این روغن خاص بهویژه نوع فرابکر آن در مقابله با بیماریهای زوال عصبی مؤثر است.
روغن زیتون از هزاران سال پیش در فرهنگهای مدیترانهای ارج و قرب فراوان داشته است. این ماده غذایی نه صرفاً بهعنوان پای ثابت آشپزخانهها، که بهعنوان نماد سلامت و طول عمر شناخته میشود. پزشکان یونان باستان از جمله بقراط خاصیت درمانی آن را تحسین میکردند.
تحقیقات امروزی بر این باور قدیمی صحه میگذارند. آنها نشان میدهند که روغن زیتون بهویژه نوع فرابکر آن نقش مهمی در حفاظت از مغز در برابر افت عملکرد در دوران سالخوردگی دارد. اما چه چیزی این مایع طلایی را تا این حد ارزشمند کرده و چطور میشود که به حفظ هوشیاری کمک میکند؟
حفاظت از مغز
مصرف منظم روغن زیتون با بهبود عملکرد مغز و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای زوال عصبی بهویژه در سالمندان ارتباط دارد. این فواید عمدتاً به وجود مقادیر بالای پلیفنلها در روغن زیتون بازمیگردد؛ ترکیباتی طبیعی که به مقابله با تنش اکسایشی و التهاب کمک میکنند که به نوبه خود دو علت اصلی بروز بیماریهایی مانند آلزایمر و پارکینسون هستند. تنش اکسایشی به سلولهای عصبی آسیب میزند و ارتباط بین آنها را مختل میکند. در مقابل، التهاب سرعتِ از بین رفتن نورونها را افزایش میدهد و مشکلات مربوط به حافظه و حرکت را تشدید میکند.
یکی از پلیفنلهای شاخص روغن زیتون «هیدروکسیتیرزول» نام دارد که از سد خونی مغز عبور کرده و به بافت مغز راه پیدا میکند. این ترکیب با کاهش انباشت و سمیّت پروتئینهای غیرطبیعیِ دخیل در بیماریهای عصبی از مغز شما محافظت میکند.
مطالعات حیوانی نشان میدهند که هیدروکسیتیرزول در هیپوکامپ انباشته میشود؛ بخشی از مغز که با یادگیری، حافظه و تنظیم هیجانات سروکار دارد و معمولاً در دوران افسردگی آسیب میبیند. این نکته را دکتر مارگاریتا میخایلووا، متخصص مغز و اعصاب، با اپک تایمز در میان گذاشته است.
روغن زیتون با حمایت از سلامت روده نیز به عملکرد مغز کمک میکند.
دکتر میخایلووا میگوید: «ما به تازگی متوجه شدهایم که سلامت روده و ترکیب میکروبیوم نقش مهمی در بروز بعضی از بیماریهای زوال عصبی دارند که همگی از طریق محور روده-مغز بروز پیدا میکنند.»
به گفته دکتر میخایلووا، روغن زیتون فرابکر باعث افزایش رشد باکتریهای مفید در روده میشود و از سیستم ایمنی مخاطی روده حمایت میکند؛ دو عاملی که به شکلگیری ارتباط سالم بین روده و مغز کمک میکنند. او افزود که این ارتباط سالم نقش بسزایی در حفظ عملکرد مغز دارد.
سازوکارهای مرتبط با مغز و روده باعث شدهاند که روغن زیتون به انتخابی نویدبخش برای حفاظت از سلامت شناختی و کند شدن زوال عصبی تبدیل شود. روغن زیتون عملکرد شناختی را در حوزههای مختلف از جمله تواناییهای ذهنی، گفتار سلیس و حافظه بهبود میبخشد. مصرف بلندمدت آن میتواند شروع اختلالات شناختی خفیف را به تأخیر بیاندازد و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را به حداقل برساند.
جهت بهرهمندی از این فواید باید به کیفیت روغن انتخابی و شکل مصرف آن توجه کنید.
انتخاب آگاهانه
بهرهمندی از فواید سلامتمحور روغن زیتون به کیفیت و نحوه نگهداری آن بستگی دارد. انتخاب روغن زیتون فرابکر یا روغنی که به روش پرس سرد تهیه شده است، تضمین میکند که روغن انتخابی شما در فرایند عصارهگیری در معرض حرارت یا ترکیبات شیمیایی قرار نگرفته است. این امر به حفظ آنتیاکسیدانها و چربیهای سالم که در روغنهای فرآوریشده هدر میروند، کمک میکند.
شکل نگهداری و استفاده از روغن نیز در حفظ مواد مغذی مؤثر است.
مری کورستین، متخصص تغذیه از مرکز آرت هلث سولوشنز، به اپک تایمز گفت: «روغن زیتون را در بطریهای تیره و دور از حرارت و نور نگهدارید. همچنین بهتر است آن را بهصورت خام یا با حرارت کم مصرف کنید که بهترین راه برای استفاده از خواص کامل آن است.»
مصرف روغن زیتون کافی برای بهرهمندی از فواید مغزی
حتی اگر روزانه مقدار کمی روغن زیتون مصرف کنید، تاثیر مثبتی بر سلامت مغز خواهد داشت. یک مطالعه بلندمدت با حضور بیش از ۹۰ هزار بزرگسال آمریکایی در طول ۲۸ سال نشان داد افرادی که روزانه بیش از ۷ گرم (حدود نیم قاشق غذاخوری) روغن زیتون مصرف میکردند، ۲۸ درصد کمتر در معرض خطر مرگ ناشی از زوال عقل قرار داشتند. جایگزینی تنها ۵ گرم مایونز یا مارگارین با روغن زیتون بهترتیب با کاهش ۱۴ و ۸ درصدی خطر زوال عقل همراه بود.
روغن زیتون بهترین عملکرد را در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل و کامل دارد.
دکتر میخایلووا گفت: «وقتی به بیماران مبتلا به زوال شناختی خفیف مشاوره میدهم، اغلب رژیم غذایی مایند (ترکیبی از رژیم مدیترانهای و دَش که برای کاهش شتاب بیماریهای عصبی تجویز میشود) را به آنها توصیه میکنم.»
او اشاره کرد که این برنامه غذایی، رژیم مدیترانهای و دَش را با هم تلفیق میکند و تأکید ویژهای بر مصرف غذاهای سرشار از پلیفنل از جمله روغن زیتون، سبزیجات برگدار، حبوبات، مغزها و سبزیجات دارد تا از بیماران در برابر افول شناختی محافظت کند.
اضافه کردن روغن زیتون به وعدههای روزانه کار ساده و لذتبخشی است.
هر روز روغن زیتون بخورید
مری کورستین عاشق این است که روغن زیتون فرابکر را روی سالاد و سبزیجات کبابی بریزد تا طعم و ارزش غذایی سالاد دوچندان شود. او همچنین به حمص و سایر دیپهای حبوبات و به سسهای سالاد خانگی روغن زیتون اضافه میکند و روی نان خمیر ترش روغن زیتون میریزد تا یک میانوعده ساده و لذتبخش داشته باشد.
جولی استفنسکی، متخصص تغذیه و سخنگوی آکادمی تغذیه و رژیم غذایی، توصیه میکند که در تهیه سس سالاد خانگی از روغن زیتون استفاده کنید.
او گفت: «زمان زیادی نمیگیرد. مواد اولیه ماندگاری خوبی دارند و میتوانید دقیقاً به اندازه نیازتان درست کنید تا اسراف نشود.»
سس وینیگرت کلاسیک با ۳ واحد روغن زیتون و ۱ واحد سرکه تهیه میشود. برای هر وعده میتوانید یک قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر را با یک قاشق چایخوری سرکه بالزامیک یا سرکه طعمدار مخلوط کنید. به پیشنهاد استفنسکی، برای طعمدهی بیشتر میتوانید از سبزیجات تازه یا خشک مثل پونه کوهی، آویشن یا ریحان استفاده کنید.
جدا از سالاد میتوانید روغن زیتون را روی ماهی کبابی یا سبزیجات بخارپز بریزید یا از آن در بشقاب غلات یا پاستا استفاده کنید یا آن را بهعنوان چاشنی نهایی روی سوپ خود بریزید. همچنین میتوانید آن را به مغزهای بوداده اضافه کنید یا روی نان آووکادو بریزید تا طعم خامهای پیدا کرده و سلامت مغز را تقویت کند.
