حزب کمونیست خشنترین کارزار مبارزه با فساد تاریخ را به راه انداخته و شمار زیادی از مقامات ارشد را برکنار کرده است؛ اقدامی که تحلیلگران آن را بخشی از پروژه گسترده تثبیت قدرت سیاسی شی جینپینگ در آستانه برگزاری کنگره بیستویکم حزب کمونیست چین میدانند.
حزب کمونیست در ماه ژانویه دستکم ۱۰ مقام بلندپایه را تحت بازجویی قرار داد؛ اتفاقی کمسابقه در روزهای آغازین سال که به سقوط ژانگ یوشیا، عضو دفتر سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی، منجر شد.
پکن این اقدامات را بخشی از کارزار دیرینه مبارزه با فساد میداند، اما تحلیلگران میگویند دامنه و اهداف پاکسازیها بیش از فساد با سیاست گره خورده است.
پاکسازی بیسابقه
حزب کمونیست چین در روز ۳۱ ژانویه اعلام کرد که وانگ شیانگشی، دبیر حزب و وزیر مدیریت امور اضطراری، تحت بازجویی قرار گرفته است. خبرگزاری دولتی چاینا نیوز سرویس گزارش داد که از ابتدای سال تاکنون دستکم ۸ مقام ارشد بهطور رسمی تحت بازجویی قرار گرفتهاند.
با توجه به ساختار حزب کمونیست میتوان گفت که این مقامات جزو نیروهایی هستند که انتصاب آنها زیر نظر کمیته مرکزی حزب انجام میشود و مورد تأیید دپارتمان سازماندهی حزب قرار میگیرد؛ نهادی که بر امور مربوط به نیروی انسانی حزب نظارت دارد.
علاوه بر وانگ افرادی مانند لی شو، مقام ارشد سپاه تولید و ساختوساز سینکیانگ، گو جون، مدیرعامل پیشین شرکت ملی هستهای چین، سون شائوچنگ، رئیس پیشین حزب در مغولستان داخلی، تیان شوبین، معاون پیشین وزارت منابع آب، ژانگ جیانلونگ، رئیس پیشین جنگلداری، یانگ هونگیونگ، دبیر پیشین کمیسیون بازرسی در گروه هاربین الکتریک، و بائو هوی، رئیس پیشین کنگره خلق چنگدو، هم در ماه ژانویه تحت بازجویی قرار گرفتند.
از این گذشته، حزب کمونیست در روز ۲۴ ژانویه از برکناری دو تن از فرماندهان نظامی عالیرتبه کشور خبر داد: ژانگ یوشیا و لیو ژنلی که در کمیسیون مرکزی نظامی عضویت داشت.
پاکسازیهای ژانویه در پی اتفاقات سالی رخ داده که بهنوبهخود بیسابقه تلقی میشود. حزب کمونیست در سال ۲۰۲۵ دستکم ۶۵ مقام ارشد را تحت بازجویی قرار داد که براساس گزارش رسانه دولتی جیهمیان نیوز در تاریخ چین بیسابقه بوده است.
تضمین کنترل ارتش
تحلیلگران میگویند سقوط ژانگ یوشیا از همه پاکسازیها مهمتر است.
کونگ شانسون، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات دفاع و امنیت ملی تایوان، به اپک تایمز گفت که ژانگ یوشیا عالیترین مقامی بود که پاکسازی شد و اینکه کارزار شی بهجای فساد بر کنترل ارتش تمرکز دارد.
کونگ گفت: «بازجویی فرماندهان عالیرتبه نظامی به مسائل مالی مربوط نمیشود. مسئله اصلی کنترل ارتش است.»
ژانگ یوشیا که از «شاهزادگان سرخ»، اصطلاحی که به فرزندان انقلابیون حزب اطلاق میشود، به شمار میرود، از دیرباز متحد نزدیک شی در ارتش بوده است. با اینحال، تحلیلگران میگویند او و شی در سالهای اخیر بر سر راهبرد نظامی چین بهویژه در رابطه با تایوان اختلافنظر داشتهاند.
بنیاد جیمزتاون در واشینگتن در تحلیلی که در روز ۲۶ ژانویه منتشر شد، از وجود این تنشها گفت. براساس تحلیل این بنیاد، شی از ارتش آزادیبخش خلق خواسته که خود را تا سال ۲۰۲۷ آماده حمله به تایوان کند؛ امری که ژانگ یوشیا و لیو آن را غیرواقعبینانه میدانند. این اختلافنظرها نشان میدهند که آنها با اولویتهای شی موافق نیستند.
پاکسازی سیاسی در پوشش مبارزه با فساد
سایر تحلیلگران میگویند کارزار کنونی بخشی از تلاش گسترده شی برای توجیه بقای خود در قدرت است که هیچ ارتباطی هم به قواعد مرسوم ندارد.
سو تزویون، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات دفاع و امنیت ملی تایوان، به اپک تایمز گفت: «شی از برکناری مقامات عالیرتبه برای مشروعیت دادن به ادامه حکومت خود استفاده میکند.»
سو گفت: «فساد جزو مشکلات ساختاری حزب کمونیست چین است. اما مبارزه پکن با فساد در نبود محکمهها و رسانههای مستقل چیزی جز پاکسازی سیاسی نیست.»
او با اشاره به اتهامات وارده به ژانگ یوشیا و لیو- مبنی بر تضعیف جایگاه رئیس کمیسیون مرکزی نظامی- گفت: «این اتفاقات نشان میدهند که مسئله اصلی نه فساد بلکه وفاداری بوده است.» شی درحالحاضر شخصاً ریاست کمیسیون مرکزی نظامی را برعهده دارد.
مارک کائو، تحلیلگر فناوری نظامی ساکن آمریکا، مهندس مواد و مجری کانال نظامی مارک اسپیس در یوتیوب، به اپک تایمز گفت: «شتاب غیرمعمول پاکسازیها نشان میدهد که شی خود را برای تمدید دوره زمامداری خود در کنگره بیستویکم حزب در سال آینده آماده میکند.» با اینحال، کائو هشدار داد که این پاکسازیها از وجود یک شکاف ایدئولوژیک عمیق در حزب حکایت دارند.
کائو گفت: «بسیاری از مقامات جوان در پی اجرای سیاست اصلاحات اقتصادی و درهای باز روی کار آمده بودند. این افراد با پافشاری شی بر احیای «اصول ایدئولوژیک» موافق نیستند.»
ساختار توخالی فرماندهی
تبعات این پاکسازی برای ارتش چین میتواند سخت و سنگین باشد.
با برکناری ژانگ یوشیا و لیو، درمجموع ۱۵ فرمانده از زمان برگزاری کنگره بیستم حزب در سال ۲۰۲۲ کنار گذاشته شده و ۲۰ فرمانده دیگر هم از عرصه عمومی ناپدید شدهاند.
به گفته تزویون، دهها سمت مهم نظامی خالی مانده و نوعی خلأ رهبری شکل گرفته است.
تزویون گفت: «با توجه به شمار بالای فرماندهان عالیرتبهای که تحت بازجویی قرار گرفته یا از عرصه عمومی ناپدید شدهاند، پاکسازیها به احتمال زیاد گریبان سپهبدها را هم میگیرد. این کار شکاف عمیقی در زنجیره فرماندهی ایجاد کرده و توان عملیاتی ارتش را محدود خواهد کرد.»
«روحیه سربازان بهشدت لطمه خواهد دید و نارضایتی نیروها افزایش خواهد یافت.»
دستگاه تبلیغاتی رسمی ارتش آزادیبخش به این مشکل اعتراف کرده است. روزنامه ارتش در روز ۳۱ ژانویه در سرمقالهای به ژانگ یوشیا و لیو حمله کرد و از افسران و سربازان خود خواست که قاطعانه از رهبری حزب حمایت کنند و با خطمشی شی همراه باشند.
لی لینیی، تحلیلگیر امور جاری چین، به اپک تایمز گفت: «انتشار چندباره فراخوان وحدت و وفاداری از مقاومت و دغدغه نیروهای ارتش در پی پاکسازیها حکایت دارد.»
مرد قدرتمند منزوی
بهرغم اوضاع نابسامانی که با آن مواجه هستیم، تحلیلگران درباره به خطر افتادن زمامداری شی اختلافنظر دارند.
کائو میگویند شی درعمل رأس ساختار فرماندهی خود را از بین برده است، اما احتمال سقوط او ناچیز است.
کائو گفت: «آمریکا به شی حمله نخواهد کرد. وفاداری در درون حزب مبتنی بر بدهبستان است و زیر فشار فرومیپاشد.»
سایر تحلیلگران از پیامدهای بلندمدت میگویند. کو چینون، استاد علوم سیاسی دانشگاه ملی چنگچی تایوان، در نشستی آکادمیک که در روز ۳۰ ژانویه در تایوان برگزار شد، هشدار داد که پاکسازی نظامی نهتنها در نیروهای مسلح بلکه در بین نخبگان حزب هم تخم نفرت میکارد.
کو گفت: «شی یاران دیرینه خود را کنار میزند. حتی اگر افراد دیگری را جایگزین کند، رابطه تنگاتنگی با او نخواهند داشت. شی به مرور زمان بیش از همیشه منزوی خواهد شد.»
درباره نویسنده: مایکل ژوآنگ از همکاران اپک تایمز است و بر امور چین تمرکز دارد.
