باراک راوید، خبرنگار اکسیوس گزارش داد پنج روز مانده به پایان ضربالاجل قدرتهای اروپایی به ایران درباره پرونده هستهای، نشست تروئیکای اروپایی و جمهوری اسلامی در ژنو بدون نتیجه پایان یافت.
این خبرنگار در صفحه ایکس خود، این خبر را به نقل از دو منبع آگاه ذکر کرد و افزود: «یکی از منابع آگاه از جزئیات جلسه میان نمایندگان ایران و کشورهای اروپایی (فرانسه، آلمان، بریتانیا و اتحادیه اروپا) گفت که این نشست «فاجعهبار نبود»، اما هیچ پیشرفتی هم حاصل نشد. ایرانیها در جلسه هیچ پیشنهاد عملی مشخصی درباره برنامه هستهایشان روی میز نگذاشتند.»
منبع دوم نیز گفت که مقامات ایرانی در این نشست هیچ پیشنهاد مشخص و قابل اجرای ملموسی مطرح نکردند، تا از بازگشت تحریمها (فعالسازی مکانیسم ماشه) در روزهای آینده جلوگیری شود.
براساس گفتههای این منابع نمایندگان سه کشور اروپایی حاضر در جلسه قرار است به وزرای خارجه کشورهایشان گزارشی از این جلسه ارائه دهند تا آنها در روزهای آینده درباره فعالسازی مکانیسم ماشه تصمیمگیری کنند.
به گفته خبرنگار اکسیوس، عدم پیشرفت در گفتوگو میان ایران و نمایندگان فرانسه، آلمان، بریتانیا و اتحادیه اروپا نشان میدهد که طبق اولتیماتوم قدرتهای اروپایی، ایران باید با ازسرگیری مذاکرات با ایالات متحده در مورد توافق هستهای موافقت کند، و همچنین اجازه دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تأسیسات هستهای آسیبدیده در حمله اسرائیل و به ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد را بدهد و اگر ایران تا تاریخ ۳۱ اوت (۱۰ شهریور) این شرایط را نپذیرد، قدرتهای اروپایی مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها را فعال خواهند کرد و تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی دوباره اعمال خواهند شد.
سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان و بریتانیا، موسوم به «تروئیکای اروپایی»، روز سهشنبه ۴ شهریور در ژنو، سوئیس با هیأتی از جمهوری اسلامی دیدار و مذاکرات تازهای را آغاز کردند.
بر اساس اعلام سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، این نشست در ادامه مذاکرات پیشین ایران با تروئیکای اروپایی است که پیشتر در روز جمعه ۳ مرداد در استانبول برگزار شده بود.
چرا فعالسازی مکانیسم ماشه برای ایران مهم است؟
بر اساس «مکانیسم ماشه» که بخشی از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) ۲۰۱۵ است و در دوران ریاستجمهوری اوباما به توافق رسید، امکان بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل وجود دارد. این مکانیسم تا ۱۸ مهر معتبر است، اما تروئیکای اروپایی اعلام کردهاند که در صورت عدم حصول امتیاز از سوی جمهوری اسلامی تا ۹ شهریور، روند بازگشت تحریمها را آغاز خواهند کرد.
این مکانیسم امکان بازگرداندن تحریمها را بدون امکان وتوی روسیه یا چین، دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل فراهم میکند.
پیش از این تروئیکای اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) طی نامهای مشترک اعلام کرده بودند: «در بیش از بیست سال تلاش دیپلماتیک، تروئیکا همواره در هدف خود متحد بوده است: ایران هرگز نباید به دنبال دستیابی، توسعه یا تولید سلاح هستهای باشد و دستیابی به راهحل مذاکرهای با تضمینهای قابل اعتماد باید از طریق دیپلماسی انجام شود.»
این تحریمها مشابه آنچه تحت قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت در سال ۲۰۱۰ اعمال شد، خواهند بود و شامل تحریم تسلیحاتی متعارف، مجموعه گستردهای از اقدامات برای مسدود کردن داراییها، ممنوعیت همکاریهای بانکی با ایران و محدودیت سفر برای افراد کلیدی جمهوری اسلامی میباشد.
دونالد ترامپ، در ماه مه ۲۰۱۸ و در دوره نخست ریاستجمهوری خود، خروج آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را اعلام کرد و تحریمهای این کشور علیه ایران را دوباره برقرار کرد.
ترامپ اندکی در فوریه (بهمن ماه) پس از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری خود، سیاست «فشار حداکثری» بر جمهوری اسلامی را از سر گرفت.
تا آن زمان، ایران سطح غنیسازی اورانیوم خود را به ۶۰ درصد رسانده بود که نزدیک به حدود ۹۰ درصد مورد نیاز برای تولید مواد هستهای با کیفیت تسلیحاتی بود.
تهران ادعای داشتن اهداف نظامی هستهای را رد کرد
ایران که یکی از بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان را در اختیار دارد، سالهاست تأکید میکند فعالیتهای هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز داشته و برای ساخت تسلیحات هستهای نیست.
وبسایت سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی، بیانیهای از علی خامنهای منتشر کرده که در آن آمده است: «جمهوری اسلامی استفاده از تسلیحات هستهای و شیمیایی را گناهی بزرگ و نابخشودنی میداند. ما شعار «خاورمیانهای عاری از سلاح هستهای» را مطرح کردهایم و همچنان به این شعار پایبندیم.»
در روز پنجشنبه ۱۲ ژوئن، شورای حکام ۳۵ عضوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با تصویب قطعنامهای، جمهوری اسلامی را ناقض تعهدات خود در چارچوب پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای اعلام کرد.
تنها چند ساعت پس از تصویب این قطعنامه، اسرائیل حملاتی علیه تأسیسات هستهای و دیگر اهداف در داخل ایران آغاز کرد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای که روز جمعه ۱۳ ژوئن در شبکههای اجتماعی منتشر شد، اعلام کرد: «لحظاتی پیش، اسرائیل عملیات «طلوع شیران» را آغاز کرد که یک عملیات نظامی هدفمند برای خنثی کردن تهدید ایران علیه بقای اسرائیل است و این عملیات تا زمانی که این تهدید برطرف شود، ادامه خواهد داشت.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در گفتوگو با اسکاینیوز در روز چهارشنبه ۱۸ ژوئن گفت: «به این نتیجه رسیدیم که در حال حاضر نمیتوانیم تأیید کنیم که ایران در تلاش نظاممند برای ساخت سلاح هستهای است.»
جمهوری اسلامی در واکنش به حملات اسرائیل، اقدام به شلیک موشکها و پهپادهایی علیه اهداف این کشور کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبهای با برنامه ویژه شبکه فاکسنیوز در روز شنبه ۲۱ ژوئیه تأیید کرد که حملات هوایی آمریکا تأسیسات هستهای تهران را تخریب کرده است. او افزود ایران به غنیسازی اورانیوم ادامه خواهد داد.
تروئیکای اروپایی در بیانیهای منتشر شده در روز جمعه ۸ اوت اعلام کرد: «ما در برنامهریزی یا اجرای هیچ اقدام نظامی علیه ایران مشارکت نداشتیم.»
تروئیکای اروپایی با ایالات متحده توافق کرد تا در صورت عدم پایبندی جمهوری اسلامی به چند شرط مشخص، پایان ماه اوت را بهعنوان ضربالاجل اعمال تحریمهای فوری تعیین کنند.
این شروط شامل اجازه دسترسی بازرسان هستهای سازمان ملل به تمام تأسیسات ایران و ارائه گزارش درباره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا است.
یکی دیگر از شروط تعیین شده، از سرگیری مذاکرات مستقیم ایران با ایالات متحده درباره برنامه هستهای این کشور بود.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخنرانی روز یکشنبه ۲۴ اوت (۲ شهریور) گفت که مذاکرات مستقیم با ایالات متحده را نمیپذیرد و وضعیت کنونی را «غیرقابل حل» توصیف کرد.
بر اساس توافق هستهای برجام، جمهوری اسلامی مجاز بود اورانیوم را تنها تا ۳.۶۷ درصد غنیسازی کند، ذخایر اورانیوم خود را به حداکثر ۳۰۰ کیلوگرم محدود نگه دارد و تنها از سانتریفیوژهای پایه «IR-1» استفاده کند.
در بیانیهای منتشر شده در روز جمعه ۸ اوت (۱۷ مرداد) تروئیکای اروپایی اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی «هزاران سانتریفیوژ پیشرفته جدید» تولید، نصب و راهاندازی کرده است؛ اقدامی که طبق برجام ممنوع است.
تروئیکای اروپایی با استناد به تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ۳۱ مه (۱۰ خرداد) و چند روز قبل از آغاز حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی اعلام کرده بود ایران مجموعاً ۸۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده انباشته است که «بیش از ۴۰ برابر محدودیت تعیینشده در برجام» محسوب میشود.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز تأکید کرد که از این میزان، بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد است.
