نویسنده: الکساندرا روچ
ما میتوانیم گزنه را به غذاها و اسموتیهای خوشطعمی تبدیل کنیم که به تسکین علائم حساسیتهای فصلی کمک میکنند.
حدود ۲۰ سال پیش با همسرم و بچههای کوچکمان در حومه آلمان دوچرخهسواری میکردیم. کمی عقبتر از بچهها بودیم که ناگهان صدای خنده آنها به گریه تبدیل شد. به سمت آنها رفتیم و متوجه شدیم که دختر کوچکترمان پس از برخورد با دوچرخه خواهرش، که برای پراندن مگس از روی صورتش توقف کرده بود، داخل بوته گزنه افتاده است.
همیشه این داستان را برای دیگران تعریف میکنیم و به شوخی میگوییم که دخترمان با افتادن در بوته گزنه برای همیشه از شر حساسیتهای فصلی خلاص شد. او از آنروز تاکنون دیگر با چنین مشکلی روبهرو نشده است.
با رویش سبزهها و شکوفایی درختان در فصل بهار و تابستان، گردهها عطسه میآورند و باعث خارش چشمها میشوند. با اینحال، شاید گزنه یک گزینه طبیعی برای تسکین این علائم باشد.
گزنه چگونه باعث تسکین حساسیت میشود
مواد حساسیتزا مانند گرده گلها باعث تولید ائوزینوفیلها میشوند؛ گلبول سفیدی که در ایجاد واکنشهای آلرژیک دخیل است. افزایش این سلولها با بروز علائمی مانند عطسه، آبریزش چشم یا گرفتگی بینی همراه است.
گزنه بهعنوان یک ضدالتهاب و آنتیهیستامین طبیعی عمل میکند و واکنشهای آلرژیک را به تعادل میکشاند. گزنه همچنین سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و عناصر کمیاب است که از عملکرد کلی سیستم ایمنی حمایت میکنند.
پژوهشها هم اثربخشی گزنه را تأیید میکنند. مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که نوشیدن منظم دمنوش گزنه به کنترل آسم کمک میکند. مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۳ نشان داد که اگر یک هفته بهطور منظم از دمنوش گزنه استفاده کنید، علائم رینیت آلرژیک یا تب یونجه شما تسکین پیدا میکنند.
من بهعنوان گیاهدرمانگر تأیید میکنم که استفاده از برگهای سبز تیره گزنه بهویژه قبل از گلدهی به جبران کمبودهای بدن کمک میکند.
گزنه را با احتیاط برداشت کنید
برداشت گزنه از دل طبیعت تجربه ارزشمندی است، بهویژه از اینجهت که این گیاه در فروشگاههای محلی در دسترس نیست. رعایت چهار اصل ساده زیر هنگام برداشت گیاهان خودرو مؤثر خواهد بود.
۱. گیاه را تشخیص دهید و به شکل صحیح بچینید
تشخیص گزنه مثل هر گیاه خودروی دیگری حائز اهمیت است.
گزنه دارای برگهای نوکتیز و قلبیشکل با لبههای دندانهدار است که معمولاً بین ۲.۵ تا ۱۸ سانتیمتر طول دارند. ساقههای گزنه چهارگوش هستند و برگها و ساقهها پوشش پرزمانند دارند که تماس با آنها باعث آزادشدن مواد حساسیتزا میشود.
وسایل لازم را همراه خود داشته باشید. برداشت گزنه نسبت به نعناع یا دیگر گیاهان دارویی دشوارتر است. دستکش بپوشید و یک قیچی کوچک باغبانی یا قیچی معمولی بردارید. یک سبد هم همراهتان داشته باشید تا گزنهها را داخل آن بگذارید.
این تدابیر به جلوگیری از گزش و ایجاد بثورات احتمالی کمک میکنند. برای شناسایی و برداشت ایمن گزنه میتوانید از نشانههای ظاهری، گیاهشناسان یا ویدئوهای آموزشی کمک بگیرید.
۲. محل رویش گزنه را بشناسید
گیاهانی را بچینید که در مناطق عاری از آفتکشها و علفکشها رشد کرده و نزدیک جادهها یا محیطهای آلوده نبودهاند. حتی در باغچه خانه هم از چیدن گیاهانی که حیوانات خانگی یا دیگر حیوانات وحشی در حوالی آنها پرسه میزنند خودداری کنید، یا محصول را کاملاً بشویید.
گزنه معمولاً در نقاط مرطوب و غنی از مواد مغذی رشد میکند. شما میتوانید آن را در نزدیکی جویبارها، نهرها و مناطقی که در سایه قرار دارند پیدا کنید.
۳. فقط به اندازه نیازتان برداشت کنید
فقط به اندازه نیازتان برداشت کنید و گیاه را بهطور کامل ریشهکن نکنید تا به رشد خود ادامه دهد.
پس از چیدن گزنه میتوانید کارتان را در آشپزخانه شروع کنید.
حرارت ناشی از پخت، پژمردن یا استفاده از مخلوطکن باعث ازبینرفتن پرزهای نوکتیز برگها و ساقههای گزنه میشود که با آزادکردن هیستامین و فرمیک اسید باعث احساس «گزش» میشوند. آمادهسازی صحیح کمک میکند که از گزنه در انواع غذاها و نوشیدنیهای ایمن استفاده کنید.
طرز تهیه گزنه تفتخورده
پس از پخت صحیح میتوانید از برگهای گزنه بهصورت تفتخورده در سوپ و دمنوش استفاده کنید یا گزنه خشکشده را روی غذا بپاشید.
زمان آمادهسازی: ۵ دقیقه
زمان پخت: ۳ دقیقه
وسایل مورد نیاز: کاسه، چاقو، تابه، انبر یا قاشق چوبی
برای ۱ تا ۲ نفر بهعنوان دورچین
مواد لازم
- ۱ پیمانه برگ گزنه
- ۱ قاشق چایخوری تا ۱ قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر، روغن نارگیل، کره یا روغن حیوانی
- نمک، پودر سیر یا ادویههای دلخواه
طرز تهیه
مرحله ۱: برگهای گزنه را بشویید تا پرزهای نوکتیز آن از بین بروند. لمسکردن برگها بعد از شستوشو بیخطر است و میتوانید آنها را بهصورت نواری خرد کنید.
مرحله ۲: یک قاشق چایخوری روغن حیوانی یا روغن دیگر را داخل یک تابه کوچک بریزید و روی حرارت متوسط بگذارید تا روغن آب شده و تابه گرم شود.
مرحله ۳: برگهای گزنه را اضافه کنید و بهآرامی تفت دهید. برگها را حدود ۲ تا ۳ دقیقه بپزید تا نرم و پژمرده شوند.
برگهای تفتخورده گزنه با پودر سیر، نمک و ادویههای دلخواه خوشطعم میشوند.
همچنین میتوانید از گزنه مثل اسفناج، کلمبرگ یا برگ کولارد تفتخورده استفاده کنید، آنها را داخل سوپ بریزید یا در کنار غذاهای گوشتی و ماهی سرو کنید.
طرز تهیه اسموتی گزنه و توت
برگهای گزنه بهدلیل محتوای معدنی فراوان طعم تلخ و خاکی دارند. گزنه سرشار از ویتامینها، مواد معدنی، آنتیاکسیدانها و پروتئین گیاهی است و اغلب به اسموتیها و دیگر غذاهای مغذی اضافه میشود.
من گزنه را با میوه و سبزیجات مخلوط میکنم تا طعمش ملایمتر شود و یک اسموتی سالم و سرحالکننده داشته باشم.
زمان کل: ۵ تا ۶ دقیقه
وسایل مورد نیاز: پیمانه و مخلوطکن
برای ۱ تا ۲ نفر
مواد لازم
- نصف پیمانه برگ گزنه تازه، شسته و خردشده
- یکچهارم پیمانه اسفناج تازه یا یخزده
- یکچهارم پیمانه بلوبری (یا توت سفید) یخزده
- یکچهارم پیمانه توتفرنگی یخزده
- یکچهارم پیمانه تمشک یخزده
- نصف یک آووکادوی متوسط (این قسمت را میتوان صرفنظر کرد)
- نصف یک کیوی
- ۱ تا ۲ پیمانه شیر (شیر گاو با شیر گیاهی) یا آب
- ۱ قاشق غذاخوری آبلیمو (درصورت تمایل به ترشی)
- دلخواه: کفیر یا ماست برای داشتن بافت خامهای و طعم ترش
طرز تهیه
مرحله ۱: برگهای گزنه، اسفناج و میوههای یخزده را داخل مخلوطکن بریزید.
مرحله ۲: آووکادو و کیوی را در تکههای کوچک برش دهید یا گوشتشان را با قاشق از پوست جدا کنید و داخل مخلوطکن بریزید.
مرحله ۳: شیر، آب یا ماست و درصورت تمایل آبلیمو را اضافه کنید.
مرحله ۴: درب مخلوطکن را ببندید و حدود ۳۰ ثانیه تا ۱ دقیقه مخلوط کنید تا مخلوط یکدست شود. اگر مخلوط بیشازحد غلیظ بود، مایعات بیشتری داخل مخلوطکن بریزید تا به غلظت دلخواهتان برسید.
مرحله ۵: اسموتی بلافاصله سرو کنید یا باقیمانده آن را برای مصارف بعدی در یخچال بگذارید.
برداشت گزنه از دل طبیعت علاوه بر اینکه امکان تهیه یک غذای رایگان و مغذی را به شما میدهد، فرصتی برای ارتباط با طبیعت و آشنایی بیشتر با ارزش دارویی گیاهان خودرو فراهم میکند. گزنه سرشار از آنتیاکسیدانها و ترکیبات مفید است و میتواند دوستِ گیاهی و خوشطعم شما در فصل شیوع حساسیتها باشد.
درباره نویسنده: الکساندرا روچ، متخصص سلامت، گیاهدرمانگر اجتماعی و باغبان است. او در زمینه کشاورزی و تولید غذای پایدار تحصیل کرده و به همراه خانوادهاش در یک مزرعه زندگی میکند. روچ بهعنوان روزنامهنگار و نویسنده فعالیت دارد و با نگاهی گسترده درباره سلامت، باغبانی و سبک زندگی مینویسد.
