رویکرد اخیر دولت ترامپ در خصوص مسدودسازی کمکهای مالی به دانشگاههای مطرح ایالات متحده نظیر هاروارد و ایجاد محدودیت برای پذیرش دانشجویان خارجی بخصوص دانشجویان چینی بار دیگر موضوع نفوذ حزب کمونیست چین در دانشگاههای آمریکایی را برجسته کرده است.
اکنون در غرب تحلیلگران پروژه نفوذ چپگرایانه را بیش از گذشته زیر ذرهبین خود برده و انگشت اتهام را به سمت نظامهایی ایدئولوژیکی میگیرند که به شکلی نرم و ناملموس یک شبکه نفوذ در خاک آمریکا ایجاد کردهاند. در این میان حزب کمونیست چین بیش از سایرین در مظان اتهام است، به طوری که توانستهاند دانشگاهیان، اندیشکدهها گروههای مدنی، فعالان صلح، رسانهها، سلبریتیها، مقامات منتخب و حتی دیاسپورایی که خود قربانی رژیمهایشان هستند، را وادار به بازتاب پیامهای خود کنند.
در مجموع ۶۰ دانشگاه به دلیل صدور مجوز برگزاری اعتراضات ضدیهودی تحت فشار قرار دارند. تنش بین دولت و دانشگاههای آمریکا این سوال را مطرح میکند که در پشت پردۀ نفوذ ایدئولوژیک چپگرایانه به مراکز آکادمیک غرب چه کسانی حضور دارند و با استفاده از چه ابزاری تا این حد فضای فکری این دانشگاههای بزرگ را تحت تأثیر قرار دادهاند.
پس از آنکه شبهنظامیان حماس در هفت اکتبر ۲۰۲۳، با قتلعام بیش از ۱۲۰۰ نفر از مردم اسرائیل بزرگترین کشتار یهودیان پس از هولوکاست را رقم زدند، برخی دانشگاههای غربی صحنه تظاهراتهایی با حضور هزاران دانشجوی معترض چفیهپوش شد که پرچمهای فلسطینی را در دست داشتند. حتی در مواردی آزار و خشونت علیه دانشجویان یهودی گزارش شد.
فاکس نیوز در ماه مه سال گذشته به نقل از موسسه تحقیقات سرایت شبکه اعلام کرد حزب کمونیست چین نقش مهمی در تأمین مالی و سازماندهی اعتراضات ضداسرائیلی که در هفتههای اخیر دانشگاههای سراسر ایالات متحده را مختل کرده، داشته است.
ابزار دیپلماتیک و مالی برای پیشبرد برنامه های حزب کمونیست چین
موسسه تحقیقاتی هوور وابسته به دانشگاه استنفورد در نوامبر سال گذشته اعلام کرد از دهه ۱۹۸۰ تاکنون، نزدیک به هفت میلیون دانشجوی چینی در خارج تحصیل کردهاند که بنا به آمار وزارت آموزش چین، حدود ۹۰ درصد آنها پس از تحصیل به کشور بازگشتهاند تا در خدمت حزب کمونیست قرار گیرند. ایالات متحده همچنان مقصد اصلی این برونسپاری آموزشی است و این روند نشانهای از کاهش ندارد.
براساس این گزارش، در طول سالها، حزب کمونیست چین به طور خاموش به دانشگاههای آمریکایی منابع مالی ارائه کرده است. وزارت آموزش ایالات متحده در گزارشی فاش کرد که بیش از ۱.۳ میلیارد دلار کمک مالی چین به دانشگاههای آمریکایی بهطور غیرقانونی به نهادهای دولتی آمریکا گزارش نشده است، که نقض صریح قانون ایالات متحده به شمار می رود. این شکل از ورود سرمایه به موسسات آموزش عالی آمریکا باعث ایجاد وابستگی مالی شده و استقلال مؤسسات دانشگاهی را به خطر انداخته است و باعث شده آنها در مواجهه با پژوهش یا انتقاد از حزب کمونیست، محتاطانه عمل کنند.
برای نمونه در سال ۲۰۱۸، گزارشهایی منتشر شد که دانشگاه کمبریج از شرکت هوآوی که به حزب کمونیست چین وابسته است، بودجههای تحقیقاتی دریافت کرده بود که نگرانیهایی درباره تأثیر بر استقلال آکادمیک این دانشگاه ایجاد کرد.
روزنامه والاستریتژورنال روز سوم ژوئن سال جاری نوشت ترامپ قصد دارد از ادامه تحصیل مقامات و دانشجویان چینی وابسته به حزب کمونیست در آمریکا جلوگیری کند. دانشگاهی که برخی در چین از آن بهعنوان «مدرسه عالی حزب در خارج» یاد میکنند. در مقابل دانشگاه هاروارد با طرح شکایت قضایی، خواستار حفظ حق جذب دانشجویان خارجی شده است. وال استریت ژورنال به سابقه تاریخی حضور مقامات چینی در هاروارد، بهویژه از طریق برنامههایی مانند «مدرسه کندی هاروارد» اشاره میکند و نگرانیهای امنیتی درباره نفوذ چین در این نهادها را مورد بررسی قرار داده است.
سابقه تاریخی نفوذ در نهادهای غربی
لسآنجلستایمز در گزارشی سابقه نفوذ چین در دانشگاههای آمریکا را از دهه ۱۹۷۰ و همزمان با تبادلات علمی و دانشجویی بین دو کشور میداند. واشنگتنپست نیز روابط دانشگاهی چین و آمریکا را پس از دیدار نیکسون و عادیسازی روابط دو کشور میداند. روابطی که در دهه ۲۰۰۰، با تأسیس مؤسسات کنفوسیوس و افزایش دانشجویان چینی تا سقف حدود ۳۰۰ هزار دانشجو در سالهای اخیر، شدت پیدا کرد و منجر به رشد نفوذ چین در دانشگاههای آمریکا در قالب برنامههای «هزار استعداد» و «همکاریهای تحقیقاتی» شد.
ابزارهای نفوذ ایدئولوژیک، از مراکز فرهنگی تا رسانهها
همانگونه که جمهوری اسلامی از مراکز فرهنگی و مذهبی در غرب، برای ترویج ایدئولوژی خود استفاده میکنند، چینیها نیز از مؤسساتی نظیر کنفوسیوس خود جهت نفوذ ایدئولوژیک بهره میبرند. این موسسات در دانشگاههای غربی ظاهرا برای ترویج فرهنگ و زبان چینی تأسیس شدهاند اما بهطور غیرمستقیم دیدگاههای حزب کمونیست چین را ترویج میکنند. در سال ۲۰۱۴، دانشگاه شیکاگو همکاری خود با مؤسسه کنفوسیوس را به دلیل نگرانیهای مربوط به آزادی آکادمیک قطع کرد. در سال ۲۰۲۰، گروهی از دانشجویان دانشگاه استنفورد، کمپینی برای تعطیلی مؤسسه کنفوسیوس این دانشگاه راهاندازی کردند.
به شکلی مشابه رسانههای دولتی چین، مانند CGTN و شینهوا، محتوای چندزبانهای تولید میکنند که روایتهای ضدغربی را ترویج میکنند. حزب کمونیست چین همچنین از پلتفرمهای شبکههای اجتماعی مانند ایکس و تیکتاک برای انتشار پیامهای خود استفاده میکند که در میان دانشجویان جوان تأثیر زیادی دارد.
همصدایی چپگرایان آمریکایی با کمونیسم
در سالهای اخیر کمونیسم در آمریکا تحت نامهایی مانند سوسیالیسم، ترقیخواهی، لیبرالیسم، نئومارکسیسم نفوذ کرده است و به این ملقمه میتوان مارکسیسم اسلامی را هم افزود که یکی از اشکال حضورش را میتوان در حمایت از گروههای شبهنظامی نظیر حماس در غزه و حزبالله در لبنان مشاهده کرد.
معاون هماهنگکننده سپاه پاسداران خردادماه امسال گفت: «امروز شعارهای ملت ما در عمق خاک دشمن، در مراکز دانشگاهی غرب در مراکز کادرسازی و اندیشهسازی استکبار مانند هاروارد و کلمبیا طنینانداز شده است.»
به نظر میرسد اشاره این فرمانده سپاه به نفوذ ایدئولوژی شبهکمونیستی جمهوری اسلامی در برخی دانشگاههای آمریکا باشد.
موسسه هوور در وبسایت خود در مقالهای به این موضوع پرداخته و نوشته است: «مؤسسات آموزش عالی آمریکایی زمینه مساعدی را برای گفتمانهایی فراهم میکنند که مانع بررسی دقیق بزرگترین حامی تروریسم در جهان میشوند. هرچه مدرسه نخبهگراتر و مترقیتر باشد، برنامه درسی و فرهنگ آن بیشتر میتواند شبیه القای سیاسی باشد تا کاوش و یادگیری آزاد. روایتهایی مانند دخالت سیا در کودتای ۱۹۵۳ علیه نخستوزیر مصدق و نامگذاری آن – نه رادیکالهای اسلامگرا و مارکسیست – به عنوان نیروی محرکه انقلاب ۱۹۷۹، بدگویی از سلطنت پهلوی و نظریههای سطحی در مورد امپریالیسم غرب، مقاومت انقلابی، اسلامگرایی، مارکسیسم-لنینیسم، ضدسرمایهداری، ضدصهیونیسم، آزادی فلسطین، اسلامهراسی، شرقشناسی، تسلط نژادی سفیدپوستان، خشونت رادیکال، نسبیگرایی فرهنگی، فمینیسم اسلامی و ضد استعمار، سرفصلهای درسی، سازمانهای دانشگاهی و شبکههای اجتماعی دانشجویی را پر میکنند و دقیقاً همان ایدههایی هستند که رژیم ایران برای توجیه ایدئولوژی تمامیتخواه خود در داخل کشور آموزش میدهد و تبلیغ میکند.»
هر چند نمیتوان دامنه نفوذ و برنامههای حزب کمونیست چین را با جمهوری اسلامی ایران در یک کفه ترازو قرار داد، چرا که اگر نقش چین کمونیستی در خرید نفت ایران، مبادلههای فناوری بخصوص در حوزه نظامی و حمایتش از جمهوری اسلامی در سازمان ملل نبود، جمهوری اسلامی هرگز نمیتوانست در سالهای گذشته از گروههای نیابتیاش در خاورمیانه حمایت مالی و تسلیحاتی کند. با توجه به شواهد حمایت پکن از تهران میتوان گفت که حزب کمونیست در واقع نقش برادر بزرگتر را برای جمهوری اسلامی بازی کرده است.
از یک طرف، عواملی مانند جنگهای آمریکا در خاورمیانه و کاهش نفوذ جهانی آمریکا بهویژه در دوران حضور اوباما و بایدن در کاخ سفید، فضای بیشتری برای بهرهگیری حزب کمونیست چین و جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده است. براساس شواهد، این حکومتها سعی کردهاند از طریق سیستم پذیرش دانشجوی بینالمللی در آمریکا، راهی برای نفوذ هر چه بیشتر بیابند.
از طرف دیگر، گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی به آنها اجازه دادهاند تا مستقیماً با مخاطبان جوان و دانشجویی در غرب ارتباط برقرار کنند.
دولتمردان کنونی آمریکا و در رأس آنان دونالد ترامپ، اکنون به خوبی خطر را احساس کردهاند و تلاش دارند مانع از ادامه برنامه حزب کمونیست چین در دانشگاهها، اندیشکدهها و مراکز فرهنگی آمریکا شوند. ایجاد محدودیتهای جدی در صدور ویزا برای دانشجویان خارجی بهویژه از کشورهایی نظیر چین و ایران و قطع بیش از ۳ میلیارد دلار بودجه فدرال دانشگاه هاروارد از جمله این تلاشها است که با مقاومتهای از سوی نظام حقوقی و قضات فدرال روبرو شده است. سیاستهای دولت ترامپ همراه با فشار بر دانشگاهها برای تغییر برنامههای درسی چپگرایانه و حذف برنامههای تنوع و برابری، همگی نشاندهنده یک کارزار گسترده جهت جلوگیری از تداوم نفوذ خارجی و مقابله با جریانات «ضدیهودی» و «ضدآمریکایی بودن» در دانشگاههای آمریکا است.
