ایدهای که پیشتر بهعنوان یک روش تسکیندهنده غیرعلمی در روزگار مدرن تلقی میشد، اینروزها برای درمان مشکلات مختلف از جمله اضطراب و دردهای مزمن به کار گرفته میشود.
خیلیها با این تجربه آشنایی دارند: ترانهای که در مسیر خانه در ماشین گوش میکنند و حس خوبی از آن میگیرند، یا صدای باران که کمک میکند به خواب عمیق بروند. صدا فقط حالوهوای ما را تغییر نمیدهد، بلکه وضعیت جسمانی ما را هم دگرگون میکند. ضربان قلب کاهش پیدا میکند، سطح هورمونهای استرس به حداقل میرسد و احساس درد و ناراحتی دستخوش تغییر میشود.
به این ترتیب، ایدهای که پیشتر بهعنوان یک روش تسکیندهنده غیرعلمی در روزگار مدرن تلقی میشد، اینروزها برای درمان مشکلات مختلف از جمله اضطراب و دردهای مزمن به کار گرفته میشود.
تأثیری که صدا روی بدن میگذارد
همهچیز به عملکرد دستگاه عصبی بازمیگردد. صوتدرمانی روی امواج مغزی اثر میگذارد. از آنجا که امواج مغزی مختلف با سطوح متفاوتی از آرامش ارتباط دارند، صدا یا موسیقی میتواند به آرامش مغز کمک کند.
مطالعات مبتنی بر اسکن مغزی نشان دادهاند که صدای کاسه تبتی باعث افزایش فعالیت امواج دلتا و تتا در مغز میشود. امواج تتا، با فرکانس ۴ تا ۸ هرتز، با مراقبه و خواب سبک ارتباط دارند. این درحالی است که امواج دلتا، با فرکانس کمتر از ۴ هرتز، به خواب عمیق و آرام گره خوردهاند.
صدا و ارتعاش عصب واگ را تحریک میکنند؛ عصبی که نقش مهمی در خروج بدن از حالت ستیز یا گریز دارد و بدن را وارد فاز آرامش میکند.
باید بین دو مقولهای که اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند، تمایز قائل شویم: موسیقیدرمانی و صوتدرمانی. صوتدرمانی با استفاده از کاسه تبتی یا تکنیک غوطهورشدن در صدا یک رویکرد شخصی و بدون نیاز به تشخیص پزشکی یا هدف درمانی مشخص است. با اینحال، موسیقیدرمانی در گوش دادن به موسیقی خلاصه نمیشود و یک مداخله هدفمند و منسجم است که در حضور موسیقیدرمانگر انجام میگیرد و با توجه به نیازهای بیمار پیش میرود.
موسیقیدرمانی: رسیدگی به نیازهای خاص
موسیقیدرمانی با کاهش استرس، اضطراب و افسردگی ارتباط دارد و در زمینه کاهش درد و ناراحتی نتایج امیدوارکنندهای را رقم زده است.
موسیقیدرمانی نقاط مغزی مرتبط با تنظیم خلقوخو را فعال میکند و باعث ترشح دوپامین، اندورفین و اکسیتوسین میشود. موسیقی همچنین ذهن ما را مشغول موضوعات متفرقه میکند و جلوی افکار اضطرابی را میگیرد.
یک مطالعه مروری با بررسی ۹ مطالعه باکیفیت نشان داد که موسیقیدرمانی شدت درد را کاهش میدهد و باعث بهبود افسردگی میشود. پژوهشگران دریافتند که مدتزمان مناسب برای موسیقیدرمانی ۲۰ دقیقه است و زمانی بیشترین تأثیر را دارد که بیمار به موسیقی مورد علاقه خود گوش کند، ساز بزند یا از هدفون استفاده کند.
تجربه موسیقیدرمانی برای هرکسی متفاوت است. کارا گلدربلوم، موسیقیدرمانگر باتجربه، به اپک تایمز گفت: «من از ساز برای تحریک ذهن و دستگاه عصبی و واکاوی آنها استفاده میکنم.» او گاهی از گیتار، آهنگ پاپ مورد علاقه بیمار یا قطعهای استفاده میکند که همان لحظه و براساس نیاز فرد ساخته میشود.
گلدربلوم به افرادی که مشکلات روانشناختی دارند، پیشنهاد میکند از یک موسیقیدرمانگر حرفهای کمک بگیرند: «اگر بیمار از طریق خواندن یا نواختن با موسیقی آشنایی داشته باشد، موسیقیدرمانی برای او گزینه مناسبی خواهد بود.»
صوتدرمانی: وسیله آرامش
برخلاف روشهای درمانی سنتی مانند رواندرمانی یا فیزیوتراپی، در صوتدرمانی لازم نیست روی چیزی تمرکز کنید. میشل لنو، روانشناس و مجری برنامه «دنیای ذهن با دکتر میشل»، به اپک تایمز گفت: «این روش بهشکل غیرمستقیم و از طریق تجربه حسی عمل میکند و با امواج صوتی، ارتعاشات و کاسه تبتی، سازهای زنگی، درام و اصوات آوایی سروکار دارد.»
لنو گفت: «جسم و ذهن به ارتعاشات صوتی واکنش نشان میدهند و این ارتعاشات باعث آرامش میشوند.»
هدف، تسکین دستگاه عصبی و خروج بدن از حالت ستیز یا گریز و انتقال آن به فاز آرامش است. صوتدرمانی منظم به بهبود خواب، الگوی غذاخوردن و مقاومت بدن در قبال استرسهای روزمره کمک میکند.
یکی از شکلهای محبوب صوتدرمانی، غوطهورشدن در صداست که به حمام صدا هم معروف است. دنیل هافمناسنل، مدیر مرکز ساکسون اسپا سندهرست در ژوهانسبورگ، به اپک تایمز گفت: «در جلسات صوتدرمانی از ترکیب صدا و تمرینات ملایم جسمانی استفاده میشود تا بیماران دوباره با بدنشان ارتباط بگیرند، تنشهای جسمانی خود را به حداقل برسانند و آگاهی بیشتری نسبت به زمان حال پیدا کنند. بعضیها میگویند درک بهتری از احساسات خود پیدا میکنند، بهتر میخوابند و میتوانند با تمرکز و خونسردی به کارهای خود ادامه دهند.»
یکی دیگر از شکلهای صوتدرمانی، درمان ارتعاشیآوایی است که در آن از ارتعاشات صوتی با فرکانس پایین استفاده میشود. اثربخشی این روش بهعنوان مداخله مبتنی بر تجربه حسی در افراد مبتلا به اوتیسم در دست بررسی است. پژوهشهای اولیه نشان میدهند که ارتعاشات صوتی بر وضعیت عضلات، فشار خون و حتی ضربان قلب اثر میگذارند. بعضی از فرکانسها به تنظیم فعالیتهای مغزی نامنظم کمک میکنند و بعضی دیگر در تنظیم پاسخهای عصبی لازم برای تابآوری عصبی و عملکردهای ذهنی دخیل هستند.
گنجاندن صدا در زندگی روزمره
هافمناسنل میگوید راههای ساده زیادی برای گنجاندن صدا در زندگی روزمره وجود دارد:
- هرروز چند دقیقه به صداهای آرامشبخش گوش کنید یا مراقبه مبتنی بر صدا را امتحان کنید.
- موسیقیدرمانی را به همراه تنفس آگاهانه انجام دهید.
- هنگام خواب به صدای سفید گوش کنید.
- بهجای اتکا به جلسات درمانی ناپیوسته، تکنیک سکوت و آرامش آگاهانه را در برنامه روزانه خود بگنجانید.
لنو افزود: «صوتدرمانی با سایر روشها سازگاری دارد و به همه کمک میکند که حمایت بیشتری از دستگاه عصبی خود داشته باشند.»
او گفت: «حتی صدای پنکه هم کیفیت خوابم را بهبود میدهد و اضطرابم را به حداقل میرساند.»
