قندهای مختلف تأثیر یکسانی بر بدن ندارند. بسیاری از قندها در مقدار مناسب و با مصرف صحیح خواص درمانی دارند.
شیرینی نهتنها حسوحال آدم را بهتر میکند، بلکه خاصیت درمانی هم دارد. براساس طب سنتی چینی، قند صرفاً یک خوراکی لذتبخش نیست و به حفظ سلامتی هم کمک میکند. در رژیمهای غذایی مدرن نسبت به مصرف قند هشدار داده میشود، اما مصرف آگاهانه بعضی از شیرینکنندههای سنتی خواص درمانی دارد. شکر قهوهای، نبات و مالتوز خواص درمانی منحصربهفردی دارند. از اینرو، گزینه خوبی برای آشپزخانه و کلینیکهای درمانی هستند.
دیدگاه طب سنتی چینی نسبت به قند
براساس طب سنتی چینی، شیرینی به هماهنگی اندامها، کاهش تنش و تقویت اعضای حیاتی بدن کمک میکند. اما همه قندها مثل هم نیستند. چیزی که حائز اهمیت است، منبع، نحوه فرآوری و ماهیت انرژیبخش قند است.
قندها به دو دسته طبیعی و تصفیهشده تقسیم میشوند. قندهای طبیعی در انواع میوه، عسل و شیر یافت میشوند. قندهای تصفیهشده مانند شکر سفید، شکر قهوهای و نبات عمدتاً از نیشکر استخراج میشوند. این قندها طعم بسیار شیرینی دارند و بسته به میزان تصفیه از مواد مغذی متفاوت و متنوعی برخوردارند.
شکر قهوهای بخش عمده مواد معدنی خود را حفظ میکند و ارزش غذایی بالایی دارد. نبات همان شکر سفید است که متبلور شده و طبع ملایمی دارد. مالتوز نیز از تخمیر غلات به دست میآید و ریهها را مرطوب نگهمیدارد. اما قندهای تصفیهشده مانند شربت ذرت با فروکتوز بالا فرآوری پیچیدهای دارند و باید مصرف آنها را به حداقل برسانیم. در ادامه به بررسی نقش درمانی و منحصربهفرد سه شیرینکننده سنتی در طب سنتی چینی میپردازیم.
شکر قهوهای
کدام شکر از همه سالمتر است؟ بهطور کلی، هرچه شکر دانهدرشتتر و به شکل طبیعی خود نزدیکتر باشد، بهتر است، مانند شکر قهوهای. دانهدرشت بودن شکر قهوهای به این دلیل است که آب نیشکر را میجوشانند تا غلیظتر شود و سپس آن را بدون انجام تصفیه یا صافی خنک میکنند. از اینرو، شکر قهوهای از مواد معدنی و مغذی بیشتری برخوردار است و بهویژه برای کودکان یا بیماران مبتلا به کمخونی مفید است.
شکر قهوهای به شکر سرخ هم معروف است. مطالعات نشان میدهند که این شکر حاوی انواع آنتیاکسیدانها و عناصر کمیاب مانند سلنیوم است که به واسطه فرایند تصفیه حداقلی از بین نمیروند.
براساس طب سنتی چینی، شکر قهوهای صرفاً یک شیرینکننده نیست و بهعنوان یک ماده مقوی گرمابخش شناخته میشود. شکر قهوهای در کتابچه کلاسیک دائرهالمعارف داروهای گیاهی به دلیل «تقویت خون و دفع سرما» مورد تمجید قرار گرفته است.
این موضوع در طب سنتی چینی اهمیت ویژهای دارد، زیرا «سرما» صرفاً به معنی دمای پایین نیست، بلکه به حالتی از عدم تعادل در بدن اشاره دارد که میتواند بهویژه در خانمها باعث رخوت، درد یا خستگی شود. برای نمونه، نوشیدن چای زنجبیلی با شکر قهوهای بهعنوان درمان سنتیِ درد قاعدگی شناخته میشود، زیرا به گرم کردن بدن، بهبود گردش خون و کاهش ناراحتی کمک میکند.
افراد مسن که از بیماریهای سخت بهبود مییابند، میتوانند با مصرف شکر قهوهای انرژی خود را احیا کنند. شکر قهوهای همچنین به اجابت مزاج کمک میکند و به روند بهبودی بدن سرعت میبخشد.
چای زنجبیلی با شکر قهوهای
زنجبیل خردشده را به مدت ۱۰ دقیقه در آب بجوشانید و سپس به میزان دلخواه به آن شکر قهوهای اضافه کنید.
روش دیگر این است که زنجبیل را به صورت خمیر درآورده و آن را با شکر قهوهای و آب داغ دم کنید. همچنین میتوانید از حبههای آماده چای زنجبیلی و شکر قهوهای استفاده کنید.
نبات
نبات از حل کردن شکر سفید در آب و تبلور دوباره آن به دست میآید. تبلور سریع باعث تشکیل ذرات ریز قند میشود، اما تبلور آهسته به تشکیل ذرات بزرگتر و شفافتر میانجامد. همیشه نبات شفاف یا زردرنگ بخرید و از نباتهای سفید دوری کنید، زیرا ممکن است بهطور مصنوعی سفید شده باشند.
نبات ریهها را مرطوب میکند و برای تسکین سرفه بسیار مفید است. اگر در فصل پاییز از خشکی گلو رنج میبرید، گلابی پخته با نبات میتواند ریههای شما را مرطوب نگهدارد، سرفههای خشک را تسکین داده و پوست خشکتان را نرمتر کند.
مالتوز
مالتوز از تخمیر و ساکاریفیکاسیون (تبدیل نشاسته به قند) مواد حاوی نشاسته مانند جو، برنج، جو دوسر و ذرت تهیه میشود. مالتوز صرفاً یک شیرینی نیست، بلکه در طب چینی بهعنوان یک غذای درمانی شناخته میشود.
مالتوز در طب سنتی چینی به واسطه خواص زیر شناخته میشود:
- طحال و معده را تغذیه میکند: طحال و معده در طب سنتی چینی نقش بسزایی در هضم و تولید انرژی دارند. ضعف طحال باعث خستگی، کاهش اشتها یا اسهال میشود. مالتوز یک منبع مغذی و گرمابخش است و به هماهنگی دستگاه گوارش کمک میکند.
- ریهها را مرطوب میکند و سرفه را تسکین میدهد: مالتوز بهویژه در هوای سرد یا مناطق خشک به تسکین مجاری هوایی ملتهب، سرفه و گلودرد کمک میکند.
- تنش را کاهش میدهد و آسیبدیدگی تارهای صوتی را بهبود میبخشد: خوانندگان و سخنرانان چین باستان اغلب از داروهای خانگی حاوی مالتوز برای بهبود صدای خود استفاده میکردند.
اگر با سرماخوردگی، گلودرد یا سرفه مزمن دستوپنجه نرم میکنید، طب سنتی چینی یک درمان خانگی ساده و قدیمی برای شما دارد: آب ترب سفید با مالتوز.
ترب سفید که در طب سنتی چینی به واسطه دفع خلط و رفع گرما شناخته میشود، در کنار مالتوز باعث پاکسازی و تسکین گلو میشود. ترب سفید مخاط اضافی را از بین میبرد و به هضم غذا کمک میکند. مالتوز نیز از گلو محافظت میکند و ریهها را مرطوب نگهمیدارد. وقتی بدنتان از حالت تعادل خارج میشود، این درمان خانگی مغذی بسیار مؤثر خواهد بود.
آب ترب سفید با مالتوز
طرز تهیه:
- تربهای سفید و تازه را بشویید و آنها را به شکل ورقههای نازک برش دهید. تربها درون بشقاب یا کاسه سوپخوری بریزید.
- مالتوز را روی تربها بریزید و ظرف را به مدت ۱ تا ۲ ساعت درون یخچال بگذارید.
- ترب یک عصاره شیرین دارد که میتوانید آن را درون لیوان بریزید و بنوشید تا سرفهتان تسکین پیدا کند و خلط پشت حلقتان برطرف شود.
در مصرف شربت ذرت با فروکتوز بالا احتیاط کنید
مصرف متعادل قند میتواند به رشد بدن کمک کند، اما غذاهای فرآوریشده امروزی حاوی قندهای تصفیهشده بهویژه شربت ذرت با فروکتوز بالا هستند که به بدن آسیب میرسانند. نام این شربت گمراهکننده است و شاید نام فروکتوز و قند میوه را در ذهنتان تداعی کند، اما اینطور نیست. شربت ذرت با فروکتوز بالا، فروکتوز طبیعی نیست؛ بلکه محصولی فرآوریشده است که عمدتاً از نشاسته ذرت یا تاپیوکا تولید میشود.
مطالعات نشان دادهاند که مصرف بیش از اندازه فروکتوز به کبد آسیب میرساند، باعث بروز التهاب غیرالکلی کبد و دیگر بیماریهای متابولیک میشود و خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد.
در مورد اینکه آیا فروکتوز موجود در میوهها ضرر دارد یا خیر، باید گفت که فروکتوز موجود در میوهها طبیعی است و اگر به اندازه مصرف شود جای نگرانی نیست.
کدام نوع شکر برای افراد دیابتی بهتر است؟
افراد دیابتی باید مصرف شکر تصفیهشده را به حداقل برسانند یا از مصرف آن اجتناب کنند و بهتر است که برای داشتن طعم شیرین از دو جایگزین زیر استفاده کنند:
- میوه مانک: قند میوه مانک یک شیرینکننده طبیعی و فاقد کالری است که تأثیر ناچیزی روی قند خون میگذارد. این قند برای تهیه سوپ یا چای مناسب است و طعم طبیعی و شیرین دارد. اگر مقداری از پوست میوه مانک را به استرکولیا لیکنوفورا اضافه کنید، شیرینی آن میتواند جایگزین نبات شود و طعم بهتری اختیارتان بگذارد.
- شیرینبرگ: شیرینبرگ از گیاه استویا استخراج میشود و یک شیرینکننده فاقد کالری است که تأثیری بر سطح قند خون ندارد و برای استفاده در نوشیدنیها یا پختوپز روزانه مناسب است. مطالعات نشان دادهاند که مصرف شیرینبرگ بعد از صرف غذا قند خون را کاهش میدهد.
طعم شیرینی که شفابخش است
در طب سنتی چینی، شیرینی مناسب صرفاً یک طعم نیست و با رشد و بالندگی سروکار دارد. شکر قهوهای مقوی و گرمابخش است، نبات نویدبخشِ آرامش و خنکی است و مالتوز به هضم غذا و تقویت تارهای صوتی کمک میکند. این شیرینکنندههای سنتی درصورت مصرف درست و بهجا نهتنها غذای شما را لذیذتر میکنند، بلکه سلامت و تندرستیتان را هم بهبود میبخشند. پس اگر دوباره ولع شیرینی پیدا کردید، به طبیعت رجوع کنید. براساس طب سنتی چینی، شیرینی شفابخش است.
