دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا قرار است میزبان روسای جمهور ارمنستان و جمهوری آذربایجان در کاخ سفید باشد تا بیانیه مشترکی را برای پایان دادن به چهار دهه تنش میان دو کشور امضا کنند.
براساس اطلاعیه کاخ سفید، این توافقنامه همچنین آغازگر طرحی به نام «مسیر ترامپ» خواهد بود که شامل یک دالان حملونقل جدید میشود. این دالان با هدف آزادسازی ظرفیت اقتصادی منطقه طراحی شده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید در یک نشست خبری اعلام کرد که در جریان این دیدار، دو کشور بیانیهای مشترک امضا خواهند کرد که نه تنها توافق صلح را رسمی میکند، بلکه مسیر بینالمللی صلح و شکوفایی ترامپ موسوم به (TRIPP) را نیز پایهگذاری میکند.
این مقام آمریکایی افزود: «با تثبیت این مسیر صلح، ما در حال گشودن ظرفیتهای بزرگ منطقه قفقاز جنوبی در زمینه تجارت، ترانزیت و جریانهای انرژی هستیم.»
دولت ترامپ همچنین توافقنامههای دوجانبهای با هر دو کشور در حوزههای انرژی، فناوری، همکاری اقتصادی، امنیت مرزی، زیرساخت و تجارت امضا خواهد کرد.
این مسیر جدید، یک دالان ترانزیتی چندوجهی است که جمهوری آذربایجان را به جمهوری خودمختار نخجوان متصل میکند و مسیرهای تجاری منطقه را بهبود میبخشد.
حضور آمریکا در توسعه کریدور جدید در منطقه به چه معناست؟
بر اساس اعلام کاخ سفید، این مسیر، امکان حمل کالا از قفقاز و آسیای مرکزی را بدون عبور از روسیه، ایران یا چین فراهم خواهد کرد.
فایننشال تایمز گزارش داده است که این پروژه بیش از اینکه صرفاً تغییر اسم کریدور زنگزور باشد، ورود عملیاتی و اقتصادی آمریکا به قلب منطقه قفقاز را فراهم میکند. با حضور شرکتهای خصوصی آمریکایی که مدیریت این کریدور را به عهده میگیرند، این تحولی بزرگ در معادلات منطقهای محسوب میشود.
یک مقام ارشد کاخ سفید در این رابطه گفت: «ترامپ سیاست را کنار گذاشت و عقل سلیم را در پیش گرفت. این توافق تأثیر بزرگی بر کسبوکارهای آمریکایی و منابع انرژی در سراسر اروپا خواهد داشت.»
او ادامه داد: «بازندگان این توافق، چین، روسیه و ایران هستند. برندگان در اینجا، غرب است.»
جمهوری آذربایجان سالهاست که به دنبال ایجاد دالانی از طریق خاک ارمنستان برای اتصال خاک خود به نخجوان (که با ترکیه هممرز است) بوده است.
طبق توافقی که قرار است روز جمعه امضا شود، ارمنستان حق انحصاری توسعه طولانیمدت ساخت این مسیر از جنوب این کشور را به ایالات متحده واگذار خواهد کرد.
دولت آمریکا قصد دارد این پروژه را به یک کنسرسیوم واگذار کند که مسئولیت ایجاد زیرساخت و مدیریت کار را بر عهده بگیرد.
این مقام رسمی همچنین گفت ترامپ در روز ۸ اوت دستوری را امضا خواهد کرد تا تیم مذاکرهکننده TRIPP تشکیل شود و مذاکرات درباره این پروژه از اواسط هفته آینده آغاز شود.
او افزود از زمان اعلام اولیه توافق (صبح دیروز)، ۹ شرکت علاقهمند برای اجرای پروژه تماس گرفتهاند که ۳ مورد از آنها آمریکایی بودهاند. «ما همه را دور میز جمع خواهیم کرد تا بهترین سیستم اجرایی ممکن را بیابیم.»
روزنامه عصر ایران درباره این کریدور جدید با اشاره به مخالفت شدید جمهوری اسلامی با این پروژه نوشته است توسعه این کریدور جدید برای افراد و کالاهای تجاری امکانی را فراهم میکند که بدون عبور از ایران و روسیه، بین جمهوری آذربایجان و ترکیه و فراتر از آن به آسیای مرکزی سفر کنند. این امر در حال حاضر امکانپذیر نیست؛ زیرا مرز ارمنستان و آذربایجان بسته و بسیار مستحکم است.
ترامپ چه گفت؟
ترامپ در یک پست در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرده بود که در روز جمعه میزبان الهام علیاف رئیسجمهور آذربایجان و نیکول پاشینیان نخستوزیر ارمنستان در یک نشست تاریخی صلح در کاخ سفید خواهد بود.
او در این پیام نوشت: «این دو کشور سالها درگیر جنگ بودند که به مرگ هزاران نفر انجامیده است. بسیاری از رهبران سعی در پایان دادن به این جنگ داشتند، اما تا امروز موفق نشدند. دولت من مدتی است که با هر دو طرف در تعامل بوده است.»
درگیریهای مرزی میان این دو کشور از اواخر دهه ۱۹۸۰ آغاز شده است.
استیو ویتکاف فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، در زمستان سال گذشته طی سفری به جمهوری آذربایجان با علیاف دیدار کرد. از فوریه تا اواسط آوریل، مقامات آمریکایی نگرانیهای جدی خود را درباره احتمال از سرگیری جنگ میان ارمنستان و آذربایجان ابراز کردند. پس از سفر ویتکاف، یک تیم آمریکایی پنج سفر دیگر به منطقه انجام داد و با باکو و ایروان رایزنیهای متعددی داشتند.
طبق اعلام کاخ سفید، در این دیدار همچنین نامهای مشترک توسط هر دو کشور امضا خواهد شد که از سازمان امنیت و همکاری اروپا میخواهد تا «گروه مینسک» که دیگر عملکردش موضوعیتی ندارد را منحل کند. این گروه که از سال ۱۹۹۲ با ریاست مشترک فرانسه، روسیه و آمریکا ایجاد شده بود، هدفش یافتن راهحل صلحآمیز برای مناقشه قرهباغ بود.
