهنمایشهای داخل خانه با پخت آهسته غذا با حرارت کم برابری میکند که بهتدریج عدسی چشم را تحلیل میبرد.»
چشمها در زندگی مدرن مدام در معرض نور هستند: از نور خورشید در فضای باز گرفته تا نور صفحهنمایش کامپیوترها، چراغهای رومیزی و لامپهای سقفی در فضای بسته. جو میگوید شدت و مدتزمان مواجهه اهمیت دارد؛ بهویژه اگر هرروز باید ساعتها پشت کامپیوتر بنشینید.
فرابنفش یکی از عوامل خطر آبمروارید و دیگر اختلالات چشمی است. کسی تاکنون ثابت نکرده که نور آبیِ صفحهنمایشهای معمولی باعث بیماریهای چشمی میشود، اما مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که مواجهه با نور شدید یا مواجهه طولانیمدت با طول موج کوتاه باعث تنش اکسایشی میشود. مواجهه طولانیمدت با صفحهنمایش، با خشکی چشم، تاری دید، سردرد و خستگی چشم ارتباط دارد؛ آن هم به این دلیل که افراد پشت صفحهنمایش کمتر پلک میزنند و برای مدت طولانی به یک نقطه خیره میمانند.
حتی اگر از وسایل الکترونیکی استفاده نکنید، نور لامپهای سقفی یا چراغهای رومیزی به بیناییتان لطمه میزند؛ بهویژه اگر نور بهشکل مستقیم به چشمها بتابد یا موجب خیرگی شود.
مقاله مروری نشریه چشمپزشکی و درمان با بررسی مطالعات انجامشده روی حیوانات و سلولهای انسانی نشان داده که نور آبی به ایجاد واکنشهای وابسته به نور در قرنیه، عدسی و شبکیه دامن میزند، باعث تنش اکسایشی میشود و به سلولها آسیب میرساند. پژوهشگران میگویند کودکان و سالمندان نسبت به نور حساستر هستند، زیرا واکنش چشم این افراد به نور با دیگران تقاوت دارد.
جو و تیم پژوهشی او در مطالعهای در سال ۲۰۲۲ روشی برای تعیین میزان مجاز مواجهه شبکیه با نور مصنوعی ابداع کردند. آنها در این مطالعه بر شدت روشنایی و دمای رنگ چراغ و فاصله نور از چشمها تمرکز داشتند.
یافتهها نشان دادند که مدتزمان مجاز مواجهه بسته به نوع چراغ و زاویه تابش نور تفاوت دارد. چراغهای روشنتر، دمای رنگ پایینتر و فاصله کمتر از منبع نور موجب کاهش مدتزمان مجاز مواجهه میشوند. این مطالعه بر اهمیت جایگذاری صحیح چراغها، جلوگیری از خیرگی و استراحتدادن به چشمها در طول مطالعه یا انجام کارهای نزدیک تأکید دارد.
محافظت از عدسی چشم
جو میگوید بهتر است قبل از آنکه مشکلات وخیمتر شوند، از چشمهای خود محافظت کنید تا دچار افت بینایی نشوید.
او از درمان یک مدیر دبیرستان گفت که آبمروارید خفیف داشت. مدیر به توصیه جو به استفاده از عینکی روی آورد که نور آبی و بنفش را فیلتر میکرد. سالها گذشت و دیدِ او شفاف باقی ماند و نیازی هم به جراحی آبمروارید پیدا نکرد.
جو شاهد بوده که چندین نفر با استفاده مداوم از عینکهای مجهز به فیلتر نور آبی توانستند سالها از پیشرفت آبمروارید جلوگیری کنند. او بیمار خانم ۷۰ سالهای داشت که با آبمروارید خفیف دستبهگریبان بود. بیمار برای یک مدت طولانی از این عینکها استفاده کرد. چشمپزشک درحین معاینه متوجه شد که آبمروارید او نسبت به معاینات قبلی پیشرفت کمتری داشته و کدورت عدسی او کمتر شده است.
با وجود اینکه نمیتوان با تکیه به تجربیات شخصی تعیین کرد آبمروارید درصورت عدم استفاده از این عینکها چه روندی را طی میکند، جو میگوید به دنبال بررسی این موضوع است که آیا کاهش مواجهه با طول موجهای کوتاه میتواند در سنین بالا به محافظت از عدسی کمک کند یا تأثیری ندارد.
آبمروارید بهتدریج شکل میگیرد و زمانی شروع میشود که پروتئینهای موجود در عدسی چشم با افزایش سن تجزیه میشوند و به هم میچسبند. دیابت، دخانیات، مصرف داروهای استروئیدی، آسیبهای چشمی، جراحی چشم، عوامل ژنتیکی و مواجهه طولانیمدت با نور فرابنفش به خطر ابتلا دامن میزنند یا به روند پیشرفت بیماری سرعت میبخشند.
استفاده از عینکهای محافظ در برابر نور فرابنفش، کنترل قند خون، پرهیز از دخانیات و معاینه منظم چشم بهترین راه برای حفظ سلامت بلندمدت چشمها هستند.
جراحی آبمروارید و محافظت از چشمها
عدسی کدرشده در جراحی آبمروارید از چشم خارج شده و با یک عدسی مصنوعی جدید جایگزین میشود.
عدسیهای مصنوعی پرتوهای فرابنفش را فیلتر میکنند و حتی جلوی بخشی از نور آبیِ مرئی را هم میگیرند که میزان آن به طراحی عدسی بستگی دارد. افرادی که قصد انجام جراحی آبمروارید دارند، باید درباره فیلترهای نوری عدسیها و تأثیر احتمالی آنها بر شناخت رنگ، حساسیت به کنتراست و دید در شب با چشمپزشک خود مشورت کنند.
جو به افرادی که جراحی آبمروارید انجام دادهاند توصیه میکند که همچنان از چشمهای خود در برابر نور خورشید محافظت کنند. استفاده از عینکهای آفتابی مجهز به فیلتر فرابنفش و کلاه لبهدار به محافظت از چشمها در فضای باز کمک میکند. اگر به فیلتر قویتری برای نور آبی نیاز دارید، میتوانید درباره استفاده از عینکهای ویژه با چشمپزشک خود مشورت کنید؛ بهویژه اگر با بیماریهای شبکیه، آبسیاه، میگرن یا دیگر مشکلات چشمی دستوپنجه نرم میکنید.
انتخاب عدسیهای مجهز به فیلتر نور آبی
بسیاری از عدسیهای مجهز به فیلتر نور آبی، که شفاف و بیرنگ هستند، فقط تا حدی از چشمها محافظت میکنند. جو از یک استاد دانشگاه پنجاهساله گفت که بعد از جراحی آبمروارید سراغ این عینکها رفته بود. تیم پژوهشی جو عینک او را با تجهیزات خود آزمایش کردند و متوجه شدند که عدسیها فقط شدت نور را کم میکنند و جلوی نور آبی یا بنفش را نمیگیرند.
پس چگونه میتوانیم عینکی انتخاب کنیم که واقعاً از نور آبی جلوگیری کند؟ جو میگوید به موارد زیر دقت کنید:
- بررسی ظاهری: نور سفید از ترکیب نور قرمز، سبز و آبی تشکیل شده است. وقتی نور آبی فیلتر میشود، نورهای سبز و قرمز با هم ترکیب شده و رنگ زرد یا نارنجی میسازند. پس برای اینکه عدسی واقعاً جلوی نور آبی را بگیرد، باید ظاهر زرد یا نارنجی داشته باشد. شفافبودن عدسی نشان به این معنی است که نمیتواند جلوی نور آبی را بگیرد.
- شدت رنگ: عدسیهای زرد کمرنگ بهشکل محدود از چشمها محافظت میکنند و عدسیهای زرد تیره یا نارنجی عملکرد بهتری دارند.
- طیفسنجی: بررسی نمودار طیفی هم کمک میکند. عینکهای مؤثر باید بتوانند شدت بالای نور آبی را که در طیفسنجی به شکل قله دیده میشود خنثی کنند.
جو درباره لنزهای تماسی گفت عدسیهای چند برند مختلف را آزمایش کرده و متوجه شده که تقریباً همهشان بیاثر هستند. دلیلش این است که تولیدکنندهها میترسند تیرهشدن بیشازحد لنزها روی ظاهرشان اثر بگذارد. او از تولیدکنندهها خواست برای افرادی مانند ورزشکارها که نیازمند چنین تجهیزاتی هستند، لنزهای تماسی کارآمد تولید کنند.
جو گفت عینکهای آفتابی معمولی با شیشههای خاکستری تیره از شدت تمام نورها میکاهند و بهمراتب وضوح دید کمتری دارند. اگر با این عینکها وارد تونل یا فضای بسته شوید، ممکن است به مشکل بخورید، زیرا با آنها دیدِ خوبی نخواهید داشت. عینکهای نارنجی باکیفیت که نور آبی را فیلتر میکنند، وضوح بالاتری دارند و از چشمهای شما هم محافظت میکنند.
محافظت از چشمها در فضای باز و بسته
جو میگوید در فضای باز برای کاهش مواجهه با نور خورشید از ترکیب عینک آفتابی مجهز به فیلتر فرابنفش با کلاه یا چتر استفاده کنید. عینکهایی که دور چشم را میپوشانند، با محدودکردن ورود نور از کنارهها عملکرد بهتری در محافظت از چشمها دارند.
در فضای بسته از قراردادن چراغ رومیزیِ پرنور در جایی که ممکن است نور آن مستقیماً به چشمها بتابد خودداری کرده و از عینکهای مجهز به فیلتر نور آبی استفاده کنید. چراغ باید سطح مورد نظر را بهشکل یکنواخت روشن کند، اما باعث خیرگی یا بازتاب شدید نور نشود. نورهای گرم در ساعات عصر احساس راحتی بیشتری ایجاد میکنند، اما باید از نورهای خیلی روشن یا سرد در مواقع غیرضروری پرهیز کنید.
روشنایی صفحهنمایش را هنگام کار با وسایل الکترونیکی براساس روشنایی محیط تنظیم کنید. صفحه را در فاصلهای مناسب بگذارید و آن را کمی پایینتر از سطح چشم قرار دهید. افزایش اندازه متن باعث میشود برای دیدن صفحهنمایش به جلو خشم نشوید و چشمهایتان را تنگ نکنید.
استراحتدادن به چشمها سادهترین راه برای کاهش ناراحتیهای ناشی از کار با صفحهنمایش است. براساس روش رایج ۲۰-۲۰-۲۰ باید هر ۲۰ دقیقه بهمدت ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله ۲۰ فوتی (۶ متری) خود نگاه کنید. پلکزدن منظم هنگام انجام کارهای نزدیک به حفظ لایه اشکی و کاهش خشکی چشم کمک میکند.
محافظت از چشمها به این معنی نیست که از نور دوری کنید، بلکه بهمنزله کاهش مواجهه غیرضروری، استفاده از عینک مناسب در فضای باز و استراحتدادن منظم به چشمها در طول روز است.
