ایران با آنکه از بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان برخوردار است، اما مدتها پیش از جنگ با اسرائیل در تاریخ ۲۴ خرداد نیز تهران و دیگر شهرهای ایران با قطع مکرر برق مواجه بودند.
ایران یکی از بزرگترین کشورهای استخراجکننده بیتکوین در جهان است؛ صنعتی که مستلزم مصرف حجم عظیمی از برق است.
متیو تاسوجی، استاد و مدرس مدیریت عملیات و زنجیره تأمین در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در سن مارکوس، به اپک تایمز گفت که جمهوری اسلامی از بیتکوین برای دور زدن تحریمها استفاده میکند.
او در مصاحبه با اپک تایمز گفت: «این یک ترفند بسیار خوب برای حکومت در ایران است… چون نمیتوانند نفت بفروشند، اما میتوانند آن را به برق تبدیل کنند و سپس برق را به بیتکوین تبدیل کنند.» تاسوجی افزود: «با توجه به اینکه گفته میشود درآمد حاصل از عملیات استخراج بیتکوین مستقیماً به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتقل میشود، این احتمال وجود دارد که اسرائیل دلایل استراتژیک معتبری برای هدف قرار دادن این سایتها داشته باشد.»
او گفت که مراکز اقتصادی، اغلب زمانی که به طور مستقیم از نهادهای متخاصم پشتیبانی میکنند، به عنوان «اهداف مشروع نظامی» تلقی میشوند.
مزارع بیت کوین؛ اهداف نظامی مشروع در ایران
یورگیتا لاپیِنیتِه، سردبیر ارشد وبسایت سایبرنیوز نیز به اپک تایمز گفت: «بیتکوین توسط کامپیوترهایی تولید میشود که اساساً با یکدیگر رقابت میکنند تا مسائل بسیار پیچیده رمزنگاریشده را حل کنند، مانند معما. برای این کار، این کامپیوترها و مزارع سرور به مقدار زیادی برق نیاز دارند، چون باید همزمان حجم عظیمی از محاسبات را انجام دهند. این فرآیند مصرف فوقالعاده برق را در پی دارد.»
در ازای حل این مسائل ریاضی، استخراجکننده بیتکوین دریافت میکند.
تاسوجی گفت اگر بخواهد با رایانه شخصی خود بیتکوین استخراج کند، شانس موفقیتش «تریلیونها بار کمتر» از برنده شدن در لاتاری است.
او گفت: « تقریباً غیرممکن است. برای استخراج بیت کوین باید مجموعهای از رایانهها با تراشههای بسیار خاص داشته باشید.»
رایانههایی با مدارهای مجتمع مخصوص برای حل معمای مورد نیاز برای تولید بیتکوین استفاده میشوند.
تاسوجی گفت تخمین زده میشود که ایران دارای حدود ۱۸۰ هزار دستگاه ماینر ASIC برای استخراج بیتکوین است و تعداد زیادی از شهروندان چینی نیز در اداره مزارع استخراج بیت کوین در ایران مشغول به کار هستند.
جمهوری اسلامی با کمبود شدید ارز خارجی مواجه است و نتوانسته ذخایر عظیم نفت خود را آزادانه در بازارهای جهانی به فروش برساند تا ارز خارجی به دست آورد.
بانک فدرال رزرو سنتلوئیس با استفاده از دادههای صندوق بینالمللی پول نموداری منتشر کرده که نشان میدهد ذخایر ارزی ایران از ۱۲۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به ۱۳.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ کاهش یافته و سپس در سال جاری نزدیک به ۳۳ میلیارد دلار رسیده است.
تاسوجی گفت که رژیم ایران از ذخایر ارزی خود استفاده کرده و بیشتر آن به پایان رسیده است؛ به همین دلیل به استخراج بیتکوین روی آورده است.
در سپتامبر ۲۰۲۲، کاترین پرز-شکدام، مدیر «مجمع روابط خارجی» در گزارشی کتبی به پارلمان بریتانیا اعلام کرد: «حدود ۴.۵ درصد از کل استخراج بیتکوین در ایران انجام میشود.»
او به اپک تایمز گفت: «در سال ۲۰۲۵، این رقم قطعاً بسیار بیشتر خواهد بود… سپاه پاسداران اقتصاد موازی خود را اداره میکند و استخراج بیتکوین بخشی از این تلاش است.»
او افزود: «از آنجا که جمهوی اسلامی نتوانسته به حماس و حزبالله و دیگر گروهها پول پرداخت کند، اکنون به بیتکوین متکی است تا این کار را انجام دهد و خزانه خود را دوباره پر کند.»
تاسوجی نیز گفت: «آنچه انجام دادهاند، از نظر فکری بسیار هوشمندانه است؛ اما برای کشوری مانند ایران، هم غیرقانونی است و هم اتلاف منابع. ما در سراسر ایران، هر روز قطعی برق داریم. قطعیهایی که بین دو تا هشت ساعت طول میکشند.»
رسانه دولتی ایرنا در فوریه ۲۰۲۵، مقاله کوتاهی منتشر کرد که در آن حسین فرهیدزاده، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت، گفت خاموشیها روزانه ۱۰۸ میلیون دلار به بخش صنعت ایران زیان میزند.
فرهیدزاده در بازدیدی از استان کرمانشاه گفت: «واقعاً عذرخواهی میکنم که نتوانستهایم شرایط اولیه و ضروری را برای تولیدکنندگان فراهم کنیم.»
ارزهای دیجیتال عمدتاً بهصورت گسترده توسط کشورهایی مورد استفاده قرار میگیرند که تلاش میکنند تحریمها را دور بزنند، مانند ایران و کره شمالی. این یکی از اصلیترین روشها برای عبور از تحریمهای اقتصادی است.
ایده پشت ارزهایی مانند بیتکوین این بود که مردم بتوانند بدون وابستگی به بانکها یا دولتها بهصورت غیرمتمرکز فعالیت کنند. این ابزار اکنون به راهی آسان برای دور زدن نظارت سیستم مالی جهانی از سوی مجرمان سازمانیافته و بازیگران بد تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی برق را به بیتکوین تبدیل میکند تا بتواند با کشورهایی مانند روسیه، چین، کره شمالی و نیز گروههای غیردولتی معامله پایاپای انجام دهد.
استخراج هر بیتکوین به میزان عظیمی برق نیاز دارد. در آوریل ۲۰۲۵، مدرسه کسبوکار جاج دانشگاه کمبریج در گزارشی اعلام کرد: «مصرف سالانه برق برای بیتکوین حدود ۱۳۸ تراواتساعت باشد؛ یعنی حدود ۰.۵ درصد از مصرف جهانی.»
ایران تنها کشوری نیست که در استخراج بیتکوین مشارکت دارد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا در فوریه ۲۰۲۴ تخمین زد که استخراج رمزارزها بین ۰.۶ تا ۲.۳ درصد از کل مصرف برق ایالات متحده را به خود اختصاص میدهد.
استخراج بیتکوین کسبوکار خوبی است، اما بهدلیل قیمت زیاد برق گران است. وقتی مثل ایران برق ارزان دارید، با یک مشکل اساسی روبهرو میشوید.
پس از قطعیهای مکرر برق در ایران در اوایل امسال، ایرنا گزارش داد که عباس علیآبادی، وزیر نیرو، استخراج غیرمجاز بیتکوین را عامل این بحران دانسته و برای شناسایی آن، به مردم پیشنهاد دریافت پاداش داده است.
ماه گذشته، وزارت آموزشوپرورش اعلام کرد تمامی مدارس از ساعت ۶ صبح آغاز بهکار میکنند و ساعت ۱۳ تعطیل میشوند تا مصرف برق کاهش یابد.
در تابستان داغ ایران، استفاده گسترده از کولر نیز مصرف برق را بالا میبرد؛ بنابراین با تعطیلی زودهنگام مدارس، تقاضای برق کاهش مییابد.
بحران انرژی «کاملاً مضحک» در ایران
پرز-شکدام به اپک تایمز گفت که بحران انرژی در ایران «کاملاً مضحک» است.
او افزود: «انتظار میرود کشوری مثل ایران، با این همه منابع انرژی، بتواند برق مورد نیاز خود را تولید کند. اما بدترین بخش ماجرا این است که در عین کمبود داخلی، برق را به عراق صادر میکنند که واقعاً دیوانگی است.»
او گفت که اگرچه استخراج بیتکوین در ایران قانونی است، رژیم ایران سیستم مجوزدهی سختگیرانهای دارد و در سال ۲۰۱۹ چندین مزرعه استخراج بدون مجوز را تعطیل کرد.
او گفت: «مجوزهایی صادر شد که به شرکتها امکان میداد برق را با نرخ ارزانتری دریافت کنند؛ اما آنها موظف بودند رمزارز استخراجشده را به دولت یا بانک مرکزی بفروشند.»
تاسوجی گفت که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در سال ۲۰۲۱ با استخراج بیتکوین موافقت کرد و تخمین زده میشود که بسیاری از مزارع استخراج تحت مدیریت سپاه پاسداران باشند.
او افزود: «اگر برق رایگان یا بسیار ارزان باشد، این کار سودآور است. در ایران، سپاه پاسداران حتی یک ریال هم بابت برق پرداخت نمیکند.»
تاسوجی گفت اقتصاد ایران در وضعیتی چنان وخیم قرار دارد که پول ملی، یعنی ریال، عملاً بیارزش شده و نرخ بازار برای تبدیل آن به دلار، اختلاف بسیار زیادی با نرخ رسمی دارد.
پرز-شکدام گفت که مشکلات اقتصادی و انرژی ایران بهراحتی قابل حل است، اگر فقط جمهوری اسلامی از آنچه او «پیگیری مضحک بمب هستهای» نامید، دست بردارد؛ اما تأکید کرد که حکومت «قاطعانه بر این هدف پافشاری میکند.»
تاسوجی گفت پیامدهای بلندمدت استخراج بیتکوین در ایران تا حد زیادی به مسیر آینده جمهوری اسلامی بستگی دارد.
او گفت که اگرچه درآمد حاصل از استخراج بیتکوین ممکن است منبع درآمدی فرعی برای سپاه پاسداران و نخبگان رژیم فراهم کند، «اما دغدغه اصلی آنها در این مرحله احتمالاً مالی نیست، بلکه امنیت شخصی و بقای رژیم است.»
تاسوجی افزود: «اگرچه رمزارزها ممکن است در دور زدن تحریمها و انجام تراکنشهای محرمانه نقش داشته باشند، اما در مقایسه با اولویتهای حیاتی آنها، همچنان مسئلهای ثانویه به شمار میرود.»
