مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هشدار داد کمبود کود شیمیایی میتواند به بحران غذایی در سال آینده منجر شود.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا روز ۱۶ مارس در بروکسل گردهم آمدند تا درباره پیامدهای جهانی تشدید جنگ با جمهوری اسلامی گفتوگو کنند؛ موضوعی که بسته شدن عملی تنگه هرمز در مرکز این مذاکرات قرار داشت.
این نشست در حالی برگزار شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا فشار بر متحدان را برای کمک به تأمین امنیت این مسیر حیاتی کشتیرانی افزایش داده است؛ مسیری که بهطور معمول حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور میکند.
ترامپ روز ۱۵ مارس گفت از حدود هفت کشوری که به این آبراه وابسته هستند خواسته است در حفاظت از آن مشارکت کنند. او یک روز پیشتر نیز گفته بود امیدوار است کشورهایی مانند چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا با اعزام کشتی در گشتزنی تنگه هرمز مشارکت کنند؛ در حالی که نیروهای آمریکایی همچنان آنچه را از تواناییهای دریایی جمهوری اسلامی باقی مانده هدف قرار میدهند.
پیش از آغاز نشست ۱۶ مارس، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت این اتحادیه در حال بررسی راههایی برای کمک به ازسرگیری تردد دریایی از طریق تنگه هرمز است.
کالاس گفت او با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل درباره امکان ایجاد ترتیبی دریایی مشابه توافق غلات دریای سیاه در دوران جنگ گفتوگو کرده است تا صادرات نفت و گاز دوباره از سر گرفته شود.
توافق دریای سیاه یک توافق زمان جنگ بود که به اوکراین اجازه میداد با وجود محاصره دریایی روسیه، مواد غذایی خود را صادر کند. این توافق که در سال ۲۰۲۲ میانجیگری شد، یک کریدور دریایی امن از بنادر اوکراین در دریای سیاه ایجاد کرده بود.
کالاس افزود بسته شدن تنگه هرمز تنها بازار انرژی را تهدید نمیکند؛ بلکه میتواند صادرات کود شیمیایی را نیز مختل کند.
او گفت: «اگر امسال کمبود کود شیمیایی به وجود بیاید؛ سال آینده با کمبود مواد غذایی مواجه خواهیم شد.»
وزیران اتحادیه اروپا همچنین قرار بود بررسی کنند که آیا مأموریت دریایی «آسپیدس» اتحادیه اروپا که در حال حاضر از کشتیها در برابر حملات حوثیها در دریای سرخ محافظت میکند، گسترش یابد یا خیر.
کالاس گفت هر تصمیمی در این زمینه نیازمند حمایت کشورهای عضو خواهد بود.
واکنشهای جهانی
دفتر نخستوزیری بریتانیا اعلام کرد کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا روز ۱۵ مارس درباره پیامدهای ادامه بسته بودن تنگه هرمز بر کشتیرانی بینالمللی و راههای بازگشایی آن با ترامپ و مارک کارنی، نخستوزیر کانادا گفتوگو کرده است.
استارمر گفته است لندن با دیگر کشورها از جمله کشورهای اروپایی در حال کار برای تدوین یک «طرح جمعی قابل اجرا» برای بازگشایی تنگه هرمز است.
او در یک کنفرانس خبری در ۱۶ مارس گفت: «در نهایت باید تنگه هرمز را بازگشایی کنیم تا ثبات بازار حفظ شود. این کار سادهای نیست؛ به همین دلیل با همه متحدان خود، از جمله شرکای اروپایی، در حال همکاری هستیم تا یک طرح جمعی قابل اجرا ایجاد کنیم که بتواند آزادی کشتیرانی در منطقه را هرچه سریعتر بازگرداند و اثرات اقتصادی را کاهش دهد.»
استارمر تأکید کرد هنوز تصمیمی در این زمینه گرفته نشده و هر اقدامی باید با توافق بیشترین تعداد ممکن از شرکا انجام شود. او افزود گفتوگوها ادامه دارد اما هنوز به مرحله تصمیمگیری نرسیده است.
در همین حال، برخی از متحدان آمریکا نسبت به اعزام نیروهای دریایی تردید نشان دادهاند. سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن روز ۱۶ مارس به پارلمان گفت توکیو هنوز هیچ تصمیمی برای اعزام کشتی نگرفته و به محدودیتهای قانون اساسی اشاره کرد.
استرالیا نیز اعلام کرده نیروی دریایی خود را اعزام نخواهد کرد.
کره جنوبی هم گفته است درخواست ترامپ را با دقت بررسی خواهد کرد.
نقش احتمالی ناتو
ترامپ همچنین هشدار داده است اگر اعضای ناتو برای باز نگه داشتن تنگه هرمز به واشینگتن کمک نکنند، این پیمان با آیندهای «بسیار بد» روبهرو خواهد شد.
او در گفتوگویی با روزنامه فایننشال تایمز در ۱۵ مارس گفته بود متحدان میتوانند با اعزام کشتیهای مینروب مشارکت کنند؛ زیرا به گفته او جمهوری اسلامی برای ایجاد اخلال در آبراه اقدام به کارگذاری مین کرده است.
با این حال مقامهای اتحادیه اروپا در ۱۶ مارس گفتند بعید است ناتو نقش مستقیمی در تأمین امنیت تنگه هرمز ایفا کند؛ زیرا این آبراه خارج از حوزه رسمی مسئولیت این ائتلاف قرار دارد.
کالاس گفت با وجود تماسهای قبلی با ناتو، عملیات در خلیج فارس «خارج از حوزه فعالیت ناتو» است و افزود «هیچ کشور عضو ناتو در تنگه هرمز حضور ندارد.»
یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان نیز گفت هیچ نشانهای از تصمیم ناتو برای بر عهده گرفتن مسئولیت امنیت این گذرگاه ندیده است و تأکید کرد چنین اقدامی به یک مأموریت سیاسی جداگانه نیاز دارد.
او که بهتازگی از سفری به منطقه بازگشته بود گفت رهبران خاورمیانه از حملات جمهوری اسلامی به کشورهایی که مستقیماً در عملیات آمریکا و اسرائیل دخیل نیستند عمیقاً نگران شدهاند.
وادفول از واشینگتن و تلآویو خواست مشخص کنند چه زمانی به حملات پایان میدهند؛ زیرا چنین شفافیتی امکان برنامهریزی برای یک چارچوب امنیتی منطقهای گستردهتر با مشارکت کشورهای همسایه و در نهایت ایران را فراهم میکند.
او در عین حال جموری اسلامی را «تهدیدی جدی» برای ثبات منطقه و تجارت جهانی توصیف کرد و خواستار اعمال تحریم علیه افرادی شد که مسئول مسدود کردن تنگه هرمز هستند.
به گفته او، اختلال در کشتیرانی خلیج فارس میتواند قیمت مواد غذایی را در سراسر جهان افزایش دهد؛ زیرا بخش قابل توجهی از کودهای شیمیایی از این مسیر حمل میشود.
استارمر نیز گفت بازگشایی تنگه هرمز «هرگز بهعنوان مأموریت ناتو تصور نشده» و برای تحقق آن به ائتلافی از کشورها نیاز است.
