نویسنده: شریدن جنریش
یکی از بیمارانم یک آقای ۶۵ ساله بود که پسرش را به دلیل اعتیاد از دست داده بود. برای حفظ حریم خصوصی او را «باب» مینامم. باب بعد از این اتفاق سراغ آزمایشات ژنتیکی رفت تا سر دربیاورد که استرس و زیستشناسی چه تأثیری بر سلامت بلندمدت انسان دارند. او با بررسی بیش از ۱۶۰ ژن به این نتیجه رسید که همه چیز به ژن FOXO3 مربوط میشود که به آن «ژن طول عمر» هم میگویند. گفتنی است که این ژن با مقاومت در برابر استرس، ترمیم دیانای و روند سالخوردگی ارتباط دارد.
تحقیقات جدید نشان میدهند که ژن FOXO3 در آقایان و خانمها عملکرد متفاوتی دارد و این مسئله از نظر زیستی به خانمها دست بالا را داده است. این برتری تا حدی طول عمر کوتاهتر آقایان آمریکایی را توجیه میکند. آقایان بهطور میانگین ۶ سال کمتر از خانمها عمر میکنند.
چرا آقایان و خانمها روند سالخوردگی متفاوتی دارند
محققان سالها در توضیح علت تفاوت طول عمر آقایان و خانمها به عواملی مانند سیگار، الکل و مراقبتهای بهداشتی اشاره کردهاند. با اینحال، تحقیقات جدید نشان داده که رفتار ما تنها یک بخش ماجرا بوده و ژنتیک و بهطور مشخص ژن FOXO3 باعث تفاوت طول عمر آقایان و خانمها میشود.
مطالعهای که سال گذشته در نشریه نیچر انتشار یافت، نشان داد که ژن FOXO3 حکم یک کنترلگر مرکزی را دارد که واکنش بدن به استرس را تنظیم میکند و با حفظ سلامت سلولها در گذر عمر جایگاه خود را بهعنوان یکی از عوامل دخیل در روند پیری تثبیت کرده است.
یکی از تفاوتهای زیستی آقایان و خانمها به نحوه فعال شدن ژن FOXO3 و ژنهای مشابه بازمیگردد. تحقیقات اخیر نشان میدهند که هورمون استروژن میتواند فعالیت این ژن را تحت تأثیر بگذارد و خانمها را در سالهای باروری زیر چتر خود بگیرد. این ژن حتی بعد از یائسگی، که سطح استروژن به حداقل میرسد، به افزایش طول عمر خانمها کمک میکند.
در مقابل، ژن FOXO3 در آقایان به دلیل پایینتر بودن سطح استروژن فعالیت کمتری دارد که باعث میشود طول عمر آنها ارتباط بیشتری با عوامل محیطی و سبک زندگی داشته باشد؛ جدالی دشوار که درصورت ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی، سرطان و اختلالات متابولیک سختتر هم خواهد شد.
اگر از دیدگاه تکاملی به این قضیه نگاه کنیم، خانمها همیشه با فشار گزینشی بیشتری مواجه بودهاند تا در سالهای باروری خود دوام بیاورند و فرزندآوری کنند. از اینرو، بعضی از ساختارهای ژنتیکی از جمله آنهایی که با تنظیم ژن FOXO3 سروکار دارند، به دلیل تقویت سلامت بلندمدت و افزایش طول عمر شانس بقای بیشتری داشتهاند.
افزایش فعالیت ژن FOXO3 برای طول عمر بیشتر
اگر زیستشناسی مبنای زندگی باشد، سبک زندگی به ما فرصت اصلاح آن را میدهد. یک مطالعه مروری در سال ۲۰۱۷ نشان داد که اگر فعالیت ژن FOXO3 به حداقل برسد، توان بدن در ترمیم خود کاهش مییابد و خطر ابتلا به بیماریها بهویژه در آقایان چندبرابر میشود. بهینهسازی «ژن ترمیمکننده» به منزله پرهیز از عادتهای مضر و اتخاذ تصمیمات هوشمندانه و سالم در زندگی روزمره است. بعضی از رژیمهای غذایی و راهکارهای مدیریت استرس که در مطالعات بررسی شدهاند، بهویژه برای آقایان سودمند هستند.
تغذیه مقوی: ترکیبهای گیاهی از جمله سولفورافان (که در جوانه کلم بروکلی و سبزیجات چلیپایی مانند برگ کلم، کلمپیچ و کلم غنچهای یافت میشود)، اپیگالوکتشین گالات (که در چای سبز وجود دارد)، آستاگزانتین (که در غذاهای دریایی و جلبکهای قرمز یافت میشود) و رسوراترول (که در انگور و انواع توت وجود دارد) میتوانند با تحریک FOXO3 بخشی از اثرات محافظتی استروژن را تقلید کنند.
مواجهه با گرما و سرما: استفاده منظم از سونا، حمام آب یخ یا سرمادرمانی به بدن یاد میدهد که ژن FOXO3 را فعال کند. این فرایند باعث میشود که مسیرهای دفاعی مرتبط با استرس به به کار بیفتند و سلولها در مواجهه با عواملی مانند التهاب یا سم به ترمیم خود بپردازند.
فستینگ: براساس مطالعات مروری، محدود کردن کالری از جمله فستنیگ مقطعی باعث فعال شدن ژن FOXO3 شده به ترمیم دیانای و افزایش مقاومت بدن در برابر استرس روزمره کمک میکند.
ورزش و اکسیژندرمانی: ورزشهای سنگین و تمرین کردن در فضایی که سطح اکسیژن پایینی دارد، باعث تحریک ژن FOXO3 میشود. این فرایند به بهبود گردش خون و بازیابی بدن کمک میکند و تاب و توان شما را در برابر مشکلات سالخوردگی افزایش میدهد.
عادتهای روزمره مانند پرخوری، استرس مزمن، کمتحرکی و مواجهه با آلودگی یا مواد پلاستیکی، توان ژن FOXO3 را در حفظ سلامتی به حداقل میرساند.
آقایان میتوانند با تکیه به سبک زندگی مناسب به کاهش استرس کمک کنند و به کمک رژیمهای غذایی سالم خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با سالخوردگی را کاهش دهند، زیرا این رویکرد بهطور طبیعی باعث فعال شدن زودهنگام ژن FOXO3 میشود.
برتری ژنتیکی و راهکارهای مؤثر برای آقایان
ژن FOXO3 شاید هرگز اجازه ندهد که رقابت جاری بین آقایان و خانمها به تعادل کشیده شود، اما تحقیقات نشان میدهند که آقایان میتوانند با استفاده از راهبردهای پیشگیرانه در قالب رژیم غذایی و سبک زندگی این معادله را تا حدی به نفع خود تغییر دهند. خانمها سالها از سپر دفاعی استروژن استفاده میکنند، اما سبک زندگی ناسالم میتواند خطر بیمار شدن آنها را هم چندبرابر کند. از اینرو، این راهکارها برای خانمها هم مفید هستند.
تجربه باب نشان میدهد که آگاهی از نقش ژنتیک میتواند در تغییر سبک زندگی کمکحال ما باشد. تمرکز بر عادتهایی که فعالیت ژن FOXO3 را افزایش میدهند، سازگاری و سلامت بلندمدت را بهبود میبخشد. بسیاری از آقایان با هماهنگسازی عادتهای سالم با ساختار ژنتیکی خود با فرصتهای جدیدی مواجه میشوند که میتوانند به کمک آنها در صحت و سلامت کامل پا به سن بگذارند. با اینحال، باید توجه داشت که این راهکارها همیشگی بوده و همان بار اول نتیجه نمیدهند.
درباره نویسنده: شریدن جنریش (Sheridan Genrich) متخصص تغذیه بالینی و درمانگر طبیعی است که از سال ۲۰۰۹ در حوزه مشاوره به افرادی فعالیت دارد که با مشکلات گوارشی، اعتیاد، اختلالات خواب و نوسانات خلقی دستوپنجه نرم میکنند. او همچنین نویسنده کتاب خودیاری «سلامتی با قدرت ژنها: توان بالقوهات را برای زندگی پرانرژی و آسان آزاد کن» است.
