محمد۶ سال بیشتر ندارد. هر روز به همراه پدر و برادر کوچکترش برای کارگری به یک پروژه ساختمانی می روند. از پدرش پرسیدم چرا این کودکان خردسال به جای تحصیل در مدرسه یا حتی بازی های کودکانه مشغول این کار سخت و پرخطر هستند.
پاسخ داد که “ما مهاجر افغان هستیم. اجازه اقامت در ایران را نداریم. فرزندانمان حق تحصیل ندارند و اگر هم بخواهند تحصیل کنند باید شهریه بسیار زیادی بپردازیم. پس محمد کار میکند تا بتواند کمک خرج خانواده باشد.”
در سراسر دنیا رشد فاصله میان فقیر و غنی در دهههای اخیر، میلیونها کودک را از تحصیل بازداشته و به سمت کار کشانده است.
این روزها در گوشه و کنار شهرها شاهد فعالیتهای اجتماعی کودکان در کارخانه، معدن، تکدیگری، کشاورزی، کمک در کسب و کار والدین، داشتن کسب و کار شخصی مانند فروش غذا و روزنامه یا کارهای نامتعارف هستیم.
بنا بر تعریفی که انجمن حمایت از کودکان کار ارائه میدهد،”کودک کار” کودکی است که به یکی از اشکال کار سبک یا سخت و داوطلبانه یا اجباری جهت کسب درآمد و نه کسب توانمندی اشتغال دارد.
منظور از “کار کودک” درگیر نمودن کودکان در آن دسته از فعالیتهای اقتصادی است که مانع تحصیل، آموزش و برخورداری آنان از امکانات اولیه ی رشد فردی و اجتماعیشان میشود و با آسیب و بهرهکشی همراه است.
سازمان بین المللی کار برآورد کرده است که در حال حاضر ۲۱۵ میلیون کودک بین سنین ۱۵ تا ۱۷ سال تحت شرایط غیرقانونی، خطرناک و یا طاقت فرسا کار می کنند که بنا بر آمار حدود ۵۳ درصد از کودکان کار در آسیا و اقیانوسیه، ۷ درصد در آمریکای لاتین و ۳۰ درصد در آفریقا هستند.
بسیاری از محصولات موجود در بازار حاصل کار کودکانی است که به کار واداشته شدهاند. برای نمونه شرکت غول پیکر اپل پس از تحقیقات و بررسی در زنجیره تولیداتش، ۷۴ کودک زیر ۱۶ سال را یافت که در شرکتی در چین کار میکنند.
به گزارش مرکز آمار ایران بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار کودک کار در ایران وجود دارد که در معرض جدی کودک آزاری جسمی، جنسی و اعتیاد قرار دارند. بسیاری از کودکان کار مهاجر افغانی نیز هستند که جزو این آمار محسوب نمیشوند.
بنا بر اظهارات پناهی، عضو کانون فرهنگی حمایتی کودکان کار، “کودکان زباله گرد یا کودکان کار در روزهای اول سختیهای زیادی را تحمل میکنند، اما در نهایت از سوی افراد سودجو یا باندهای کمین کرده مورد سوء استفاده واقع میشوند. به طوری که کودک ترجیح میدهد به جای حمل یک کیسه سنگین و چندش آور زباله و کم سود، دو مثقال هروئین را جابجا کرده و از شر کیسه بدبوی زباله خلاص شود.”
پناهی همچنین احتمال گرایش کودکان کار به اعتیاد را بسیار بالا برآورد میکند. طبق آمارهای جهانی ۲۵ درصد تا ۹۵ درصد از کودکان کار و خیابان به نوعی از مواد روانگردان و اعتیادآور استفاده کردهاند.
به گزارش ایسنا، در ایران ماده ۷۹ قانون کار، اشتغال به کار کودکان زیر ۱۵ سال را ممنوع دانسته است البته کارگران شاغل در کارگاههای خانوادگی که کارفرمای آنها، همسر یا بستگان و خویشاوندان نسبی درجه یک باشند، مشمول قانون کار نیستند در نتیجه حداقل سن کار در مورد چنین کارگرانی رعایت نمیشود؛
بنا بر این گزارش و بر اساس قانون کار اگر یک کارفرما کودک زیر ۱۵سال را به کار بگیرد، متخلف خواهد بود و برای نخستین بار مجازات نقدی، بار دوم مجازات نقدی و حبس و بار سوم علاوه بر این موارد، کارخانه یا کارگاه پلمپ و پروانه کار فرد متخلف ابطال خواهد شد. از سوی دیگر ماده ۸۴ قانون کار پیشبینی کرده است که در مشاغل و کارهایی که ماهیت آن برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیانآور است، حداقل سن کار ۱۸ سال تمام خواهد بود که تشخیص این امر با وزارت کار و امور اجتماعی است.
در ایران در راستای حمایت از کودکان کار برخی موسسات و انجمنهای مردمی و غیر انتفاعی فعالیت میکنند از جمله انجمن حمایت از کودکان کار، انجمن حمایت از حقوق کودک، کانون کوشا، سفیر نور و برخی دیگر انجمنها.
برخی فعالیتهای این انجمنها شامل آموزش، بهداشت و سلامت، تغذیه، مددکاری و روانشناسی کودکان است.
اپکتایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر میشود.
