منابع خبری افغانستان گزارش دادهاند محمدیونس طغیان ساکایی، استاد برجسته ادبیات دانشگاه کابل و شاهنامهپژوه که چندین کتاب در اینباره تالیف کرده است، روز شنبه بر اثر بیماری سرطان کبد درگذشت.
رسانههای داخلی ایران به نقل از ابوطالب مظفری شاعر مشهور افغانستان با بیان این خبر نوشتهاند: «نظم در دری»، «در شناخت فردوسی و شاهنامه»، «تاریخ ادبیات فارسی در سدههای هفتم و هشتم هجری»، «تاریخ ادبیات فارسی در سدههای نهم و دهم هجری»، «متون تاریخی برای دوره کارشناسی ارشد»، «خانوادههای گودرز و پیران در شاهنامه» و «شهر رویاهای من کابل» از جمله آثار این استاد دانشگاه و پژوهشگر است.»
به گفته این پیشکسوت ادبیات مهاجرت در ایران، «استاد، انسانی آگاه، متواضع، متعادل و منصف بود. بار نخست در بهار سال ۱۳۷۶ در مزارشریف با جمعی از دوستان شاعر، مهمان ایشان شدیم. آن زمان ما در کار فصلنامه «دُرّ دری» بودیم. برای درج در آن فصلنامه گفتوگویی با ایشان انجام شد. استاد تعدادی از دستنوشتههایشان را که با ماشین دستی تایپ شده بود و در واقع کتابگونهای چاپناشده بود، در اختیار ما گذاشت. نوشتهها اغلب در حوزههای شاهنامهپژوهی بود. این مقالات نیز در شمارههایی از آن فصلنامه به چاپ رسید. بعد از آن نیز ارتباط ما قطع نشد. گاه حضوری و گاه مجازی از خوان دانششان بهرمند میشدیم. این ارتباط با تاسیس دانشنامه هزاره بیشتر شد. در جلسات متواتر شورای علمی و نیز در نظرخواهیهای موارد دیگر با ایشان مشورت صورت میگرفت.»
بنیاد دانشنامه هزاره در بیانیهای به مناسبت درگذشت او گفته است: «استاد در کنار دانش ادبی تاریخی بسیاری که داشت، در حوزه شاهنامهپژوهی در افغانستان یگانه روزگار خودش بود. مقالات بسیار ارزشمندی از ایشان در طول این سالیان در مجلات معتبر و نیز به صورت کتاب به نشر رسیده است که حاکی از احاطه خوب ایشان به این موضوع دارد. جای خالی این دانشی مرد، اینک و بسیار سالهای دیگر در کشور ما احساس خواهد شد.»
محمدیونس طغیان ساکایی در سال ۱۳۳۵ در شهرستان اندراب استان بغلان افغانستان به دنیا آمد، او بعد از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان ناچار شد که با خانواده اش به ایالات متحده مهاجرت کند و سرانجام در روز شنبه، ۱۲ مهر (میزان) در بیمارستانی در کالیفرنیا درگذشت.
