رژیمهای مبتنی بر حذف گسترده مواد غذایی را فراموش کنید.
رژیم غذایی مدیترانهای که شامل روغن زیتون، ماهی، سبزیجات و غلات کامل است، در کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر عملکرد بهتری از استانداردهای پزشکی دارد و باعث شده که نزدیک به دو سوم از بیماران طی ۶ هفته به شکل قابلتوجهی بهبود پیدا کنند.
مطالعهای که در سالنامه طب داخلی انتشار یافته نشان میدهد که رژیم مدیترانهای میتواند گزینه اول درمان سندرم روده تحریکپذیر باشد؛ رویکردی که به گفته پژوهشگران بهتر از راهکار پیشنهادی فعلی یعنی رژیم پیچیده با فودمپ پایین عمل میکند. گفتنی است که بسیاری از بیماران در رعایت این رژیم غذایی مشکل دارند.
سندرم روده تحریکپذیر باعث شکمدرد، نفخ و تغییر عادتهای مزاجی میشود و تا ۱۵ درصد از جمعیت آمریکا را درگیر کرده است. اغلب بیماران پیش از ۴۰ سالگی با نخستین نشانههای این عارضه مواجه میشوند.
بیمارانی که رژیم مدیترانهای را در دستور کار خود قرار دادند، در مقایسه با افرادی که رژیم با فودمپ پایین داشتند، از کاهش نفخ و بهبود کلی درد و عملکرد روزانه خود خبر دادند.
خط مقدم دفاع
در این پژوهش ۱۳۹ بزرگسال مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر حضور داشتند که میانگین سنی آنها ۴۰ سال بود و بیشترشان خانم بودند. داوطلبان موظف بودند از رژیم مدیترانهای یا از توصیههای سنتی مبتنی بر تغذیه سالم پیروی کنند. اعضای هر گروه تحت نظارت متخصص تغذیه به مدت ۶ هفته رژیم پیشنهادی خود را دنبال کردند.
در پایان، ۶۲ درصد از افرادی که رژیم مدیترانهای داشتند با کاهش قابلتوجه علائم مواجه شدند و شدت علائمشان در مقیاس مطالعه ۵۰ واحد تنزل پیدا کرد. گفتنی است که این مقیاس براساس گزارش فردی بیماران از شدت درد، نفخ و میزان تأثیر این عارضه بر زندگی روزانه آنها تعیین شده بود.
در مقابل، ۴۲ درصد از داوطلبانی که از توصیههای سنتی پیروی میکردند با بهبود مشابهی مواجه شدند.
از این گذشته، ۴۴ درصد از اعضای گروه مدیترانهای با کاهش ۱۰۰ واحدی علائم این عارضه مواجه شدند؛ کاهشی که در گروه سنتی ۳۲ واحد بود. میانگین کاهش شدت علائم در گروه رژیم مدیترانهای بیشتر بود.
شدت علائم در پرسشنامه از ۱ تا ۵۰۰ درجهبندی شد و امتیاز ۳۰۰ تا ۵۰۰ از شدیدترین حالت ممکن حکایت داشت. کاهش ۱۰۰ واحدی شدت علائم میتواند داوطلب را از گروه علائم متوسط به گروه علائم خفیف منتقل کند.
داوطلبانی که علائم متوسط یا شدید داشتند، بیشترین بهره را از رژیم مدیترانهای بردند. گفتی است که تأثیر این رژیم در داوطلبانی که علائم خفیفتر داشتند کمتر بود که تا حدی به تعداد کمتر بیماران این گروه مربوط میشود.
این مطالعه همچنین نشان داد که رژیم مدیترانهای به کاهش شکمدرد منجر میشود. با اینحال، ایندو گروه از نظر خلقوخو، نشانههای کلی، کیفیت زندگی یا میزان رضایت از رژیم غذایی تفاوت قابلتوجهی با یکدیگر داشتند.
اعضای تیم پژوهشی تأکید کردند که سازوکار رژیم مدیترانهای در کاهش علائم این عارضه روشن نیست.
چرا رژیم مدیترانهای بهتر است؟
از آنجا که علائم سندرم روده تحریکپذیر با نوع تغذیه ارتباط مستقیم دارند، بسیاری از بیماران برای تسکین ناراحتیهای خود رژیمهای مختلفی را امتحان میکنند.
براساس راهکارهای فعلی توصیه میشود که ابتدا با یک الگوی تغذیه متعادل شروع کنید و محرکهایی مانند کافئین، الکل و غذاهای چرب را کنار بگذارید و اگر مؤثر نبود، سراغ رژیم با فودمپ پایین بروید؛ رژیمی که لبنیات، قندها، بعضی از میوهها، مغزها و پروتئینهایی را که در روده تخمیر میشوند از برنامه غذایی حذف میکند. با اینحال، پیروی از این رژیم کار پیچیده و پرهزینهای است و اغلب به نظارت متخصص نیاز دارد.
علائم سندرم روده تحریکپذیر در بعضی از بیماران نتیجه تخمیر بیشازحد است، اما این عامل لزوماً در همه بیماران محرک نیست. تنها ۷۰ درصد از افرادی که از رژیم با فودمپ پایین استفاده میکنند بهبود مییابند که نشان میدهد این عارضه دلایل دیگری هم دارد.
پیروی از رژیم مدیترانهای که بر میوه، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، ماهی و روغن زیتون تأکید دارد، سادهتر است. این رژیم از نظر مغذی متعادلتر است و باعث کاهش التهاب و تأمین مواد مغذی کافی میشود و به سلامت قلبی و روانی هم کمک میکند.
هانا اندرسون، متخصص تغذیه مرکز ولتئوری، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت که خیلیها رژیم مدیترانهای را لذتبخش و تأثیر آن را پایدار میدانند، زیرا از تنوع و طعمهای زیادی برخوردار است و میتوان آن را با فرهنگها و بودجههای مختلف تطابق داد.
او افزود: «شاید لازم باشد که این رژیم را کمی تغییر دهید تا از عوامل محرک جلوگیری کنید، اما رژیم مدیترانهای درمجموع راهکار منعطف و متعادلی برای غذا خوردن است.»
الیسا سیمپسون، متخصص تغذیه، کارشناس تغذیه و مالک مرکز نوتریشن رزولوشن، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت که گیاهخوارها هم میتوانند خودشان را با رژیم مدیترانهای تطبیق دهند.
فیبر کمتری مصرف کنید
توصیه کارشناسان این است که در انتخاب رژیم مدیترانهای برای درمان سندرم روده تحریکپذیر بهصورت تدریجی پیش بروید.
الکساندر لریتز، متخصص تغذیه در مرکز جیام نوتریشن، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «ایجاد تغییرات ناگهانی بهویژه افزودن فیبر فراوان به رژیم غذایی میتواند باعث تشدید ناراحتی شود.»
لریتز افزود که غذاهای آسانهضم مانند سبزیجات پخته، جو دوسر، موز، میوههای پوستکنده، عدس، برنج یا توفو مفید هستند. هروقت احساس راحتی کردید، میتوانید براساس میزان تحمل خود بهتدریج تنوع بیشتری به رژیم خود بدهید.
یکی از توصیههای مهم لریتز این است که برای رژیم غذایی و علائم خود ژورنالنویسی کنید. این کار بسیار ارزشمند است، زیرا به شما کمک میکند تا به ارتباط بین غذایی که میخورید و احساسی که دارید پی ببرید و از این مسئله در انتخابهای خود استفاده کنید.»
دکتر جوزف مرکولا، پزشک خانواده، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت بسیاری از بیماران مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر نسبت به بعضی از فیبرها بهویژه فیبرهای غیرمحلول که حجم مدفوع و سرعت خروج آن را افزایش میدهند، واکنش خوبی نشان نمیدهند. او افزود: «در ابتدا ممکن است با مصرف نشاستهها و کربوهیدراتهای ساده که هضم آسانتری دارند و جذب روده کوچک میشوند، عملکرد بهتری داشته باشید. زیرا این مواد اصلاً به روده بزرگ نمیرسند که بخواهند عوامل باکتریایی گاز معده را تغذیه کنند و باعث نفخ و ناراحتی شوند.»
توصیه مرکولا این است که افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر در قدم اول «بدترین محرکها» از جمله روغنهای گیاهی، شربت ذرت با فروکتوز بالا و غذاهای فرآوریشده را کنار بگذارند. این کار به تنهایی باعث کاهش قابلتوجه التهاب و سموم باکتریایی میشود که در پروسه فرآوری وارد مواد غذایی میشوند. در قدم بعدی میتوان گزینههای اصلی رژیم مدیترانهای مانند سبزیجات پخته، برنج سفید و میوههای رسیده را اضافه کرد که معمولاً درون روده ملایمتر عمل میکنند.
او در پایان افزود: «رژیم مدیترانهای زمانی مؤثر است که التهاب را پایین بیاورد و سیستم گوارش شما را بیشازحد تحت فشار نگذارد. هدف تقویت مقاومت بدن است، نه محدودیت. شما باید به روده یاد دهید که آستانه تحمل خود را به مرور زمان بالاتر ببرد، نه آنکه تاب و تحمل کمتری پیدا کند.»
