نویسنده: وانگ یوچون
ایالات متحده در اوایل سال ۲۰۲۶ دو عملیات نظامی بزرگ انجام داد. ابتدا نیکولاس مادورو، رئیسجمهور وقت ونزوئلا را دستگیر کرد و سپس بههمراه اسرائیل حملاتی مشترک علیه جمهوری اسلامی انجام داد. تجهیزات نظامی فروختهشده توسط چین در هر دو کشور ونزوئلا و ایران عملکرد ضعیفی داشتند.
بهطور کلی، شبکههای کشف ضدپنهانکار، سامانههای نظارت دوربرد و فرماندهی، اینترانتهای ایزوله در سطح نظامی (نسخه ایرانی «دیوار بزرگ آتش» چین)، و موشکهای بالستیک ضدکشتی در جریان این درگیریها بهطور مؤثر عمل نکردند.
به نظر من، فساد گسترده در بخشهای نظامی و فناوری چین، بههمراه حاکمیت اقتدارگرای حزب کمونیست چین، از دلایل اصلی این ناکامی هستند.
فساد در سطوح عالی در بخش نظامی-صنعتی
چین ۱۱ مجموعه بزرگ دفاعی دولتی دارد که مستقیماً تحت مدیریت حزب کمونیست چین هستند. از زمان بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲، مدیران ارشد تمامی این مجموعهها به اتهام فساد مورد تحقیق قرار گرفتهاند.
در ۲۵ مارس ۲۰۲۶، تان رویسونگ، رئیس پیشین شرکت صنایع هوانوردی چین (اویک)، توسط دادگاهی در شهر دالیان در شرق چین به اعدام با تعلیق دو ساله محکوم شد. او به اختلاس، دریافت رشوه، معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی و افشای اطلاعات داخلی محکوم شد. مبالغی که او اختلاس کرده بود بسیار عظیم بود: ۸۹.۹۳ میلیون یوان (حدود ۱۳ میلیون دلار) اختلاس و ۶۱۳ میلیون یوان (حدود ۸۹ میلیون دلار) رشوه، که در مجموع بیش از ۷۰۰ میلیون یوان (۱۰۲ میلیون دلار) میشود. گزارشهای رسمی میگویند که تان بهمدت ۲۶ سال بهطور مداوم رشوه دریافت میکرده است؛ حتی در سال ۲۰۲۴، یک سال پس از آنکه گفته میشود از سمت ریاست بازنشسته شده بود.
شرکت اویک یکی از بزرگترین پیمانکاران دفاعی چین است که حدود ۴۰۰ هزار کارمند دارد؛ بیش از مجموع شرکتهای بوئینگ و ایرباس. طبق گزارش مؤسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، این شرکت در سال ۲۰۲۴ از نظر درآمد، هشتمین پیمانکار بزرگ دفاعی جهان بوده است.
سپردن چنین شرکت حیاتی به مقامی که به جرایم سنگین محکوم شده، تردیدهای جدی درباره قابلیت اعتماد به تسلیحات بهاصطلاح پیشرفته آن ایجاد میکند. در شرایط واقعی جنگ—بهویژه در برابر تسلیحات پیشرفته ایالات متحده یا اسرائیل—تجهیزات نظامی چین ضعفهای خود را نشان میدهند. برای نمونه، در ونزوئلا و ایران، رادارهای چینی، سامانههای شناسایی و دیگر تسلیحات عمدتاً ناکارآمد بودند و مقاومت اندکی از خود نشان دادند.
تان تنها یک نمونه است. دیگر مدیران سقوطکرده در بخش دفاعی شامل افرادی از صنایع هستهای، هوافضا، تسلیحات و الکترونیک چین نیز میشوند.
از جمله چهرههای بلندپایهای که از قدرت سقوط کردند میتوان به گو جون، مدیرعامل پیشین شرکت ملی هستهای چین؛ وو یانشنگ، رئیس پیشین شرکت علوم و فناوری هوافضای چین؛ ژو شینمین، رئیس پیشین اویک و جانشین تان؛ لیو شیچوان، رئیس پیشین گروه نورینکو؛ و زنگ یی، رئیس پیشین شرکت الکترونیک چین اشاره کرد.
هه ونژونگ، معاون پیشین مدیرعامل شرکت فناوری الکترونیک چین، بهدلیل دریافت ۲۸۹ میلیون یوان (۴۲ میلیون دلار) رشوه به اعدام تعلیقی محکوم شد.
هو ونمینگ، رئیس پیشین شرکت صنایع کشتیسازی چین، بهدلیل دریافت بیش از ۵۹ میلیون یوان (۸.۶ میلیون دلار) رشوه، به ۱۳ سال زندان و پرداخت ۵ میلیون یوان (۷۲۷ هزار و ۵۱۱ دلار) جریمه محکوم شد.
لیو ویدونگ، معاون پیشین مدیرعامل گروه صنایع جنوب چین، به اتهام دریافت رشوههای «بهویژه کلان» تحت پیگرد قرار گرفته است.
فساد در میان دانشمندان و آکادمیسینهای ارشد
طراحی، بهبود و آزمایش تسلیحات بهشدت به دانشمندان برجسته نظامی چین وابسته است، بهویژه آنهایی که در آکادمی علوم چین و آکادمی مهندسی چین فعالیت میکنند. از سال ۲۰۲۲، دستکم ۱۰ آکادمیسین با پیشینه نظامی از فهرستها حذف شدهاند.
در مارس ۲۰۲۶، یانگ وی، طراح اصلی جنگنده پنهانکار جی-۲۰ چین، از وبسایت رسمی آکادمی علوم چین حذف شد. پیشتر نیز پروفایل او در ژانویه ۲۰۲۵ از وبسایت شرکت صنایع هوانوردی چین حذف شده بود.
۹ آکادمیسین دیگر شامل این افراد هستند: لوئو چی، مهندس ارشد پیشین شرکت ملی هستهای چین؛ شیائو لونگشو، مهندس ارشد پیشین مؤسسه تحقیقات نیروی موشکی؛ جین دونگهان، رئیس پیشین دانشگاه تیانجین، متخصص ماشینهای قدرت و عضو آکادمی مهندسی چین؛ کائو جیانگو، رئیس پیشین شرکت موتورهای هوایی چین؛ وو مانچینگ، معاون پیشین آکادمی مهندسی چین و از متخصصان برجسته رادار؛ ژائو شیانگگنگ، معاون پیشین آکادمی مهندسی چین و از چهرههای کلیدی در تحقیقات تسلیحات هستهای؛ وی یییین، معاون پیشین مدیرعامل شرکت علوم و صنعت هوافضای چین و متخصص هدایت موشک؛ لیو کانگلی، رئیس پیشین آکادمی مهندسی فیزیک چین؛ و لیو گوجی، معاون پیشین اداره کل تسلیحات ارتش آزادیبخش خلق که بعدها ریاست کمیسیون علم و فناوری کمیسیون مرکزی نظامی را بر عهده داشت.
این افراد بهعنوان برجستهترین ذهنهای چین در حوزه فناوری نظامی شناخته میشدند. سقوط آنها نشاندهنده فساد گسترده حتی در بالاترین سطوح توسعه تسلیحات است.
فساد گسترده در میان ژنرالها
اندکی پس از بیستمین کنگره حزب کمونیست چین، یک رسوایی بزرگ در نیروی موشکی این کشور رخ داد که به پاکسازی چندین فرمانده و دهها ژنرال انجامید. سه فرمانده پیاپی نخست نیروی موشکی—وی فنگه، ژو یانینگ و لی یوچائو—بهدلیل فساد برکنار شدند.
کارزار مبارزه با فساد بهسرعت به اداره توسعه تجهیزات کمیسیون مرکزی نظامی نیز گسترش یافت. لی شانگفو، وزیر پیشین دفاع که زمانی ریاست این اداره را بر عهده داشت، نیز برکنار شد.
اداره توسعه تجهیزات مسئول نظارت بر بودجههای کلان و تصمیمگیریهای مربوط به تأمین تجهیزات است و همین موضوع آن را به یکی از مستعدترین بخشهای نظامی برای فساد تبدیل کرده است. در ژوئن ۲۰۲۴، خبرگزاری دولتی شینهوا گزارش داد که لی بهدلیل دریافت و پرداخت رشوههای کلان از حزب و ارتش اخراج و درجه ژنرال کامل از او سلب شده است. فساد در تأمین تجهیزات نظامی عملاً بهشکل گستردهای رواج داشته است.
شماری از ژنرالهای مرتبط با اداره توسعه تجهیزات کمیسیون مرکزی نظامی نیز مورد تحقیق قرار گرفتهاند، از جمله ژانگ یولین، جو شینچون (که پیشتر فرمانده نیروی دریایی منطقه جنوبی نیز بود) و رائو ونمین، معاونان پیشین این اداره. دیگر ژنرالهای پاکسازیشده شامل لو هونگ و لی تونگجیان هستند که بهترتیب مدیر و معاون پیشین اداره تجهیزات نیروی موشکی بودند.
فساد در نظام نیروی انسانی ارتش
ریشههای فساد به دوران جیانگ زمین بازمیگردد، زمانی که گوئو بوژیونگ و شو کایهو ارتش را به بازاری گسترده برای خرید و فروش درجات نظامی تبدیل کردند. اگرچه رهبر کنونی حزب کمونیست چین، شی جینپینگ، کارزار مبارزه با فساد و اصلاحات نظامی را آغاز کرد، اما هرگز به مشکل بنیادی نپرداخت.
در نتیجه، ارتقاها و انتصابها همچنان عمدتاً بر پایه پول و وفاداری شخصی انجام میشوند، نه شایستگی.
برای نمونه، دو مقام ارشد نیروی انسانی نظامی که شی پس از به قدرت رسیدن منصوب کرد—ژانگ یانگ، رئیس پیشین اداره کار سیاسی کمیسیون مرکزی نظامی، و جانشین او، میائو هوا—بهطور آشکار به فروش ارتقاهای نظامی ادامه دادند.
این فرهنگ خرید و فروش مناصب به کل ارتش آزادیبخش خلق سرایت کرده است. افسران یا ژنرالهایی که درجات خود را خریدهاند، ناگزیر از موقعیت خود برای بازگرداندن پولی که برای ارتقا پرداخت کردهاند استفاده میکنند. تأمین تجهیزات نظامی شامل حجم بالا، حوزههای گسترده و مبالغ کلان است و یکی از سریعترین و سودآورترین راهها برای کسب پول بهشمار میرود. آنها قطعاً چنین فرصتی را برای پر کردن جیبهای خود از دست نمیدهند.
شی تاکنون ۸۱ ژنرال چهارستاره را ارتقا داده است؛ اما بر اساس گزارش اندیشکده کانادایی «سرسیوس گروپ»، از اواخر سال ۲۰۲۳ دستکم ۷۰ ژنرال پاکسازی، کنار گذاشته یا بهطور بیسروصدا برکنار شدهاند.
در حال حاضر، ارتش آزادیبخش خلق تنها چهار ژنرال چهارستاره فعال دارد که دو نفر از آنها در ماه دسامبر از درجه سپهبد ارتقا یافتهاند. در میان نیروی دریایی، زمینی، هوایی، نیروی موشکی، پنج فرماندهی اصلی منطقهای و پلیس مسلح شبهنظامی چین، تقریباً تمامی ژنرالهای چهارستاره، از جمله فرماندهان و کمیسرهای سیاسی، پاکسازی شدهاند.
مسئله اصلی: وفاداری مطلق بدون نظارت
حزب کمونیست چین همواره بر کنترل کامل حزب بر ارتش تأکید کرده و بهطور علنی این دیدگاه را ترویج داده که «قدرت سیاسی از لوله تفنگ بیرون میآید». در عمل، این به معنای تبدیل ارتش به ابزاری برای حفظ حاکمیت اقتدارگرای حزب است. برای شی، ارتش وسیلهای برای حفظ قدرت او است، بدون نظارت واقعی.
پس از پایان انقلاب فرهنگی، برخی در داخل حزب کمونیست چین پرسیدند: «چه کسی مهار مائو تسهتونگ را در دست دارد؟» اکنون، ۵۰ سال بعد، همان پرسش همچنان مطرح است: چه کسی بر شی جینپینگ نظارت میکند؟ و چه کسی میتواند خود حزب کمونیست چین را مهار کند؟ این ریشه بنیادی فساد است؛ مشکلی که در چارچوب حاکمیت حزب قابل حل نیست.
در نبود نظارت در بالاترین سطوح، فساد به همه سطوح پایینتر سرایت میکند. زیردستان که نگران موقعیت شغلی خود هستند، چشم خود را بر تخلفات مافوق میبندند و حتی برای منافع شخصی در آن مشارکت میکنند، که این امر به فساد گسترده در سراسر ارتش و صنایع دفاعی منجر میشود.
این، دلیل اصلی ناکارآمدی تسلیحات چینی فروختهشده به ونزوئلا و ایران در میدان واقعی نبرد است.
جمعبندی
شی طی ۱۴ سال کارزار مبارزه با فساد را هدایت کرده است؛ اما بهنظر میرسد این مشکل بدتر شده است. تنها در سال ۲۰۲۵، کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی ۱۸۱ مقام بلندپایه را مورد تحقیق قرار داد؛ بیشترین تعداد از زمان به قدرت رسیدن شی.
حتی اگر شدت این برخوردها در سال جاری افزایش یابد، مسئله اصلی حل نخواهد شد: چه کسی بر رهبر عالی و حزب حاکم نظارت میکند؟
تا زمانی که این پرسش اساسی بیپاسخ بماند، تلاشهای مبارزه با فساد تنها مُسکن موقتی خواهند بود. این چرخه ادامه خواهد یافت—فساد بیشتر، پاکسازیهای بیشتر—تا زمانی که خود نظام اقتدارگرا فروبپاشد.
نظرات بیان شده در این مقاله نظرات نویسنده است و لزوماً منعکس کننده نظرات اپکتایمز نیست.
درباره نویسنده: وانگ یوچون دارای دکترای حقوق از دانشگاه رنمین چین است. او پیشتر از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ بهعنوان نویسنده متون برای وی جیانشینگ (۱۹۳۱–۲۰۱۵)، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، فعالیت میکرد.
