یک مطالعه جدید نشان داده است که مصرف غذاهای فوقفرآوریشده میتواند خطر مرگ زودرس را افزایش دهد.
«کاترین برادبری» پژوهشگر ارشد دانشکده سلامت جمعیت در دانشگاه آوکلند در یادداشتی درباره این مطالعه نوشت: «با شتاب گرفتن تحقیقات درباره غذاهای فوقفرآوریشده، بحث و جدل پیرامون آنها نیز شدت میگیرد.»
این یادداشت در مجله پزشکی بیامجی منتشر شد؛ همان نشریه علمی داوریشدهای که این مطالعه را به قلم یک تیم بینالمللی از پژوهشگران چاپ کرده است.
او در ادامه افزود: سیستم غذایی جهانی «تحت سلطه خوراکیهای بستهبندیشدهای است که اغلب ارزش تغذیهای پایینی دارند» و عمدتاً تنها به سود شرکتهایی عمل میکند که «با استفاده از مواد خام ارزان، محصولات غذایی را به محصولاتی خوشطعم، ماندگار و قابل فروش تبدیل میکنند.»
به گفته نشریه بیامجی، غذاهای فوقفرآوریشده شامل «نوشابههای گازدار، شیرینیها، تنقلات پفکی، مشروبات الکلی تقطیری (اسپیریتها) و نانهای سبوسدار صنعتی و بستهبندیشده» هستند.
این غذاها معمولاً «سرشار از انرژی، شکر افزوده، چربی اشباع و نمک» هستند.
این مطالعه ۷۴٬۵۶۳ پرستار زن در ۱۱ ایالت را از سال ۱۹۸۴ تا ۲۰۱۸ و ۳۹٬۵۰۱ متخصص سلامت مرد در ۵۰ ایالت را از سال ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۸ مورد پیگیری قرار داد. در این پژوهش، هر چهار سال یکبار از پرسشنامه نیمهکمی فراوانی غذایی استفاده شد و ارتباط آن با مرگومیر کلی و مرگومیر اختصاصی بر اثر سرطان، بیماریهای قلبی–عروقی و سایر علل (از جمله بیماریهای تنفسی و نورودژنراتیو) بررسی شد.
بر اساس گزارش مطالعه، در طول پیگیری میانه ۳۴ سال برای زنان و ۳۱ سال برای مردان، در مجموع ۳۰٬۱۸۸ مورد مرگ زنان و ۱۸٬۰۰۵ مورد مرگ مردان ثبت شد.
گوشتهای فرآوریشده (یا محصولات آمادهمصرف از گوشت، مرغ و غذاهای دریایی)، نوشیدنیهای شیرینشده با شکر یا شیرینکننده مصنوعی، دسرهای لبنی و غذاهای صبحانه فوقفرآوریشده همگی «با افزایش مرگومیر کلی» ارتباط داشتند.
این مطالعه نشان داد «مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده با افزایش اندک مرگومیر کلی ارتباط دارد؛ این افزایش بیشتر ناشی از عللی بهجز سرطان و بیماریهای قلبیعروقی بود. همچنین ارتباطها در زیرگروههای مختلف غذاهای فوقفرآوریشده متفاوت بود و محصولات آمادهمصرف بر پایه گوشت، مرغ و غذاهای دریایی بهویژه پیوند قویتری با مرگومیر داشتند.»
به گزارش سازمان جهانی بهداشت، غذاهای فوقفرآوریشده متکی به افزودنیهایی مانند بهبوددهندههای بافت، رنگهای خوراکی و طعمدهندهها هستند. این افزودنیها میتوانند از منابع طبیعی گیاهی و حیوانی بهدست آیند یا بهصورت شیمیایی سنتز شوند.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد: «در طول زمان افزودنیهای غذایی گوناگونی برای پاسخگویی به نیازهای صنایع بزرگ فرآوری غذا توسعه یافتهاند. افزودنیها برای اطمینان از ایمنی غذاهای فرآوریشده و حفظ کیفیت آنها در مسیر انتقال از کارخانهها یا آشپزخانههای صنعتی، تا انبارها و فروشگاهها و در نهایت به دست مصرفکنندگان به کار میروند. همچنین از افزودنیها برای تغییر ویژگیهای حسی غذاها، شامل طعم، بو، بافت و ظاهر نیز استفاده میشود.»
«کیفیت تغذیهای پایین»
این مطالعه بر اساس دستهبندی نوا (NOVA) در برزیل انجام شد؛ سیستمی که میزان فرآوری مواد غذایی را از حداقل (گروه یک) تا فوقفرآوریشده (گروه چهار) مشخص میکند.
طبق یافتهها، غذاهای فوقفرآوریشده ۵۷ درصد از مصرف روزانه بزرگسالان و ۶۷ درصد از مصرف روزانه جوانان را تشکیل میدهند.
در این گزارش آمده است: «غذاهای فوقفرآوریشده معمولاً به شکل نامتناسبی قندهای افزوده، سدیم، چربیهای اشباع و ترانس و کربوهیدراتهای تصفیهشده را همراه با فیبر پایین وارد رژیم غذایی میکنند. علاوه بر کیفیت تغذیهای پایین، این غذاها ممکن است حاوی مواد مضری مانند افزودنیها و آلایندههایی باشند که طی فرآوری ایجاد میشوند.»
بر اساس «شواهد رو به رشد»، چاقی، بیماریهای قلبیعروقی، سرطان روده بزرگ، دیابت نوع ۲، همچنین افسردگی و سرطان پستان پس از یائسگی همگی با مصرف غذاهای فوقفرآوریشده ارتباط داشتهاند.
برادبری نوشت که هم «آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان» (IARC) و هم «بنیاد تحقیقات جهانی سرطان» (WCRF) اعلام کردهاند الکل و گوشت فرآوریشده میتوانند موجب سرطان شوند.
با این حال، او گفت این مطالعه بهدرستی نتیجه میگیرد که «لزومی ندارد همه غذاهای فوقفرآوریشده بهطور کلی محدود شوند و باید با دقت بیشتری بررسی شود که آیا توصیههایی درباره غذاهای فوقفرآوریشده باید در دستورالعملهای غذایی گنجانده شود یا نه.»
او افزود: «بیشتر دستورالعملهای غذایی در حال حاضر بهطور ضمنی بر مصرف کمتر غذاهای فرآوریشده تأکید دارند. در کشورهایی که محصولات غلات کامل بستهبندیشده و تولید انبوه ــ مانند نان ــ بهعنوان بخش اصلی رژیم غذایی توصیه میشوند و منبع مهمی از فیبر هستند، گنجاندن یک عبارت کلی درباره پرهیز از غذاهای فوقفرآوریشده در دستورالعملهای غذایی مفید نخواهد بود.»
او هشدار داد که چنین تعمیمهای کلی میتواند این تصور نادرست را ایجاد کند که همه غذاهای غیرِ فوقفرآوریشده «سالم هستند و میتوان آنها را آزادانه مصرف کرد»؛ در حالی که این موضوع «مشکلساز است» زیرا هم آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان و هم بنیاد تحقیقات جهانی سرطان اعلام کردهاند مصرف گوشت قرمز ــ هرچند جزو غذاهای فوقفرآوریشده نیست ــ میتواند خطر ابتلا به سرطان روده را افزایش دهد.
به گفته او، چندین کشور روند آگاهیبخشی درباره خطرات غذاهای فوقفرآوریشده را آغاز کردهاند.
این اقدامات شامل «محدودیت تبلیغ مواد غذایی ناسالم برای کودکان، درج برچسب هشدار روی محصولات با ارزش تغذیهای پایین، وضع مالیات بر نوشیدنیهای شیرینشده با شکر و ممنوعیت روغنهای نیمههیدروژنه که منبع چربی ترانس صنعتی هستند» میشود.
