شروع دوباره فعالیت‌های روزمره و انجام تمرینات قدرتی زیر نظر پزشک متخصص بهترین راه برای گذراندن دوره نقاهت بعد از عمل جراحی زانوست.
درد ناشی از عمل تعویض مفصل زانو می‌تواند شما را از یک پیاده‌روی کوتاه هم محروم کند. بعضی از بیماران از حرکت‌کردن واهمه دارند، زیرا می‌ترسند فعالیت بدنی به مفصل جدیدشان آسیب بزند. با این‌حال، بی‌تحرکی می‌تواند عضلاتی را که برای بازیابی توان حرکتی به آن‌ها نیاز دارید ضعیف کند.
اسکات وانگ، مدیر کلینیک توان‌بخشی هنگ‌شین در تایپه، به اپک تایمز گفت: «دوره نقاهت معمولاً مستلزم شروع دوباره فعالیت‌های روزمره و انجام تمرینات قدرتی زیر نظر پزشک متخصص است.»
عوارضی مانند عفونت یا شل‌شدن پروتز زانو بعد از جراحی باعث درد می‌شوند، اما احساس ناراحتی لزوماً به این معنی نیست که مفصل جدید مشکل پیدا کرده باشد. درد مداوم یا دردی که به‌تدریج شدت می‌گیرد، باید مورد بررسی قرار بگیرد تا بیمار بتواند با اطمینان خاطر به توان‌بخشی ادامه دهد.
چرا تقویت عضلات حائز اهمیت است؟
آرتروز یکی از علل شایع درد زانو بوده و از مهم‌ترین دلایل انجام عمل تعویض مفصل زانو به‌شمار می‌رود. این عارضه غضروف و دیگر بافت‌های داخل مفصل را درگیر می‌کند. افزایش سن یکی از عوامل خطر اصلی آرتروز است، اما جوان‌ترها هم ممکن است آرتروز بگیرند؛ به‌ویژه اگر به‌دلیل چاقی دچار آسیب‌دیدگی مفاصل شده باشند.
وانگ بیماری داشت که تازه ۲۰ سالگی را رد کرده بود و از دوران کودکی با چاقی دست‌وپنجه نرم می‌کرد و در دوران نوجوانی حدود ۱۳۰ کیلوگرم وزن داشت. وانگ فشار مضاعف وارده به زانوهای بیمار را عامل اصلی ابتلای زودهنگام او به آرتروز می‌دانست.
آسیب‌دیدگی در حین ورزش می‌تواند تبعات بلندمدت داشته باشد. وانگ بیمارانی داشته که در جوانی دچار پارگی رباط صلیبی شده و مفصل زانوی آن‌ها در چهل‌سالگی به‌شکل قابل‌توجهی تحلیل رفته بود. شدت آسیب‌دیدگی اولیه و میزان بازیابی عملکرد زانو بر وضعیت بلندمدت مفصل اثر می‌گذارد.
این موارد نشان می‌دهند که مراقبت از زانو در مفصل خلاصه نمی‌شود. عضلات اطراف مفصل از زانو حمایت می‌کنند و در کنترل حرکات بدن دخیل هستند. تقویت این عضلات به راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها و برخاستن از روی صندلی کمک می‌کند.
پدربزرگ وانگ شرایط قابل‌توجهی داشت. تصاویر اشعه ایکس نشان می‌داد مفصل زانوی او به‌شدت تحلیل رفته است، اما همچنان می‌توانست روزانه حدود ۵.۶ کیلومتر پیاده‌روی کند. وانگ توانایی حرکتی پدربزرگش را نتیجه سال‌ها ورزش و قدرت عضلانی بالای او می‌دانست.
هدف از ورزش، حفظ عملکرد جسمانی و کنترل علائم بیماری است. مؤسسه ملی سلامت و مراقبت پیشرفته بریتانیا توصیه می‌کند که برنامه ورزشی را مطابق با نیازهای خود تنظیم کنید و از تمرینات تقویتی و هوازی غافل نشوید. ورزش منظم درد آرتروز را به حداقل می‌رساند و عملکرد عضلات و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد.
فعالیت بدنی به کنترل وزن کمک می‌کند. اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن می‌تواند فشار وارده به زانوهای دردناک را به حداقل برساند و علائم‌تان را برطرف کند.
بی‌تحرکی روند بهبودی را کندتر می‌کند
درد و تورم بعد از عمل تعویض مفصل زانو باعث می‌شود بیمار تمایلی به راه رفتن یا بیرون آمدن از تخت نداشته باشد. پرهیز طولانی‌مدت از تحرک به ضعف و خشکی عضلات منجر می‌شود و شروع دوباره فعالیت‌های روزمره را دشوارتر می‌کند.
وانگ گفت بیماران باید فعالیت‌ها و تمرینات توان‌بخشی لازم را طبق توصیه جراح در دستور کار قرار دهند. نوع و شدت تمرینات به شیوه جراحی، مرحله بهبودی و وضعیت جسمانی بیمار بستگی دارد.
توان‌بخشی در مراحل اولیه با تمرینات ساده و زیر نظر پزشک متخصص انجام می‌گیرد. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا منقبض‌کردن عضلات ران، خم و صاف‌کردن زانو و راه رفتن با استفاده از تجهیزات کمکی را توصیه می‌کند. با پیشرفت روند بهبودی می‌توان از تمرینات قدرتی در برنامه توان‌بخشی استفاده کرد.
برای توان‌بخشی لازم نیست حتماً درد بکشید. رویکرد وانگ بر بازیابی تدریجی دامنه حرکتی و قدرت عضلانی متمرکز است. عوارض احتمالی را هم در نظر بگیرید و از پایداری مفصل زانو مطمئن شوید.
ممکن است در دوران نقاهت اندکی احساس ناراحتی کنید، اما تشدید درد را نادیده نگیرید. تب، افزایش قرمزی یا ترشحات محل زخم و بروز درد و تورم جدید در ناحیه ساق پا مستلزم معاینه فوری است.
بازیابی قدرت عضلات برای انجام فعالیت‌های روزمره
با پیشرفت روند بهبودی می‌توانید از تمرینات تقویتی برای بازیابی دامنه حرکتی لازم برای زندگی روزمره کمک بگیرید. می‌توانید اسکوات را امتحان کنید، زیرا چند گروه عضلانی مختلف را در نیمه تحتانی بدن درگیر می‌کند که برای نمونه می‌توان به عضلات چهارسر ران و عضلات سرینی در ناحیه باسن اشاره کرد.
اسکوات درصورتی به افراد پیشنهاد می‌شود که پزشک یا فیزیوتراپ انجام آن‌ها را تأیید کرده باشند. زمان شروع، دامنه حرکتی و تعداد ست‌ها طبق برنامه توان‌بخشی بیمار تعیین می‌شوند.
این‌دو شیوه به شما اجازه می‌دهند که اسکوات را با توجه به قدرت عضلانی و توان حرکتی فعلی خود انجام دهید و به‌تدریج عملکرد عضلات پایین‌تنه را بازیابی کنید.
۱. اسکوات به کمک صندلی
مرحله ۱: پشتی صندلی را برای حفظ تعادل بگیرید و بلند شوید. پاها را به‌اندازه عرض شانه باز کنید و پنجه‌ها را اندکی به‌سمت بیرون بچرخانید. بالاتنه را صاف نگه‌دارید و عضلات مرکزی را منقبض کنید.
مرحله ۲: نفس بگیرید، مفصل ران و زانوها را اندکی خم کنید و باسن را به‌آرامی و به‌صورت کنترل‌شده پایین بیاورید.
مرحله ۳: نفس‌تان را بیرون دهید، عضلات باسن و ران را منقبض کنید تا بایستید و به حالت اول برگردید.
لازم نیست به‌طور کامل بنشینید. اگر قدرت عضلانی کافی ندارید یا تازه توان‌بخشی را شروع کرده‌اید، اسکوات به کمک صندلی را امتحان کنید. با افزایش قدرت عضلات و بهبود توان حرکتی می‌توانید به‌تدریج عمق اسکوات را افزایش دهید.
۲. اسکوات عمیق
مرحله ۱: بلند شوید و پاها را به‌اندازه عرض شانه باز کنید. پنجه‌ها را اندکی به‌سمت بیرون بچرخانید، بالاتنه را صاف نگه‌دارید و عضلات مرکزی را منقبض کنید.
مرحله ۲: نفس بگیرید، مفصل ران و زانوها را خم کنید و بدن را پایین بیاورید تا ران‌ها در راستای زمین قرار بگیرند. عمق حرکت را بسته به توانایی‌تان تنظیم کنید.
مرحله ۳: نفس‌تان را بیرون دهید، عضلات باسن و ران را منقبض کنید تا بایستید و به حالت اول برگردید.
از فیزیوتراپ خود بپرسید تا مطمئن شوید باید چند ست تمرین کنید و چه زمانی می‌توانید به مرحله بعدی بروید. اگر اسکوات باعث درد شدید یا افزایش ناراحتی شد، دامنه حرکتی را کمتر کنید یا از تمرین دست بردارید. اگر بعد از تمرین با افزایش تورم زانو مواجه شدید، با پزشک متخصص مشورت کنید.
بازیابی توان جسمانی نتیجه گام‌های کوچک و تمرین و تکرار است. حتی یک پیاده‌روی کوتاه یا اسکوات کنترل‌شده با دامنه حرکتی محدود هم به بازسازی قدرت عضلات و کسب اعتمادبه‌نفس لازم برای انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند.
