مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد که با وجود تفاهمنامه ایالات متحده و جمهوری اسلامی، سطح تهدید در تنگه هرمز همچنان «قابلتوجه» است. با این حال، ناوگانی متشکل از ۱۰ کشتی مرتبط با ژاپن پس از ماهها تأخیر، از این آبراه عبور کردند.
مقامهای دریایی بریتانیا روز دوشنبه، ششم ژوئیه (۱۵ تیر) اعلام کردند که رفتوآمد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز پس از تفاهمنامه ماه گذشته میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی به ثبات رسیده، اما حجم تردد همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است و با وجود ادامه تهدیدهای امنیتی، نشانهای از شتاب گرفتن روند احیای کشتیرانی دیده نمیشود.
این ارزیابی پس از آن منتشر شد که ناوگانی شامل ۱۰ کشتی تجاری مرتبط با ژاپن، از جمله شش نفتکش بسیار بزرگ حامل حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت خام خاورمیانه، سرانجام پس از ماهها توقف در خلیج فارس در جریان جنگ اخیر، از این آبراه راهبردی خارج شدند.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا همچنین اعلام کرد که تردد کشتیها در تنگه هرمز طی روزهای اخیر «باثبات» بوده و کشتیهای تجاری همچنان از هر دو مسیر کشتیرانی، یعنی مسیر جنوبی در آبهای عمان و مسیر شمالی تحت کنترل جمهوری اسلامی استفاده میکنند.
با این حال، این نهاد دریایی افزود هیچ نشانهای از افزایش پایدار تردد در مسیر جنوبی مورد حمایت آمریکا مشاهده نشده است؛ موضوعی که نشان میدهد با وجود تفاهمنامهای که بهطور رسمی، تنگه هرمز را به روی کشتیرانی تجاری بازگشایی کرد، روند بازگشت کشتیها همچنان تدریجی است.
این مرکز اعلام کرد: «سطح خطر نسبت به دوره پیش از تفاهمنامه کاهش یافته است»، اما تأکید کرد که اختلال در سامانههای ناوبری همچنان ادامه دارد و تهدید ناشی از مینهای دریایی کارگذاریشده توسط نیروهای جمهوری اسلامی در این آبراه همچنان «معتبر و قابلتوجه» است.
این نهاد همچنین هشدار داد: «جمهوری اسلامی همچنان هم قصد و هم توانایی انجام اقدامات خصمانه عمدی را دارد و با وجود نبود تشدید تنش در روزهای اخیر، شرایط کنونی، مستلزم هوشیاری بیشتر است.» این مرکز سطح تهدید در تنگه هرمز را «قابلتوجه» ارزیابی کرد.
مسیر جنوبی همچنان باز است
در همین حال، تازهترین اطلاعیه مرکز مشترک اطلاعات دریایی که ششم ژوئیه توسط مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا منتشر شد، اعلام کرد مسیر جنوبی در آبهای عمان همچنان برای کشتیهایی که قصد ورود یا خروج از خلیج فارس را دارند، باز و قابل استفاده است.
در این اطلاعیه آمده است: «به دریانوردان یادآوری میشود که مسیر جنوبی تنگه هرمز گسترش یافته و همچنان برای تمامی کشتیها در دسترس است.»
این مرکز افزود اگرچه به کشتیها «اکیدا توصیه میشود» برای حفظ آزادی کشتیرانی با نیروهای دریایی آمریکا مستقر در منطقه در ارتباط باشند، اما هماهنگی با این نیروها برای عبور ایمن الزامی نیست.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا همچنین اعلام کرد عبور کشتیهای تجاری با پشتیبانی آمریکا بدون وقفه ادامه داشته و با وجود عملیات مینروبی و همچنین ادامه تماسهای رادیویی و نظارت نیروهای سپاه پاسداران بر کشتیهای تجاری و «تلاش مستمر برای حفظ حضور در منطقه»، تردد کشتیها بدون مشکل انجام شده است.
فرماندهی نظامی جمهوری اسلامی هفته گذشته هشدار داده بود که هر نفتکشی که از تنگه هرمز عبور میکند باید از مسیرهای مورد تأیید تهران استفاده کند، در غیر این صورت با «پاسخی قاطع» روبهرو خواهد شد.
با این حال، تازهترین گزارشهای مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا و همچنین دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد که با وجود ابهام در وضعیت امنیتی، جریان کشتیرانی از تنگه هرمز بدون اختلال ادامه دارد.
ناوگان مرتبط با ژاپن سرانجام حرکت کرد
دادههای مؤسسه الاسایجی نشان میدهد ناوگانی متشکل از ۱۰ کشتی مرتبط با ژاپن، ششم ژوئیه پس از ماهها تأخیر ناشی از درگیریها، از تنگه هرمز خارج شده است.
این ناوگان شامل شش نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام بارگیریشده از عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر در اواخر فوریه و اوایل مارس، دو کشتی حمل مواد شیمیایی، یک کشتی حمل خودرو و یک کشتی کانتینربر بود.
بیشتر این کشتیها توسط شرکت کشتیرانی ژاپنی میتسویی او.اس.کی. لاینز مدیریت میشوند؛ شرکتی که بارها اعلام کرده است هنگام عبور از تنگه هرمز، ایمنی خدمه و کشتیهای خود را در اولویت قرار میدهد.
از سویی، شرکت پالایش نفت کره جنوبی اس-اویل اعلام کرد نفتکش بسیار بزرگ لانگ ویند که حدود دو میلیون بشکه نفت خام عربستان را در اوایل مارس بارگیری کرده بود، چهارم ژوئیه با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده است.
خروج این کشتیها نشانه دیگری از ازسرگیری تدریجی صادرات نفت از خلیج فارس پس از ماهها اختلال است، هرچند مقامهای صنعت کشتیرانی میگویند الگوی تردد کشتیها هنوز فاصله زیادی با شرایط عادی دارد.
بر اساس دادههای مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا که روز یکشنبه منتشر شد، تنها ۸۰ کشتی تجاری در فاصله ۷۲ ساعت، از پنجشنبه تا شنبه، تحت اسکورت ائتلاف به رهبری آمریکا از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که میانگین روزانه پیش از آغاز درگیریها حدود ۱۳۸ کشتی بود.
همچنین تعداد کشتیهایی که با هماهنگی آمریکا از تنگه عبور کردند، طی این سه روز از ۳۳ کشتی در روز پنجشنبه به ۲۹ کشتی در روز جمعه و سپس ۱۸ کشتی در روز شنبه کاهش یافت.
ریچارد مید، سردبیر نشریه تخصصی لویدز لیست، روز دوشنبه نوشت که اجماع صنعت کشتیرانی این است که «هنوز هیچکس نمیداند شرایط عادی جدید برای تردد کشتیها در تنگه هرمز چگونه خواهد بود.»
او گفت بهترین سناریو ادامه روند تدریجی بازگشایی تنگه هرمز است؛ روندی که با افزایش تدریجی حجم تردد، هرچند همراه با برخی ناکارآمدیها، ادامه خواهد یافت.
مید نوشت: «چنین نتیجهای از وارد شدن آسیب گستردهتر به اقتصاد جهانی جلوگیری خواهد کرد.» اما به گفته او، پرسش مهمتر این است که چه میزان از تجارت جهانی هرگز به طور کامل به تنگه هرمز بازنخواهد گشت؛ زیرا صادرکنندگان همچنان در حال سرمایهگذاری بر مسیرهای جایگزین هستند که این آبراه باریک را دور میزنند.
در همین راستا، عربستان سعودی همچنان بخش قابل توجهی از صادرات نفت خود را از طریق خط لوله شرق–غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند و امارات متحده عربی نیز صادرات خود را از طریق بندر فجیره در خارج از خلیج فارس افزایش داده است.
