رقابت بر سر تسلیحات هستهای در جریان است. اما آمریکا در این رقابت حضور ندارد و از پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تاکنون درگیرِ چنین رقابتی نبوده است. آمریکا درعمل وابستگی به تسلیحات هستهای و ذخایر هستهای خود را بیش از ۹۰ درصد کاهش داده است.
دو کشور بزرگ روسیه و چین در رقابت پرشتاب بر سر تسلیحات هستهای حضور دارند. نگرانیها در این کشور همچنان پابرجا هستند، زیرا اگرچه ایالات متحده اقدامات مهمی را برای نوسازی توان هستهای راهبردی خود در دستور کار قرار داده و تجهیزات فرسوده خود را یکبهیک جایگزین کرده است، وضعیت آمریکا در بخش تولید تسلیحات هستهای همچنان ۲.۵ تا ۶ برابر ضعیفتر از رقبا بوده و این کشور برای حفظ جایگاه خود به مشکل خورده است.
روسیه نهتنها تجهیزات هستهای راهبردی خود را نوسازی کرده (با موفقیت بالای ۹۰ درصد)، بلکه تعداد کلاهکهای هستهای خود را نیز به شکل قابلتوجهی افزایش داده است. برای نمونه، موشکهای قارهپیمای تککلاهکی توپول با موشکهای چندکلاهکی یارس جایگزین شدهاند که میتواند تعداد کلاهکهای این کشور را برخلاف محدودیتهای «پیمان استارت نو» چندبرابر کند.
روسیه در حال حاضر ۱۶۸ فروند موشک قارهپیمای یارس در اختیار دارد (۲۴ فروند موشک در سیلو و ۱۴۴ فروند موشک آماده پرتاب) که هرکدام ۴ تا ۶ کلاهک دارند. این کشور همچنین ۳۶ فروند موشک یارس-اس در اختیار دارد که هرکدام ۳ کلاهک سنگین دارند. ۴۶ فروند موشک قارهپیمای اساس-۱۸ که هرکدام قادر به حمل ۱۰ کلاهک هستند، با موشکهای سارمات جایگزین میشوند که هرکدام میتوانند ۱۵ یا ۲۰ کلاهک سبک (۹۰ تا ۱۵۰ کیلوتن) حمل کنند. موشکهای اساس-۱۹ عمدتاً از رده خارج شدهاند، بهجز ۱۸ فروند که از نوع موشک هایپرسونیک آوانگارد هستند. مجموع کلاهکهای مربوط به موشکهای قارهپیما درصورت استقرار کامل به هزار و ۹۱۶ تا ۲ هزار و ۱۹۰ عدد میرسد.
روسیه ۵ زیردریایی هستهای از کلاس دلتا-۴ در اختیار دارد که هرکدام میتوانند ۱۶ موشک بالستیک زیردریایی لینر حمل کنند. هرکدام از این موشکها قادر به حمل ۸ تا ۱۲ کلاهک هستند. روسیه همچنین ۸ زیردریایی از کلاس بری در اختیار دارد. دو زیردریایی دیگر در دست ساخت هستند و ساخت دو تا چهار زیردریایی دیگر نیز در دستور کار قرار دارد. زیردریایی بری به ۱۶ موشک بالستیک زیردریایی بولاوا مجهز است. هرکدام از این موشکها قادر به حمل ۶ کلاهک هستند که تعداد آنها درمجموع به هزار و ۳۱۲ تا هزار و ۶۳۲ عدد میرسد. کارخانه وتکینسک میتواند سالانه ۴۰ فروند موشک یارس و بولاوا تولید کند.
بمبافکنهای روسیه به سرعت فرسوده میشوند. ۵۲ فروند توپولف-۹۵ باید با موتور و سامانههای الکترونیکی جدید نوسازی میشدند، اما این برنامه به دلیل تحریمها پیشرفت چندانی نداشته است. ۱۳ بمبافکن توپولف-۱۶۰ نیز که قرار بود طبق استانداردهای تو-۱۶۰ ام۲ نوسازی شوند، وضعیت مشابهی دارند. روسیه قصد داشت ۵۰ فروند تو-۱۶۰ ام۲ جدید بسازد، اما این برنامه نیز همانند بمبافکن رادارگریز پک-دا به تأخیر افتاده است. تعداد کلاهکهای بمبافکنهای فعلی به ۹۶۴ عدد میرسد. درمجموع، تعداد کلاهکهای هستهای راهبردی روسیه بین ۴ هزار و ۱۹۲ و ۴ هزار و ۷۸۶ عدد است.
مقامات آمریکایی سرعت رشد تسلیحات هستهای چین را «نفسگیر» خواندهاند. چین همچنان بر موضع بازدارندگی حداقلی با ماهیت تلافیجویانه تأکید دارد، اما تجهیزات این کشور به حدی رسیدهاند که امکان اجرای هر سیاست یا راهبردی وجود دارد.
چین دارای ۹۶ فروند موشک قارهپیمای متحرک دیاف-۳۱ است که هرکدام ۱ تا ۳ کلاهک حمل میکنند. این کشور همچنین ۸۴ فروند موشک دیاف-۴۱ در اختیار دارد که هرکدام قادر به حمل ۲ تا ۱۰ کلاهک هستند. چین ۴۰ فروند موشک سیلوپایه دیاف-۵بی/سی با سوخت مایع در اختیار دارد که هرکدام ۱۰ کلاهک حمل میکنند. این کشور همچنین در سه میدان موشکی خود ۳۲۰ تا ۳۶۰ فروند موشک سیلوپایه دیاف-۳۱/۴۱ دارد. چین اخیراً از موشک جدید دیاف-۶۱ رونمایی کرده که از نظر اندازه شبیه دیاف-۴۱ است، اما فناوری پیشرفتهتری دارد. گزارش اخیر نهادهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد که چین تا سال ۲۰۳۵ حدود ۷۰۰ فروند موشک قارهپیما خواهد داشت که تقریباً ۷۵ درصد بیشتر از ذخایر موشکی آمریکا خواهد بود.
شاخه دریایی سهگانه هستهای چین شامل ۶ زیردریایی هستهای تیپ ۰۹۴ از کلاس جین است که هرکدام ۱۲ فروند موشک بالستیک زیردریایی جیال-۳ با ۱ تا ۳ کلاهک حمل میکنند و درمجموع بین ۷۲ تا ۲۱۶ عدد کلاهک زیردریایی دارند. انتظار میرود ۶ تا ۸ زیردریایی تیپ ۰۹۶ تا پایان سال ۲۰۳۵ آماده به خدمت شوند که هرکدام قادر به حمل ۱۶ تا ۲۰ فروند موشک جیال-۳ یا موشکهای کلاس جدید خواهند بود. تعداد کلاهکهای فعلی زیردریاییها درمجموع به ۲۱۶ عدد میرسد، اما زیردریاییهای جدید تیپ ۰۹۶ میتوانند بین ۲۸۸ تا ۴۸۰ عدد کلاهک حمل کنند.
شاخه هوایی سهگانه هستهای چین شامل ۹۰ تا ۱۰۰ بمبافکن اچ-۶کی است که هرکدام میتوانند ۶ تا ۷ موشک کروز سیجی۲۰ با برد ۲ هزار کیلومتر را حمل میکنند. چین همچنین ۲۰ تا ۳۰ بمبافکن اچ-۶ان در اختیار دارد که هرکدام قادر به حمل یک فروند از موشکهای هستهای جدید جیال-۱ خواهند بود؛ موشکی که در رژه نظامی اخیر این کشور از آن رونمایی شد. چین میتواند سالانه ۱۵ تا ۲۰ فروند بمبافکن اچ-۶ بسازد، اما خط تولید این بمبافکنها احتمالاً با خط تولید بمبافکن رادارگریز اچ-۲۰ جایگزین خواهد شد. پیشبینی میشود که اچ-۲۰ نخستین پرواز خود را در فاصله سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ به انجام برساند و حدود ۸ هزار و ۵۰۰ کیلومتر پرواز کند. این بمبافکن قادر به حمل ۱۰ تا ۱۶ سلاح خواهد بود. تعداد کلاهکهای بمبافکنهای فعلی چین درمجموع به ۶۳۰ عدد میرسد.
درمجموع، تعداد کلاهکهای هستهای راهبردی چین درصورت استقرار کامل به ۴ هزار و ۸۴۶ عدد میرسد. این رقم فاصله قابلتوجهی با آمار نهادهای اطلاعاتی آمریکا دارد که میگویند چین تنها حدود ۶۰۰ کلاهک هستهای راهبردی در اختیار دارد. اما یک محاسبه سرانگشتی نشان میدهد که اگر آمار فعلی فدراسیون دانشمندان آمریکایی و نهادهای اطلاعاتی این کشور درباره تعداد موشکهای روسیه و چین را در ظرفیت حمل کلاهکها ضرب کنیم، تعداد واقعی کلاهکها بهمراتب بیشتر از ۶۰۰ عدد خواهد بود.
برنامههای نوسازی و تقویت توان هستهای راهبردی روسیه و چین تا حد زیادی به پایان رسیدهاند. روسیه برنامه استقرار دستکم ۴۶ موشک قارهپیمای سارمات با ۱۵ تا ۲۰ کلاهک را به پایان رسانده است، زیردریایی هستهای آرکتوروس را تا پایان سال ۲۰۳۵ به مرحله عملیاتی میرساند و در آینده نزدیک از بمبافکن پک-دا استفاده خواهد کرد.
پیشبینی میشود که توان هستهای راهبردی چین تا سال ۲۰۳۵ به ۷۰۰ موشک قارهپیما برسد و زیردریایی تیپ ۰۹۶، بمبافکنهای اچ-۶ و بمبافکن رادارگریز اچ-۲۰ نیز به آن اضافه شوند.
در مقابل، آمریکا صرفاً در حال نوسازی سهگانه هستهای خود بوده و خبری از افزایش تعداد تجهیزات و تقویت توانمندیها نیست. آمریکا تنها سامانههای قدیمی خود را بهصورت یکبهیک جایگزین میکند، اما تعداد کلاهکهای هستهای آماده به خدمت را افزایش نمیدهد. از اینرو، نمیتوان اقدامات نوسازی این کشور را مصداق «رقابت تسلیحاتی» دانست.
موشک قارهپیمای سنتینل با قابلیت حمل یک کلاهک جایگزین موشکهای قارهپیمای امام ۳ خواهد شد که قدمتشان به ۴۵ سال میرسد. هرکدام از این موشکها از قابلیت حمل یک کلاهک برخوردارند. برنامه جایگزینی این موشکها از سال ۲۰۳۰ آغاز شده و تا سال ۲۰۴۰ به پایان خواهد رسید. زیردریاییهای هستهای کلمبیا با قابلیت حمل ۱۶ فروند موشک بالستیک زیردریایی دی-۵ (که در حال حاضر ۴ کلاهک دارند) جایگزین زیردریاییهای اهایو با قابلیت حمل ۲۰ فروند موشک دی-۵ خواهد شد. این برنامه در فاصله سالهای ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۲ آغاز شده و تا سال ۲۰۴۲ به پایان میرسد. موشکهای دی-۵ استقراریافته در زیردریاییهای اهایو به زیردریاییهای کلمبیا انتقال خواهند یافت. شاخه دریایی سهگانه هستهای آمریکا درصورت استقرار کامل با احتساب ۸ کلاهک بهازای هر موشک به هزار و ۵۳۶ کلاهک میرسد.
بمبافکنهای بی-۲۱ که کارکرد متعارف و هستهای دارد، از سال ۲۰۲۷ در نیروی هوایی آمریکا به خدمت گرفته خواهد شد و تعداد آنها با نرخ تولید ۷ تا ۱۰ فروند در سال به ۱۰۰ فروند خواهد رسید. این بمبافکنها قادر به حمل بمبهای بی-۶۱ یا ۸ موشک کروز هستهای دوربرد ایجیام-۱۸۱ خواهند بود. بی-۲۱ جایگزین ۴۵ فروند بمبافکن متعارف بی-۱ و ۲۰ فروند بمبافکن بی-۲ خواهد شد. یگان ۷۶ فروندی بی-۵۲ نیز در قالب مدل بی-۵۲جی نوسازی میشود و تا سال ۲۰۷۰، که عمر آن به ۱۰۰ سال خواهد رسید، با موتور و سامانههای الکترونیکی جدید به خدمت گرفته خواهد شد. بی-۵۲جی میتواند حداکثر ۲۰ سلاح دوربرد یا موشک کروز حمل کند.
درمجموع میتوان گفت درحالیکه چین، روسیه و کره شمالی از زمان پایان جنگ سرد تاکنون در «رقابت تسلیحاتی» به سر میبرند، آمریکا تنها نظارهگر بوده است. برنامه نوسازی دیرهنگام توان راهبردی آمریکا به جایگزینی سامانههای قدیمی خواهد انجامید، اما تجهیزات این کشور را تقویت نخواهد کرد. این درحالی است که روسیه، چین و کره شمالی به نوسازی تجهیزات خود بسنده نکرده و توانمندیهای خود را نیز به شکل قابلتوجهی افزایش دادهاند.
آمریکا با معضل بازدارندگی در قبال دو رقیب همسطح روبهروست: روسیه با حداکثر ۴ هزار و ۸۷۶ کلاهک هستهای راهبردی و چین با بیش از ۴ هزار و ۸۴۶ سلاح هستهای راهبردی که شامل ۹ هزار و ۸۳۲ کلاهک هستهای راهبردی میشود.
آمریکا درصورت استقرار کامل موشکهای خود ۳ هزار و ۱۰ سلاح هستهای راهبردی و حدود ۲۰۰ سلاح عملیاتی در اختیار خواهد داشت. چنانکه کمیسیون وضعیت راهبردی آمریکا و شمار فزایندهای از مقامات آمریکایی اعلام کردهاند، ایالات متحده چارهای جز این ندارد که توان هستهای خود را تقویت کند. اما این کار چگونه و با چه سرعتی انجام خواهد گرفت؟
منبع: ریلکلیروایر
درباره نویسنده: پیتر آر. هیوسی رئیس مؤسسه تحلیلهای ژئو-استراتژیک و پژوهشگر ارشد انستیتوی ملی مطالعات بازدارندگی است.
