راهکارهای خودمراقبتی روزانه میتوانند به داشتن خواب پیوسته در طول شب کمک کنند.
یک آقای ۵۰ ساله دو سال پس از سکته مغزی هرشب ۵ تا ۶ مرتبه برای ادرار از خواب بیدار میشد. او برای تسکین این مشکل به طب سنتی چینی متوسل شد.
پس از نخستین جلسه طب سوزنی که بر استخوان خاجی- استخوان مثلثیشکل و سپرمانند در قاعده ستون فقرات که آن را به لگن وصل میکند- متمرکز بود، تکرر ادرار او همانشب به دو مرتبه کاهش یافت و پس از سه جلسه به یک تا دو مرتبه رسید. کیفیت خواب او هم بهبود یافت و سطح انرژی جسمی و ذهنیاش افزایش پیدا کرد.
براساس طب سنتی چینی، شبادراری نشانه اختلال در کل بدن است و به یک عضو خاص محدود نمیشود. با احیای تعادل از طریق راهکارهایی مانند طب سوزنی میتوان اغلب به بهبود قابلتوجهی دست پیدا کرد.
نقش طب سوزنی در تسکین شبادراری
در طب سنتی چینی از طب سوزنی بهطور گسترده برای تنظیم عملکرد اندامها، بهبود گردش خون و حمایت از دستگاه عصبی استفاده میشود. در افراد مبتلا به شبادراری و بهویژه آنهایی که با افزایش سن، ضعف یا عوارض جانبی سکته دستبهگریبان هستند، از چند نقطه مشخص برای کمک به احیای کنترل مثانه و تنظیم ادرار استفاده میشود.
بای لیائو و هوئی یانگ جزو نقاط پرکاربرد هستند.
بای لیائو روی سوراخهای استخوان خاجی قرار دارد؛ منافذ کوچکی که عصبها از آنها عبور میکنند. از آنجا که این نقطه در نزدیکی عصبهای مرتبط با کنترل مثانه و کف لگن قرار دارد، اغلب برای تسکین اختلالات ادراری، مشکلات لگن و دردهای ناحیه کمر مورد استفاده قرار میگیرد.
هوئی یانگ در نزدیکی استخوان دنبالچه قرار دارد و بهطور سنتی برای تقویت عملکرد لگن و تنظیم عمل دفع مورد استفاده قرار میگیرد.
پژوهشها نشان میدهند که این نقاط میتوانند اثرات محسوسی داشته باشند. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از طب سوزنی الکتریکی در نقطه بای لیائو و هوئی یانگ به تنظیم بیشفعالی مثانه پس از سکته کمک میکند و تکرر ادرار روزانه و بیاختیاری را به حداقل میرساند.
از اینرو، این نقاط در مواردی مانند بیمار فوق که به دنبال آسیب عصبی دچار شبادراری شده بود حائز اهمیت هستند.
شبادراری اغلب نشانه یک اختلال زمینهای است
براساس طب سنتی چینی، شبادراری بیشتر به «نارسایی کلیه» نسبت داده میشود؛ مشکلی که به خود کلیه مربوط نمیشود، بلکه با کاهش توان بدن در تنظیم سوختوساز مایعات، گرما، انرژی حیاتی و کنترل مثانه سروکار دارد.
کلیهها به بدن کمک میکنند که ذخیره آب را مدیریت کرده و توانایی «نگهداشتن» ادرار را کنترل کند. اگر عملکرد بدن در این زمینه تضعیف شود، تکرر ادرار شبانه افزایش مییابد.
از آنجا که توان تنظیمی بدن با افزایش سن کاهش پیدا میکند، شبادراری در بین افراد میانسال و سالمند شایعتر است.
الگوهای مختلف طب سنتی چینی که به شبادراری منجر میشوند
طب سنتی چینی از چند الگوی مختلف در رابطه با نارسایی کلیه پرده برداشته که هرکدام بهنحوی در بروز شبادراری دخیل هستند:
کمبود یانگ کلیه: اغلب با عدم تحمل سرما، سردی دست و پا، درد ناحیه کمر و کاهش انرژی گرمابخش همراه است. بدن در این حالت از گرما و توان لازم برای کنترل مناسب مایعات در طول شب بینصیب خواهد بود.
کمبود یین کلیه: معمولاً با خشکی، تعریق شبانه، ریزش مو، تحریکپذیری یا علائم یائسگی همراه است. این الگو به واسطه کمبود مایعات مغذی و خنککننده لازم برای حفظ تعادل داخلی به بروز شبادراری منجر میشود.
کمبود چی کلیه: اغلب با خستگی، ضعیفشدن صدا، تکرر ادرار یا دشواری در کنترل آن همراه است و بیشترین ارتباط را با ضعف کنترل مثانه دارد.
افزون بر کمبود کلیه، الگوهای دیگری هم در این امر دخیل هستند:
- ضعف در هضم و تبدیل مایعات
- الگوهای التهابی یا «انباشت رطوبت و گرما»
- استرس و تنش مزمن که بر توان خودتنظیمی بدن اثر میگذارند
از اینرو، طب سنتی چینی بر احیای تعادل کلی بدن و تنظیم راهکارهای مراقبتی براساس ویژگیهای فردی متمرکز است و صرفاً روی درمان تکرر ادرار تمرکز ندارد.
راهکارهای خودمراقبتی روزانه برای بهبود شبادراری
افزون بر درمان حرفهای طب سوزنی که توسط متخصص طب سنتی چینی انجام میگیرد، چندین راهکار خودمراقبتی هم به تقویت عملکرد مثانه و کاهش ادرار شبانه کمک میکنند.
۱. ماساژ
نقاط زیر را روزانه یک تا دو مرتبه و هرمرتبه به مدت ۳ تا ۵ دقیقه ماساژ دهید:
- شن شو: زیر مهره دوم کمری در فاصله دو انگشت از ستون فقرات قرار دارد.
- پانگ گوانگ شو: در اطراف استخوان خاجی به فاصله دو انگشت از ستون فقرات قرار دارد.
- سان یین جیائو: چهار انگشت بالاتر از قوزک داخلی در پشت استخوان درشتنی قرار دارد.
این نقاط برای تقویت انرژی کلیه و تثبیت عملکرد مثانه مورد استفاده قرار میگیرند.
۲. فتیلهگذاری
در روش فتیلهگذاری از سوزاندن پوست خشک گیاه موکسا برای گرمادهی به نقاط خاص طب سوزنی و بهبود گردش خون استفاده میشود. اگر این روش را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در نقطه شن شو و گوانیوان انجام دهید، بخش تحتانی شکمتان گرم شده و وضعیت ادرارتان بهبود پیدا میکند.
- شن شو: زیر مهره دوم کمری در فاصله دو انگشت از ستون فقرات قرار دارد.
- گوانیوان: حدود چهار انگشت پایینتر از ناف در خط کمانی شکم قرار دارد.
این نقاط برای تقویت یانگ کلیه، گرم کردن بخش تحتانی بدن و بهبود وضعیت ادرار مورد استفاده قرار میگیرند.
مطالعات حیوانی نشان دادهاند که این روش باعث بهبود پاسخهای فیزیولوژیکی مرتبط با کمبود یانگ در کلیهها شده و بر تعادل هورمونها اثر میگذارد.
یک مطالعه مروری نظاممند که در نشریه طب مکمل و جایگزین شواهدمحور انتشار یافته نشان میدهد که ما میتوانیم از این روش بهعنوان یک درمان مکمل برای بیماری کلیوی مزمن استفاده کنیم.
۳. گرمادهی موضعی به ناحیه تحتانی شکم
استفاده از کمپرس گرم در ناحیه تحتانی شکم به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیش از خواب به تنظیم مایعات و کاهش ادرار شبانه کمک میکند.
- تمرین تنفسی
پیش از خواب صاف بنشینید و دستهایتان را به هم بمالید تا گرم شوند. سپس دستها را روی کمرتان بگذارید و ۱۰ مرتبه با تمرکز بر ناحیه تحتانی شکم به شکل عمیق و آهسته نفس بکشید. این تمرین به تسکین عصبها و تقویت انرژی کلیه کمک میکند.
۵. کاهش مصرف مایعات پیش از خواب
کاهش آب مصرفی از ۳ ساعت پیش از خواب و اجتناب از قهوه، چای، نوشیدنیهای الکلی و میوههای سرد مانند خربزه و گلابی به کاهش ادرار شبانه کمک میکند.
۶. داروهای گیاهی
بعضی از داروهای رایج در طب سنتی چینی که به شبادراری کمک میکنند عبارتند از:
- جین گویی شن کی وان: برای تقویت یانگ کلیه، سوختوساز مایعات و عملکرد دستگاه ادراری مورد استفاده قرار میگیرد.
- یو گویی وان: بهطور سنتی برای گرم کردن و تقویت یانگ کلیه در افراد درگیر ضعف و سرما مورد استفاده قرار میگیرد.
- لیو وی دی هوانگ وان: برای تغذیه یین کلیه و کبد بهویژه در افراد درگیر خشکی یا انباشت گرما مورد استفاده قرار میگیرد.
این داروها معمولاً بدون نسخه در داروخانههای طب چینی و فروشگاههای سلامتمحور عرضه میشوند. با اینحال، نباید آنها را خودسرانه مصرف کنید، زیرا انتخاب نادرست به تشدید علائم دامن میزند. توصیه میشود که پیش از مصرف با یک متخصص واجد شرایط مشورت کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
با وجود اینکه بسیاری از موارد شبادراری قابل کنترل هستند، برخی از علائم میتوانند نشانه وجود مشکلات جدیتر باشند.
درصورت بروز موارد زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- مشاهده خون در ادرار
- احساس درد در حین ادرار
- تب
- کاهش وزن بیدلیل
این علائم ممکن است نشانه بیماریهای کلیه یا مثانه باشند که نیازمند درمان هستند.
چنانکه پرونده بیمار مبتلا به سکته نشان میدهد، شبادراری صرفاً یک ناراحتی ساده نیست و میتواند بر خواب، سطح انرژی و عملکرد روزانه اثر بگذارد.
چه این مشکل ناشی از بالا رفتن سن باشد و چه از آسیب عصبی، استرس یا اختلال گسترده بدن نشأت بگیرد، ادرار شبانه نشانه این است که بدنتان نیاز به مراقبت دارد.
بسیاری از افراد میتوانند با استفاده مناسب از معاینات پزشکی، تغییر سبک زندگی و راهکارهای حمایتی مانند طب سوزنی یا مراقبتهای مبتنی بر طب سنتی چینی به شکل قابلتوجهی بهبود پیدا کنند.
