قلب فراتر از دستگاه پمپاژ خون است و کنترل ذهن را هم برعهده دارد.
فان جین از دانشپژوهان چین باستان بود که اوضاع مالی خوبی نداشت. او که بالغ بر ۵۰ سال سن داشت، سالها با سختی، فقر و ناکامیهای مکرر در آزمون ورودی ارتش دستوپنجه نرم میکرد. خانوادهاش بهقدری تنگدست بودند که گاهی حتی برنج هم برای خوردن نداشتند.
فان جین درنهایت بهطرز شگفتانگیزی در آزمون ورودی قبول شد و بهطور رسمی به استخدام ارتش درآمد؛ تحولی که زندگیاش را دستخوش تغییر کرد. فان که از خوشحالی ناشی از این موفقیت دیرهنگام از خود بیخود شده بود، همانجا از هوش رفت. وقتی به هوش آمد، خوشحالی جای خود را به بیقراری و پریشانی داد. مانند دیوانهها از خانه بیرون زد و نفهمید کفشهایش را گم کرده و پیوسته با خودش زمزمه میکرد: «قبول شدم!» فان که سالها در سایه ترس از پدرزنش زندگی میکرد، اینبار از جانب او سیلی خورد. این شوک ناگهانی هوش و حواسش را بازگرداند.
این روایت که از اثر کلاسیک «دانشپژوهان» نوشته وو جینگزی اقتباس شده و به دوره دودمان چینگ تعلق دارد، حکمت نهفته در طب سنتی چینی را به تصویر میکشد: خوشحالی مفرط تعادل قلب را مختل میکند.
براساس طب سنتی چینی، «قلب» فراتر از یک اندام فیزیکی است که خون را در بدن پمپاژ میکند. قلب کنترل ذهن را برعهده دارد.
اندام فرمانروا
«قلب» در طب سنتی چینی بهعنوان «اندام فرمانروا» شناخته میشود.
قلب جریان خون و انرژی حیاتی را کنترل میکند و تعادل آن بر تمام اندامهای داخلی از جمله ریه، کبد، کلیه و طحال اثر میگذارد. درصورت مختلشدن عملکرد قلب، گردش انرژی و خون کند و راکد میشود؛ وضعیتی که با تپش قلب، گرفتگی عروق و حتی ناتوانی در تولید خون و انرژی همراه است.
از این گذشته، «قلب منزلگاه روح است.» فعالیتهای ذهنی، احساسات و وضوح فکری با وضعیت قلب ارتباط مستقیم دارند. اگر عروق سالم و انرژی حیاتی قلب در سطح بهینه باشد، وضوح فکری و آرامش درونی نصیبتتان خواهد شد.
اما اگر روحِ قلب پریشان باشد، دچار اضطراب، بیخوابی و فراموشکاری خواهید شد.
قلب بهرغم ارتباطی که با ذهن و احساسات انسان دارد، براساس نظریه پنج عنصر بهطور مشخص با احساس شادی گره خورده است.
عنصر مولد شادی
گفتنی است که فرهنگ سنتی ۵ هزار ساله چین (دوران ماقبل کمونیسم) از نیرویی فراطبیعی الهام گرفته و در عمق جهان هستی و ارزشهای جاودانه اخلاقی ریشه دوانده است.
پنج عنصر فلز، چوب، آب، آتش و خاک، هرکدام نماد انرژیهای مختلف عالم هستند.
هرکدام از اندامهای اصلی ما با یکی از این عناصر ارتباط دارند و نام آنها با یک احساس، فصل، رنگ و طعم مشخص گره خورده است.
قلب با عنصر آتش، احساس شادی، فصل تابستان، رنگ سرخ و طعم تلخ ارتباط دارد.
شادیِ متعادل قلب را تقویت میکند، اما شادیِ مفرط به قلب لطمه میزند. از اینرو، فرهنگ سنتی چین بر اصل اعتدال و پرهیز از زیادهروی تأکید دارد.
نکته جالب دیگری هم وجود دارد. عناصر پنجگانه میتوانند عامل زایش و مهار یکدیگر باشند. برای نمونه، آب عامل زایش چوب، چوب عامل زایش آتش و آب عامل مهار آتش است.
کلیهها با عنصر آب و احساس ترس ارتباط دارند. آبِ کلیه در چرخه مهار، آتشِ قلب را کنترل میکند و این یعنی کلیهها در تنظیم انرژی و عواطف قلب دخیل هستند.
از اینرو، اگر شادیِ مفرط باعث گُر گرفتن آتش قلب شود، آبِ کلیه آن را فرومینشاند. این مسئله نشان میدهد که چرا فان جین از شادی به آشفتگی ذهنی رسید و هوشیاریاش را پس از دریافت سیلی به دست آورد، چرا که ترس باعث فروکش کردن آتشِ قلب او شده بود.
بدن انسان زمانی سالم میماند که اندامهای آن در هماهنگی و تعادل کامل باشند؛ ایدهای که در ادامه به واکاوی آن میپردازیم.
ارزیابی سلامت قلب
براساس طب سنتی چینی، سلامت قلب تنها از طریق علائم بالینی سنجیده نمیشود، بلکه علائم ظریف و بیرونی از جمله رنگ چهره و شکل ظاهری زبان هم حائز اهمیت هستند.
رنگ چهره: اگر سطح انرژی حیاتی قلب بالا باشد، چهره حالتی گلگون، درخشان و شاداب خواهد داشت. اگر چهره رنگپریده باشد یا به زردی بزند، میتواند نشانه کمبود انرژی حیاتی و ضعف گردش خون یا کمبود انرژی قلب و طحال باشد.
شکل ظاهری زبان: رنگ صورتی یا سرخ روشن با سطح صاف، سفید و مرطوب زبان، نشانه یک قلب سالم و عملکرد متعادل است. قرمزی، شکاف، درد یا حساسیت نوک زبان هم میتواند نشانه اختلال در عملکرد قلب باشد.
راههای تغذیه و تقویت قلب
از آنجا که قلب با عنصر آتش ارتباط دارد، تابستان بهترین فصل برای تقویت و مراقبت از قلب است.
گرمای تابستان انرژی بدن را بالا میبرد و آتشِ قلب را شعلهورتر میکند. اگر سطح انرژی در تعادل باشد، باعث افزایش شادابی، نیروی جسمانی و وضوح ذهنی میشود. اما گرمای افراطی با تبعاتی مانند بیقراری، تحریکپذیری، آشفتگی ذهنی و بیخوابی همراه است.
حفظ تعادل عاطفی یکی از مؤثرترین راهکارهای مراقبت از قلب است. تقویت آرامش درونی، پرهیز از هیجان و التهاب بیشازحد، و تقویت شکرگزاری و آسایش ذهنی به پیشگیری از طغیان «آتش» قلب کمک میکنند. لی یینگدا، درمانگر طب سنتی چینی از کلینیک سیهانگ در تایوان، به اپک تایمز گفت که اعتدال عاطفی به اندازه تقویت جسمانی برای حفظ سلامتی ضروری است.
او تأکید کرد که عرق ریختن در تابستان به سرعت ذخیره مایعات بدن و انرژی حیاتی قلب را خالی میکند و باعث احساس خستگی و سنگینی در ناحیه قفسه سینه میشود.
لی به یک جوشانده کهن اشاره کرده که شنگمای یین نام دارد. این جوشانده انرژی حیاتی را بازسازی میکند، سطح مایعات بدن را بالا برده و از قلبی که بر اثر گرما و تعریق شدید دچار ضعف شده حمایت میکند.
شما میتوانید این جوشانده را در خانه تهیه کنید.
جوشانده ضربانساز
این جوشانده از سه گیاه اصلی تشکیل شده است:
مواد لازم
- جینسنگ (رِن شِن): انرژی حیاتی را احیا و قلب را تقویت میکند. مطالعات نشان دادهاند که جینسنوزیدها (ترکیبات فعال جینسنگ) به تنظیم فشار و چربی خون کمک کرده و از سلولهای اندوتلیال جداره عروق محافظت میکنند.
- افیوپگن ژاپنی (مای دونگ): خنککننده و آرامشبخش است و سطح مایعات بدن را افزایش میدهد. تحقیقات آزمایشگاهی روی موشها نشان داده که عصاره افیوپگن ژاپنی با افزایش ظرفیت آنتیاکسیدانی از آسیبهای ناشی از ایسکمی قلبی جلوگیری میکند.
- شیساندرا (وو وِی زی): تعریق بیشازحد را کاهش میدهد و از کمآبی و ازدسترفتن مایعات ضروری بدن جلوگیری میکند.
طرز تهیه
مواد زیر را درون قابلمه با هم ترکیب کنید:
- ۸ گرم جینسنگ آمریکایی یا کودونوپسیس (دانگ شِن)
- ۱۰ گرم افیوپگن ژاپنی
- ۳ گرم شیساندرا
هزار میلیلیتر آب اضافه کنید، مخلوط را به نقطه جوش برسانید، سپس شعله را کم کنید و مخلوط را به مدت ۳۰ دقیقه بجوشانید. این فرایند را دو مرتبه تکرار کرده و مایع بهدستآمده را در دو نوبت میل کنید.
لی میگوید جوشانده ضربانساز ملایم و متعادل بوده و برای اکثر افراد مناسب است؛ از جمله افرادی که به دلیل استرس، مصرف مواد کافئیندار یا کمخوابی دچار خستگی ناشی از گرما میشوند. این جوشانده در شرایط اقلیمی گرم و خشک به احیای انرژی، تقویت مایعات بدن و آرامسازی ذهن کمک میکند.
نکته: این جوشانده یک ترکیب درمانی است، نه دمنوشی که بتوانید آن را هرروز مصرف کنید. مصرف بیشازحد این جوشانده در زمستان یا مصرف آن در شرایطی که سردمزاج هستید، تعادل داخلی بدن را مختل میکند.
جوشانده ضربانساز به افراد زیر توصیه نمیشود:
- افراد سردمزاج: افرادی که اغلب احساس سرما و خستگی میکنند یا ضعف گوارشی و مدفوع شل دارند. طبع سرد این ترکیب به تشدید علائم دامن میزند.
- افرادی که با انباشت رطوبت و بلغم مواجه هستند: افرادی که احساس سنگینی و نفخ دارند یا با احتباس مایعات و زبر شدن سطح زبان دستبهگریبان هستند. این ترکیب رطوبت داخلی بدن را افزایش داده و باعث تشدید وخامت اوضاع میشود.
- بیماران قلبی، سایر امراض یا افرادی که داروهای مختلف میخورند: قبل از مصرف این جوشانده با یک متخصص طب سنتی چینی مشورت کنید، زیرا این امکان وجود دارد که گیاهان دارویی موجود در این جوشانده با داروها تداخل داشته باشند.
خوراکیهای تقویتکننده قلب
براساس طب سنتی چینی، قلب با رنگ سرخ ارتباط دارد. از اینرو، خوراکیهای قرمزرنگ مانند لوبیای قرمز، خرمای قرمز، گوجهفرنگی، گیلاس، زالزالک، هندوانه، آلبالو و سایر میوههای سرخ به تقویت انرژی حیاتی و تغذیه خون کمک میکنند.
تلخی نیز برای قلب مفید است. مصرف خوراکیهایی مانند خربزه تلخ، بذر نیلوفر، کلمبرگ و گریپفروت بهویژه در فصل تابستان به کاهش گرمای مازاد، فرونشاندن آتش قلب و بهبود بیقراری، بیخوابی و تحریکپذیری کمک میکند.
داشتن قلب متعادل باعث هماهنگیِ عملکرد کل بدن میشود. براساس طب سنتی چینی، مراقبت از قلب با توجهِ همزمان به سلامت کبد، طحال، ریهها و کلیهها معنا پیدا میکند.
