از بامداد روز پنجشنبه، ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ (۱۳ ژوئن ۲۰۲۵)، ارتش اسرائیل عملیات نظامی گستردهای را علیه ایران آغاز کرد. این حملات که بهطور رسمی با عنوانهایی نظیر «عملیات شیر برخاسته» از سوی منابع اسرائیلی معرفی شدهاند، پاسخی به رد ضربالاجل دو ماهه دولت ایالات متحده برای دستیابی به توافق هستهای جدید از سوی ایران بود. به گفته مقامات اسرائیلی، هدف اصلی این عملیات، خنثیسازی تهدیدات ناشی از برنامه هستهای و توان موشکی ایران بوده است. در این گزارش، تحولات کلیدی، اهداف مورد حمله، افراد کشتهشده و پیامدهای نظامی و امنیتی این حملات، از آغاز تا تاریخ ۱ تیر ۱۴۰۴ (۲۲ ژوئن ۲۰۲۵) بررسی میشوند.
حملات به زیرساختهای هستهای ایران
تأسیسات هستهای ایران، که در ماههای اخیر بهعنوان کانون اصلی اختلافات منطقهای و مذاکرات پرتنش اما بینتیجه با ایالات متحده مطرح بودهاند، در صدر اهداف عملیات نظامی اسرائیل قرار گرفتند. این حملات با بهرهگیری از بیش از ۲۰۰ فروند هواپیما و پهپاد، سه مرکز اصلی غنیسازی اورانیوم شامل نطنز، فردو، و اصفهان را مورد هدف قرار دادند. انفجارهای عظیم به دنبال این حملات، خسارات گستردهای به زیرساختها وارد کرد و منجر به تلفات قابلتوجهی در میان کارشناسان هستهای و فرماندهان ارشد سپاه پاسداران شد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی منابع اسرائیلی، علاوه بر کشته شدن فرماندهان سپاه، دهها تن از دانشمندان و مدیران ارشد صنعت هستهای ایران نیز در جریان این عملیات جان باختهاند؛ با این حال، نه دولت ایران و نه مراجع مستقل تاکنون آمار دقیقی از این تلفات ارائه نکردهاند.
در ادامه این عملیات، ایالات متحده نیز با ورود به میدان نبرد در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، با بهکارگیری بمبهای نفوذگر سنگین و سنگرشکن مانند (MOP) به حمله علیه برخی تأسیسات زیرزمینی پرداخت. منابع بینالمللی از تخریب کامل برخی از این مراکز خبر دادهاند، هرچند آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) اعلام کرده که هیچ نشانهای از نشت مواد رادیواکتیو مشاهده نشده است. مراکز هستهای کلیدی ایران، از جمله نطنز، فردو، اصفهان، و اراک، در این حملات مورد توجه قرار گرفتند، که نطنز، فردو، و اصفهان علاوه بر حملات اسرائیل، از سوی آمریکا نیز هدف بمباران قرار گرفتهاند.
نطنز: این مرکز، که بهعنوان یکی از پیشرفتهترین سایتهای غنیسازی اورانیوم ایران شناخته میشود و از سالها پیش موضوع مناقشه با غرب بوده، در حملات اولیه اسرائیل (۱۲ تا ۱۳ ژوئن) و سپس آمریکا (۲۲ ژوئن) مورد اصابت قرار گرفت. گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی حاکی از آن است که هزاران سانتریفیوژ از کار افتاده یا نابود شدهاند و بخشهای سطحی این تأسیسات بهطور کامل تخریب شدهاند.
فردو: این سایت، که در دل کوهستان واقع شده و به دلیل طراحی مقاوم خود برجسته است، ابتدا توسط اسرائیل و سپس با بمبهای نفوذگر عمیق آمریکا هدف قرار گرفت. تصاویر ماهوارهای نشاندهنده آسیبهای جدی به زیرساختها هستند. اگرچه ایران ادعا میکند که بخش اصلی تأسیسات همچنان دستنخورده باقی مانده، تحلیلگران بینالمللی کاهش قابلتوجه ظرفیت غنیسازی را تأیید کردهاند.
اصفهان: در این منطقه، پایگاه هوایی تاکتیکی هشتم ارتش، تأسیسات موشکی متعلق به سپاه پاسداران، و شرکت صنعتی ساخت هواپیما (HESA) مورد حمله قرار گرفتند. همچنین، سایت تبدیل اورانیوم نیز دچار آسیبهایی شد که تخریب چهار ساختمان کلیدی آن توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهطور رسمی تأیید شده است.
اراک: نیروگاه آب سنگین اراک نیز در این حملات با تخریبهایی مواجه شد که از طریق تصاویر ماهوارهای قابل رؤیت است. این آسیبها میتواند بر فعالیتهای مرتبط با تولید آب سنگین و چرخه سوخت هستهای تأثیر بگذارد، اگرچه جزئیات بیشتری از میزان تخریب هنوز در دسترس نیست
حملات به پایگاههای نظامی و موشکی
در فاز بعدی عملیات، اسرائیل توجه خود را به پایگاههای نظامی و موشکی ایران در گوشه و کنار کشور معطوف کرد. تأسیسات زیرزمینی وابسته به سپاه پاسداران در شهرهایی نظیر همدان، تبریز، شیراز، اصفهان، تهران، و مشهد با بهرهگیری از دهها موشک و پهپاد مورد اصابت قرار گرفتند. بر اساس اطلاعات ارائهشده توسط منابع امنیتی، صدها پهباد و ریزپرنده در این مرحله بهکار گرفته شده و توان موشکی ایران بهطور چشمگیری کاهش یافته است. بهعنوان نمونهای برجسته، در استان کرمانشاه چندین انبار مهمات و تونلهای زیرزمینی مرتبط با پایگاههای موشکی مورد هدف قرار گرفتند و تخریب برخی دفاتر فرماندهی سپاه نیز گزارش شده است.
تهران: حملات به آزمایشگاههای هستهای، وزارت دفاع، و تأسیسات نفتی نظیر انبار نفت شهران انجام شد. علاوه بر این، ساختمان صداوسیمای ایران و مناطق مسکونی متعددی از جمله قیطریه، نیاوران، غرب تهران، اطراف دریاچه چیتگر، شرق تهران، فرودگاه مهرآباد و نواحی اطراف آن، شهرک محلاتی، شهرک چمران، نوبنیاد، کامرانیه، نارمک، سعادتآباد، اندرزگو، مجتمع ارکید در ستارخان، شهرک شهید دقایقی، فرحزادی، ستاد کل نیروهای مسلح، ازگل، محل اقامت علی شمخانی، شهرآرا، مجتمع استادان، میدان کتاب، مناطق سعادتآباد، مرزداران، وزارت دفاع جمهوری اسلامی، مرکز سایبری نیروی انتظامی معروف به «فتا»، تأسیسات پارچین، و منطقه پیروزی نیز هدف قرار گرفتند.
کرج: پایگاههای نظامی و مناطقی چون گرمدره، فردیس، نظرآباد، مهرشهر، و ماهدشت در استان البرز نیز تحت حملات اسرائیل قرار گرفتند.
کرمانشاه: پایگاه موشکی اصلی و انبارهای مهمات با خسارات قابلتوجهی مواجه شدند، که احتمالاً توانایی پرتاب موشکهای بالستیک را بهطور موقت مختل کرده است.
تبریز: پایگاه هوایی تاکتیکی دوم و پایگاه موشکی آمند با آسیبهای جدی روبهرو شدند. تقریبا در اغلب روزهای گذشته تبریز مانند تهران، یکی از اهداف ثابت اسراییل بوده است.
شیراز: یک پایگاه نظامی در این شهر مورد حمله نیروهای اسرائیلی قرار گرفت و گزارشهایی از تخریب آن منتشر شده است.
مشهد: اسرائیل با استفاده از پهپادهای کوچک و دقیق، برخی اهداف نظامی در این شهر را هدف قرار داد.
آبادان: تأسیسات نظامی و پادگانها مورد اصابت قرار گرفتند و مشاهده دود سیاه در بخشهایی از شهر گواه بر شدت این حملات است.
اردبیل: معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری اردبیل اعلام کرد که پدافند هوایی ارتش در مرز این استان مورد حمله اسرائیل قرار گرفته است.
بندرعباس و بندر لنگه: بر اساس گزارشهای رسانههای ایرانی در تاریخ ۳۱ خرداد، ارتش اسرائیل یک پایگاه نیروی دریایی در بندرعباس و بندر لنگه را هدف قرار داد. در مقابل، رسانههای اسرائیلی مدعی شدند که کشتی موردنظر در بندرعباس متعلق به واحد اطلاعاتی سپاه پاسداران بوده است.
سایر مناطق: حملاتی به اهواز، رشت، بوشهر، دزفول، اندیمشک، قم، سمنان، یزد، قزوین، خمین، بابل، شاهینشهر، و ماهشهر گزارش شده که عمدتاً شامل واحدهای تولیدی قطعات موشک و پهپاد متعلق به سپاه پاسداران بودهاند.
کشته شدن فرماندهان و دانشمندان هستهای
در جریان درگیریها و حملات گسترده اسرائیل، شمار قابلتوجهی از فرماندهان ارشد نظامی و دانشمندان هستهای ایران جان خود را از دست دادهاند. گزارشهای متعددی از کشته شدن چهرههای کلیدی ایرانی منتشر شده که نشاندهنده عمق تأثیر این عملیات بر ساختار دفاعی و علمی کشور است. فهرست برخی از افراد تأییدشده که در این حملات کشته شدهاند به شرح زیر است:
محمد باقری: رئیس ستاد کل نیروهای مسلح با رتبه سرلشکر.
حسین سلامی: فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
امیرعلی حاجیزاده: فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران.
محمد کاظمی: فرمانده سازمان اطلاعات سپاه پاسداران.
حسن محقق: جانشین سازمان اطلاعات سپاه پاسداران.
محسن باقری: از اعضای ارشد اطلاعات سپاه پاسداران.
مهدی ربانی: معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح.
غلامرضا محرابی: معاون اطلاعات و امنیت ستاد کل نیروهای مسلح.
داود شیخیان: فرمانده پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه پاسداران.
خسرو حسنی: جانشین اطلاعات نیروی هوافضای سپاه.
محمود باقری: از نظامیان برجسته نیروی هوافضای سپاه.
محمدباقر طاهرپور: از نیروهای نظامی نیروی هوافضای سپاه.
منصور صفرپور: از اعضای نظامی نیروی هوافضای سپاه.
مسعود طیب: از نظامیان فعال در نیروی هوافضای سپاه.
جواد جورسرا: از نیروهای نظامی نیروی هوافزای سپاه.
محمد آقاجعفر: از اعضای نظامی نیروی هوافضای سپاه.
فریدون عباسی: از مدیران ارشد هستهای، سردار پیشین و نماینده سابق مجلس
پیامدها و تأثیرات
برآوردها حاکی از آن است که توان موشکی ایران بهدنبال این حملات با کاهش چشمگیری مواجه شده که نشاندهنده ضربه استراتژیک به زیرساختهای دفاعی این کشور است. با این حال، برخی تأسیسات حیاتی، بهویژه در سایتهای زیرزمینی مانند نطنز و فردو، همچنان بخشی از عملکرد خود را حفظ کرده بودند که در نهایت با حمله امریکا به نظر میرسد که به شدت تخریب شدهاند.
در حقیقت، پیوستن ایالات متحده به این عملیات با استفاده از بمبافکنهای پیشرفته بی-۲ از تاریخ ۲۲ ژوئن امسال، نهتنها سطح تنشها را به اوج رسانده، بلکه خطر گسترش درگیریها به یک بحران منطقهای یا حتی جهانی را بهطور جدی افزایش داده است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده این حملات منجر به کشته شدن بیش از ۶۰۰ نفر از نیروهای نظامی، فرماندهان ارشد، و متخصصان هستهای ایران و مجروح شدن بیش از ۲۵۰۰ نفر شده است.
جمهوری اسلامی به دلیل نگرانیهای خود، تلاش کرده تا دسترسی شهروندان را به اطلاعات آزاد و اینترنت محدود کرده و در برخی از شهرها اقدام به دستگیری شهروندان کرده است. همچنین در شهرها محل ایست و بازرسی برای کنترل تردد شهروندان ایجاد کرده است.
