چه با علائم و چه بدون علائم به چشمپزشک مراجعه کنید، معاینه چشم میتواند از ابتلای شما به دیابت، فشار خون بالا، تومور، آلزایمر و دیگر موارد پرده بردارد.
وقتی چشمپزشک از پشت عدسی به چشمتان نگاه میکند و نوری به داخل آن میتاباند، میتواند سرخرگها، سیاهرگها و عصبها را بررسی کند. چشمها تنها اندامی هستند که میتوانیم سرخرگها و سیاهرگها و عصبها را به کمک آنها و بدون نیاز به جراحی معاینه کنیم.
چشمها میتوانند مشکلات دیگر نقاط بدن را منعکس کنند: فشار خون بالا، دیابت، سکته، بیماریهای خودایمنی، مشکلات تیروئید و حتی بیماریهای مقاربتی.
دکتر جوزف آلن، بیناییسنج و بنیانگذار کانال یوتیوبی «سلامت چشمها با دکتر آلن»، به اپک تایمز گفت: «از قدیم گفتهاند چشمها آینه دل هستند، اما پزشکان امرزی چشمها را آینه سلامتی میدانند.»
شبکیه چشم رازهای بدن را برملا میکند
ارتباط چشم و بدن بیش از همه در شبکیه دیده میشود که درواقع ادامه مغز انسان است.
شبکیه از طریق دو منبع مجزا تغذیه میشود و از نظر متابولیکی جزو فعالترین بافتهای بدن بهشمار میرود.
وضعیت رگها و عصبها در شبکیه منعکس میشود. از اینرو، معاینه چشم به تشخیص علائم برخی از بیماریها کمک میکند. معایناتی که با گشاد کردن مردمک انجام میگیرند، تصویر کاملتری از شبکیه ارائه میکنند.
چشمپزشک میتواند فشار خون بالای شما را در چشمتان ببیند.
دکتر اندرو آیواچ، چشمپزشک، مدیر اجرایی مرکز آبسیاه سانفرانسیسکو و سخنگوی آکادمی چشمپزشکی آمریکا، به اپک تایمز گفت: «فشار خون بالا تغییراتی در رگها ایجاد میکند که در اندامهای دیگر منعکس نمیشود. از آنجا که سرخرگها و سیاهرگهای چشم بدون هیچ مانعی در معرض دید هستند، با معاینه چشم میتوانیم تغییر وضعیت رگها را بررسی کنیم.»
چشمپزشک باریکشدن شریانهای شبکیه، ضخیمشدن جداره رگها، خونریزی شبکیه، کاهش جریان خون و تورم عصبهای بینایی را میبیند.
این عارضه رتینوپاتی ناشی از فشار خون بالا نام دارد. با اینحال، یافتههای معاینه به چشمها محدود نمیشوند. عملکرد رگهای داخل چشم میتواند وضعیت کلی رگهای بدن را منعکس کند. مشاهده علائم در شبکیه به این معنی است که فرد با افزایش خطر سکته، بیماری قلبی و بیماری کلیوی دستوپنجه نرم میکند.
چشمپزشکان علاوه بر معاینه شبکیه اغلب از روش تصویربرداری از ته چشم استفاده میکنند تا بخش انتهایی چشم اعم از شبکیه، عصب بینایی و لکه زرد را با وضوح بالا ببینند. در آینده ممکن است پزشکان دیگر هم از این روش برای غربالگری بیماریهای سیستمیک استفاده کنند.
پزشکان میتوانند تورم عصب بینایی را که بر اثر افزایش فشار داخل جمجمه ایجاد میشود مشاهده کنند؛ فشاری که ممکن است نتیجه خونریزی مغزی، تومور، کاهش سطح سدیم یا انباشت سموم در خون باشد که از افت عملکرد کلیه نشأت میگیرد.
دکتر برایس اپلبام، متخصص بیناییسنجی، به اپک تایمز گفت: «نحوه دنبالکردن اجسام متحرک، تشخیص عمق و تمرکز چشمها اطلاعات زیادی در اختیار ما قرار میدهند. با کنترل حرکات چشم میتوانیم سطح پردازش اطلاعات بصری را ارزیابی کنیم و به وجود اختلالات عصبی مانند بیماری آلزایمر و پارکینسون پی ببریم.»
دورههای آموزشی چشمپزشکی بهطور عمده بر ارتباط بین چشم، مغز و دیگر نقاط بدن متمرکز هستند. این مسئله برای کسانی که سالهاست به پزشک عمومی مراجعه نکردهاند اما معاینه سالانه چشمشان را پشت گوش نیانداختهاند حائز اهمیت است. معاینه چشمپزشک، آزمایش چشم و بررسی سوابق پزشکی به تشخیص مشکلاتی منجر میشود که فراتر از چشمها هستند.
دیابت در چشمها منعکس میشود
خیلیها اولینبار در حین معاینه چشم متوجه دیابت خود میشوند. از اینرو، انجمن بیناییسنجی آمریکا دستورالعملهای خود را بسط داده تا دیابت در مراحل اولیه شناسایی شود.
این انجمن در سال ۲۰۱۸ گزارش داد که چشمپزشکان نخستین افرادی بودند که علائم دیابت را در چشم بیش از ۳۰۱ هزار بیمار شناسایی کردند؛ بیمارانی که اصلاً نمیدانستند پیشدیابت دارند یا در آستانه ابتلا به دیابت هستند.
نوسانات گلوکز باعث تغییر انحنا و شکل عدسی چشم میشوند و دید بیمار را تار میکنند؛ مشکلی که تا زمان تثبیت قند خون ادامه پیدا میکند.
عدم کنترل قند خون بالا باعث نشت مایعات، تورم رگها و ظهور شکلگیری غیرطبیعی در پشت چشمها میشود؛ عارضهای که خطر افت بینایی و نابینایی را به دنبال دارد.
شواهد بیشتر درباره ارتباط چشم و بیماریها
۲۷۳ نوع بیماری وجود دارد که علائم آنها در چشم منعکس میشوند. برای نمونه، میتوان به بیماریهای خودایمنی و بیماریهای تیروئید اشاره کرد.
افرادی که از خشکی چشم رنج میبرند یا علائم خشکی چشم دارند، ممکن است دچار بیماری خودایمنی شده باشند؛ عارضهای که با ایجاد التهاب و تغییر سیستم ایمنی به غدد اشک و چربی در چشمها آسیب میزند. التهاب ناشی از لوپوس، دیابت نوع یک و دیگر بیماریهای خودایمنی نادر هم به رگها لطمه میزند و باعث خونریزی در پشت چشم میشود.
آلن گفت: «اگر بیماران در بخش پشتی چشم خونریزی داشته باشند، آنها را به متخصص شبکیه ارجاع میدهیم و از آنها میخواهیم که درمان را زیر نظر پزشک خانواده ادامه دهند. گاهی هم خودمان برای آنها آزمایش خون تجویز میکنیم.»
چشمپزشک ممکن است سؤالات دیگری هم بپرسد که هیچ ارتباطی با چشمتان نداشته باشند. برای نمونه، اغلب سؤالاتی در رابطه با خشکی دهان، درد مفاصل یا خستگی مطرح میشود. آلن برای بیمارانی که با این علائم دستبهگریبان هستند، آزمایش سندرم شوگرن را تجویز میکند و آنها را به متخصص روماتولوژی ارجاع میدهد. سندرم شوگرن یک بیماری شایع خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به غدد اشکی و بزاقی حمله میکند.
چشمپزشکان گاهی علائم بیماری چشمی تیروئید را قبل از بیرونزدگی چشمها شناسایی میکنند؛ عارضه خودایمنی شایعی که با اختلالات تیروئید مانند بیماری گریوز ارتباط دارد. ضخیمشدن عضلات و چربی دور چشم، مختلشدن عملکرد پلکها و تورم عصبهای بینایی از جمله علائم شایع این عارضه هستند.
معاینه با لامپ اسلیت میتواند از مشکلات چشمی مرتبط با عفونتهای مقاربتی از جمله کلامیدیا، سوزاک و سفلیس پرده بردارد. محیط گرم و مرطوب چشم به رشد باکتریهای آمیزشی کمک میکند. برای نمونه، افرادی که به کلامیدیا مبتلا هستند، اغلب علائم مشخصی ندارند. نشانه بارز این بیماری ضایعاتی هستند که تقریباً یک هفته بعد از عفونت در چشمها ظاهر میشوند.
معاینات منظم چشم
علائم اغلب بهطور اتفاقی در جریان معاینه چشم شناسایی میشوند و لزوماً ارتباطی با مشکلات بینایی یا دیگر علائم ندارند. این اتفاق برای ایتن هم رخ داده است. مادرش ده سال پیش با بیمیلی با انجام تصویربرداری از ته چشم موافقت کرد.
جنی استارکی به اپک تایمز گفت: «ضعف بینایی در خانواده ما رایج بود. ایتن تا ۱۴ سالگی مشکلی نداشت که نگرانم کند و باعث شود سراغ این آزمایش بروم.»
تصویربرداری از ته چشم نشان داد که عصب بینایی ایتن متورم شده است. او نوعی شبهتومور غیرسرطانی داشت که ممکن بود خطرناک باشد. استارکی گفت این موضوع باعث شد به علت سردردهای بیدلیل او پی ببریم. کل اعضای خانواده سابقه میگرن داشتند. فشار داخل جمجمه ایتن با شروع درمان برطرف شد.
استارکی گفت: «خیلی خوششانس بودیم که اتفاق بدی رخ نداد.»
پرونده ایتن از اهمیت معاینات منظم چشم حکایت دارد. آکادمی چشمپزشکی آمریکا میگوید افرادی که مشکل بینایی دارند باید دستکم سالی یکبار به بیناییسنج یا چشمپزشک مراجعه کنند. کودکان هم درصورتی که نتیجه غربالگریشان مشکوک باشد، باید به بیناییسنج یا چشمپزشک مراجعه کنند. کودکان باید در شش ماهگی، بین ۳ تا ۵ سالگی (قبل از آغاز مدرسه) و سپس هردو سال یکبار تا ۱۸ سالگی غربالگری شوند، زیرا چشم آنها بهسرعت در حال رشد است. بزرگسالان هم باید در ۴۰ سالگی یک معاینه جامع انجام دهند، زیرا این محدوده سنی با شروع تغییرات بینایی گره خورده است. بعد از ۴۰ سالگی میتوان هر ۵ تا ۱۰ سال یکبار برای معاینه به چشمپزشک مراجعه کرد.
اپلبام گفت اهمیت معاینه چشمپزشکی در چشمها خلاصه نمیشود. بسیاری از مشکلات درصورت تشخیص زودهنگام قابل پیشگیری و قابل کنترل هستند.
او گفت: «بینایی بسیار فراتر از دیدن و قدرت دید است.»
