تجویز کتامین برای درد مزمن طی ۵ سال اخیر بالغ بر ۵۰۰ درصد افزایش یافته است. با اینحال، یک مطالعه مروری فراگیر نشان داده که شواهد محکمی دال بر اثربخشی این دارو در بلندمدت وجود ندارد. محققان در این مطالعه هشدار دادهاند که این دارو ممکن است با عوارض جانبی حاد مانند توهم و پارانویا همراه باشد.
مایکل فرارو، نویسنده اصلی مطالعه و دانشجوی دکترای دانشگاه نیوساوتولز و مؤسسه تحقیقات علوم اعصاب استرالیا، به اپک تایمز گفت: «توصیه ما به پزشکان این است که با بیماران خود درباره مزایای نامعلوم و احتمال بروز عوارض جانبی آزاردهنده گفتوگو کنند.»
افزایش مصرف کتامین در شرایطی رخ داده که پزشکان در مورد دردهای مزمن به دنبال جایگزین مواد افیونی هستند. کتامین در اصل بهعنوان داروی بیهوشی برای عملهای جراحی و تسکین درد کوتاهمدت توسعه یافته بود، اما در حال حاضر بدون برخورداری از مجوزهای لازم بهطور فزاینده برای درمان درد مزمن و افسردگی تجویز میشود.
عوارض جانبی قابلتوجه باعث نگرانی شده است
مطالعه مروری جدیدی که در کتابخانه کاکرین انتشار یافته است، هشدار میدهد که استفاده بدون مجوز از کتامین برای درمان درد مزمن پشتوانه علمی محکمی ندارد و ممکن است سلامت بیماران را به خطر بیندازد.
این مطالعه توسط محققان دانشگاه نیوساوتولز سیدنی، مؤسسه تحقیقات علوم اعصاب استرالیا و دانشگاه برونل لندن انجام گرفته و ۶۷ کارآزمایی تصادفی کنترلشده را بررسی کرده که بالغ بر ۲ هزار و ۳۰۰ فرد بزرگسال در آنها حضور داشتهاند.
یافتههای بهدستآمده از مقایسه کتامین با دارونما نشان میدهند که هیچ مدرکی دال بر اثربخشی کتامین در تسکین درد مزمن وجود ندارد و مصرف آن با خطر بروز عوارض جانبی روبهروست که از جمله میتوان به توهم، آشفتگی ذهنی، پارانویا، تهوع و استفراغ اشاره کرد.
شواهد مربوط به اثربخشی کتامین در تسکین درد مزمن «اندک» یا «بسیار اندک» ارزیابی شدهاند، چرا که بسیاری از مطالعات بررسیشده کیفیت نازلی داشته و نمونههای آنها نیز کوچک بودهاند.
کتامین با اتصال به گیرندههای ان-متیل-دی-آسپارتات در عصبها از دردهای عصبی جلوگیری میکند. دوز بالای کتامین باعث بیحسی و از دست رفتن هوشیاری میشود، اما دوز پایین این دارو باعث تسکین درد میشود و آرامشبخش است. مصرف کتامین در حال حاضر صرفاً در موارد بیهوشی عمومی مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار دارد.
فرارو و تیم او تأکید کردند که کتامین بیتأثیر نیست، بلکه موضوع عدم اطمینان از اثربخشی این داروست: دادهها دال بر اثربخشی یا بیهودگی این دارو هستند. با اینحال، با توجه به یافتههای این مطالعه نمیتوان با اطمینان صحبت کرد.
چالش اصلی به دوز دارو مربوط میشود. پزشکان در یافتن دوز مناسب که بتواند درد بیمار را بدون ایجاد علائم روانی تسکین دهد، به مشکل خوردهاند. فرارو افزود که این هدف بعضاً میسر نمیشود.
او در بیانیه مطبوعاتی خود گفت: «یافتههای ما نشان میدهند که برای توصیه رسمی کتامین هنوز راه درازی در پیش است. با توجه به مصرف گسترده و ابهامات موجود درباره مزایای این دارو، سیاستگذاران باید بودجه لازم را برای انجام کارآزماییهای بالینی در رابطه با کتامین و درد مزمن تأمین کنند.»
نویسندگان این مطالعه امیدوارند که پژوهش آنها بتواند در ارزیابی خطرات و مزایای کتامین به بیماران و پزشکان کمک کند. آنها همچنین بر لزوم انجام تحقیقات دقیقتر تأکید کردند.
افزایش تقاضا در بحبوحه بحران مواد افیونی
افزایش قابلتوجه مصرف کتامین در بحبوحه بحران مواد افیونی از تلاش جامعه پزشکی جهت یافتن داروهای جایگزین برای کنترل درد حکایت دارد. بحران مواد افیونی باعث شده که مقررات سختگیرانهتری در رابطه با مسکنهای افیونی وضع شود. با اینحال، محققان هشدار میدهند که تا وقتی شواهد کافی در رابطه با ایمنی و اثربخشی کتامین وجود نداشته باشد، نباید از این دارو بهصورت گسترده استفاده کنیم.
جیمز مکاولی، استاد دانشگاه نیوساوتولز و پژوهشگر ارشد مؤسسه نیورا، در بیانیهای مطبوعاتی گفت: «ما آسیبهایی را که مصرف داروهای توسعهیافته برای دردهای حاد و مزمن به وجود آوردهاند از نزدیک دیدهایم. داروهای افیونی نمونه بارز این مسئله هستند. اکنون به نظر میرسد که الگوی مشابهی در رابطه با کتامین شکل گرفته است.»
در این مطالعه شواهدی پیدا نشد که نشان دهد کتامین برای درمان افسردگی در افراد مبتلا به درد مزمن مؤثر است یا به افرادی که بدنشان به داروهای افیونی عادت کرده کمک میکند. این درحالی است که حامیان این دارو اغلب به ایندو مزیت اشاره میکنند.
نیل اوکانل، استاد دانشگاه برونل و از نویسندگان ارشد مطالعه حاضر، در بیانیهای گفت: «تجویز این گروه دارویی و بهویژه کتامین برای تسکین درد مزمن در سراسر جهان نسبتاً مرسوم است. با اینحال، شواهد مجابکنندهای وجود ندارد که نشان دهد این داروها حتی در کوتاهمدت برای بیماران سودمند هستند.»
متخصصان از کتامین دفاع میکنند
همه متخصصان با کنار گذاشتن کتامین موافق نیستند. دکتر ایوان پسکین، متخصص بیهوشی و درد و از بنیانگذاران مرکز درمانی سنکچوئری، که در زمینه ارائه خدمات مرتبط با کتامین فعالیت دارد، مدعی است که مجموعه تحقیقات قبلی از اثربخشی این دارو در تسکین دردهای عصبی حکایت دارند.
پسکین گفت: «اینکه بگوییم هیچ مدرکی دال بر اثربخشی کتامین وجود ندارد و همزمان به این نکته اشاره کنیم که دادههای موجود از مزایای این دارو حکایت دارند، متناقض است.»
او گفت در بیمارانی که دچار بیماریهای شدید و مقاوم به درمان از جمله آسیب عصبی یا سندرم درد موضعی پیچیده- نوعی درد مزمن که معمولاً دستها و پاها را درگیر میکند- هستند، کتامین «گزینه مهمی» خواهد بود؛ بهویژه اگر سایر روشهای درمانی بیتأثیر بوده باشند.
پسکین تأکید کرد که کتامین آزمایشات خود را پشت سر گذاشته و یک داروی بیهوشی مؤثر است که سالها بدون هیچ خطری مورد استفاده قرار گرفته است. موضوع این است که کتامین باید براساس پروتکلهای صحیح تجویز شود. پسکین عوارض موقتی کتامین مانند تهوع یا گسست روانی را با عوارض شیمیدرمانی مقایسه کرد و گفت که «ناراحتیهای موقتی نباید تسکین درد پایدار را تحتالشعاع خود قرار دهند.»
