آمریکا و چین بر سر آینده جنگافزارها درگیرِ یک رقابت فناورانه هستند؛ رقابتی که از طریق پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی، همکاری هواپیماهای سرنشیندار و بدون سرنشین و سامانههای دریایی خودران میتواند تعریف جدیدی از قدرت نظامی ارائه کند.
نیروی دریایی آمریکا اخیراً برای طراحی یک هواگرد رزمی با شرکت جنرال اتمیکس اروناتیکال سیستمز قرارداد بسته است. این هواگرد بدون سرنشین جدید قرار است در کنار جتهای سرنشیندار به کار گرفته شود. این پهپادهای نیمهخودران که اغلب بهعنوان «پهپادهای همپَر» شناخته میشوند، برد عملیاتی، توان تهاجمی و ظرفیت بقای هواگردهای سرنشیندار را افزایش داده و احتمال مواجهه خلبانها با شرایط پرخطر را به حداقل میرسانند.
این هواگرد رزمی همکار از پیشرفت عظیم نیروی هوایی حکایت دارد که ماحصل ترکیب هوش مصنوعی، فناوری خودران و فرماندهی انسانی است. با توجه به طراحی ماژولار، قابلیت رادارگریزی و هزینه نسبتاً ناچیز این هواگردها میتوان آنها را به سرعت برای مأموریتهایی مانند دفاع هوایی، شناسایی یا جنگ الکترونیک آماده کرد. این هواگردها تحت نظارت اپراتورهای انسانی کار میکنند و میتوانند توان رزمی عملیات را ارتقا دهند و نسبت به جنگندههای سنتی آگاهی محیطی بیشتری به نیروها میدهند.
مزیت اصلی این هواگردها در مقیاس و هزینه آنها نهفته است. آموزش یک خلبان جت در نیروی هوایی آمریکا ممکن است ۶ تا ۷ سال به طول بیانجامد. هزینه آموزش برای اف-۱۶ حدود ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار و برای اف-۲۲ بیش از ۱۳ میلیون دلار است، اما ارتش این کشور میتواند هزاران هواپیمای بدون سرنشین را با کمترین هزینه تولید کند و همزمان همه را به کار بگیرد. این پهپادها که با هدف تولید سریع و استقرار انبوه طراحی شدهاند، بهعنوان یار کمکی هواگردهای سرنشیندار عمل میکنند و میتوانند با انجام حملات هماهنگ و دستهجمعی پدافند دشمن را تحت فشار بگذارند و مأموریتهایی را که برای جتهای سرنشیندار خطرناک هستند به سرانجام برسانند.
مزیت دیگر هواگردهای رزمی همکار نسبت به همتایان سرنشیندار خود این است که پابهپای فناوری تکامل پیدا میکنند. برخلاف هواگردهای سرنشیندار که مستلزم دورههای آموزشی بوده و با محدودیتهای انسانی دستبهگریبان هستند، پهپادهای مبتنی بر هوش مصنوعی بهصورت لحظهای از طریق بهروزرسانیهای نرمافزاری و سختافزاری ارتقا مییابند. این قابلیت به ارتش آمریکا اجازه میدهد که بدون توقف هواگردها یا بازآموزی پرسنل به ارتقای توان رزمی، سرعت واکنش و هماهنگی ناوگان خود بپردازد.
درحالیکه آمریکا برنامه هواگردهای رزمی همکار را پیش میبرد، چین نیز با سرعت برنامه خود را توسعه میدهد. در رزمایش «روز پیروزی» که در روز ۳ سپتامبر در پکن برگزار شد، چین از نسل جدید هواگردهای رزمی بدون سرنشین خود رونمایی کرد. دو پهپاد بزرگ رادارگریز، که به جنگندههای برتری هوایی بدون سرنشین معروف هستند، و دستکم دو پهپاد کوچک رزمی همکار در این رزمایش حضور داشتند که براساس مدلهای آمریکایی کراتوس ایکسکیو-۵۸ والکری و بوئینگ گوست بت توسعه یافتهاند. این رزمایش نشان داد که پکن در کنار جتهای سرنشیندار نسل ششم و بمبافکنهای رادارگریز در زمینه توسعه هواگردهای اقتصادی رزمی همکار و جنگندههای رادارگریز پیشرفته نیز فعالیت دارد.
جنگنده برتری هوایی نوع بی که بزرگتر و بدون سرنشین است، شبیه جنگندههای تکموتوره رادارگریز است و احتمالاً بتواند به سرعت مافوق صوت برسد. نسخه کوچکتر نوع آ برای پرواز از روی ناوهای هواپیمابر بهینهسازی شده است. از پهپاد رزمی رادارگریز و بهروزرسانیشده جیجِی-۱۱ با بالهای تاشو و یک فروند هلیکوپتر دریایی کوچک بدون سرنشین نیز در این رزمایش رونمایی شد. هلیکوپتر مربوطه اکنون وارد فاز عملیاتی شده است.
رقابت فناورانه آمریکا و چین بر سر نیمهرساناهای پیشرفته به رقابت بر سر هواگردهای رزمیِ همکار ابعاد حیاتی بخشیده است. آمریکا همچنان در طراحی تراشهها و فرایند تحقیق و توسعه دست بالا را دارد که بستر لازم را برای توسعه هوش مصنوعی، فناوری خودران و سامانههای تسلیحاتی جدید فراهم میکند. محدودیتهای صادراتی آمریکا در قبال تراشههای پیشرفته با هدف کاهش مقیاس و سرعت سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی چین اعمال میشود. از آنجا که همافزایی هواگردهای رزمی همکار و هواگردهای بدون سرنشین در گروِ حسگرها، پردازندهها و ارتباطات پیشرفته است، حفظ برتری آمریکا در زمینه نیمهرساناها برای مقابله با ارتش آزادیبخش خلق چین ضروری است.
آمریکا فارغ از آسمانها در رقابت بر سر توسعه هواگردهای سرنشیندار و بدون سرنشین در دریاها نیز دست بالا را دارد. نیروی دریایی آمریکا ۱۱ ناو هواپیمابر هستهای دارد که از تمام کشورها بیشتر است. این درحالی است که نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین در حال حاضر ۳ ناو هواپیمابر دارد و در حال ساخت ناوهای بیشتر است.
برخورداری از ناوگان بزرگتر و پیشرفتهتر به آمریکا اجازه میدهد که هواگردهای سرنشیندار و بدون سرنشین خود را در مقیاس جهانی یکپارچهسازی کند. چین در حال گسترش سریع تعداد ناوها و بهبود آموزش و اصول عملیاتی خود است، اما آمریکا همچنان از نظر تعداد، تجربه و تدارکات دست بالا را دارد.
چین همزمان آزمایشات جدیدی را برای قدرتنمایی در زمینه هواگردهای بدون سرنشین در دستور کار قرار داده که مفاهیم «ناو پهپادبر» هوایی و دریایی را شامل میشود. پهپاد جیوتیان اساس یک هواگرد بلندپرواز است که میتواند زمان زیادی در آسمان بماند و برای حمل و پرتاب حداکثر صد پهپاد کوچکتر در مسیرهای چندهزار کیلومتری طراحی شده است. چین همچنین در حال توسعه کشتی تهاجمی آبی-خاکی تیپ ۰۷۶ است که دارای سکوی پرواز، پرتابگر الکترومغناطیسی و سامانه فرود اضطراری است و برای استقرار پهپادهای رزمی و هواگردهای ثابتبال بدون سرنشین طراحی شده و در مورد جتهای سرنشیندار سنتی کاربرد ندارد.
مفهوم «کشتی مادر» چینیها در مورد پهپادهای آمریکایی معنایی ندارد، زیرا نیروی دریایی این کشور نسخه کاربردیتری را با تمرکز بر عملیات دریایی در دستور کار خود دارد. نیروی دریایی آمریکا در سال ۲۰۲۲ پیشنهاد ساخت یک کشتی مادر کمهزینه و کاربردی را برای هواگردهای بدون سرنشین ارائه کرد تا بتواند کشتیهای بدون سرنشین کوچکتر را در آبهای مورد مناقشه به کار بگیرد. این شناور ماژولار که مجهز به جیپیاس است و تا ۶ کیلومتر برد عملیاتی دارد، میتواند کانتینرهای ۶ متری حاوی پهپادهای کوچکتر را حمل کند یا روی آب بکشد و آنها را در نقاط مقرر رها کند.
مقیاس این برنامه به گستردگی برنامه چین نیست. با اینحال، طرح کشتی مادر بدون سرنشین نیروی دریایی آمریکا در کنار توسعه هواگردهای رزمی همکار از تغییر گسترده رویکرد جنگافزاری این کشور و گرایش به خودمختاری، سازگاری و عملیات یکپارچه تجهیزات سرنشیندار و بدون سرنشین حکایت دارد. چین و آمریکا سرمایهگذاری هنگفتی در زمینه سامانههای هوش مصنوعی داشتهاند که عملیات هوایی، دریایی و فضایی را در شبکههای یکپارچه درهم میآمیزند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
