شما به جنگلهای بارانی نیاز ندارید؛ همان صدای پرندگان پشت پنجره کافی است.
پژوهش جدیدی نشان داده است که تنها یک دقیقه گوش دادن به صدای پرندگان محلی و آشنا میتواند استرس را کاهش دهد و حال روحی را بهتر کند—آن هم مؤثرتر از صداهای طبیعت استوایی و ناآشنا. این یافتهها نشان میدهد که سلامت روان ما ممکن است بهطور نامحسوس تحتتأثیر طبیعتی باشد که با آن بزرگ شدهایم.
این پژوهش که بهتازگی در نشریه «ژورنال روانشناسی محیطی» منتشر شده، توسط پژوهشگرانی از چندین مؤسسه در آلمان انجام شده است. هدف دانشمندان این بود که بررسی کنند آیا تنوع صداهای حیوانات باعث بهبود احساس افراد میشود و آیا آشنا بودن این صداها—یا تعلق آنها به مناطق دوردست—اهمیت دارد یا نه.
پژوهشگران برای ۱۹۵ دانشجو در آلمان، فایلهای صوتی یکدقیقهای از جنگلها پخش کردند؛ این صداها از نظر تعداد گونههای حیوانی و همچنین محلی یا استوایی بودن، متفاوت بودند.
نتایج نشان داد شرکتکنندگان صداهای جنگلهای محلی را بیشتر از صداهای طبیعت از مناطق دوردست ترجیح میدهند.
آشناتر بهتر از ناآشناست
شرکتکنندگان به دو مجموعه صوتی از جنگلهای محلی در آلمان و همچنین صداهایی از جنگلهای استوایی در تایلند گوش دادند؛ جایی که اکوسیستم آن متفاوت است.
گوش دادن به صداهای جنگلهای محلی بهطور کلی باعث شد شرکتکنندگان احساس شادی بیشتری داشته باشند، تمرکز بهتری پیدا کنند و استرس کمتری را تجربه کنند. صداهای آشناتر دلپذیرتر و ترمیمکنندهتر ارزیابی شدند و نسبت به صداهای جنگلهای استوایی، احساس شگفتی قویتری ایجاد کردند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که شنیدن تعداد بیشتری از صداهای حیوانات، تنها زمانی احساس شگفتی را افزایش میدهد که این صداها مربوط به جنگلهای محلی باشند. زمانی که شرکتکنندگان تصور میکردند تنوع بیشتری از حیوانات را میشنوند، در مجموع احساس بهتری داشتند و احساسات منفی کمتری را تجربه کردند.
آلتا بون، نویسنده ارشد این مطالعه و استاد دانشگاه فریدریش شیلر ینا، به «اپک تایمز» گفت موضوع فقط تعداد گونهها نیست. او توضیح داد صداهایی که یادآور جنگلهای آشنا برای افراد هستند—مانند صدای پرندگانی که هنگام قدم زدن نزدیک خانه میشنوند—تأثیر مثبت بسیار قویتری دارند. او افزود صداهای پیچیدهای که منبع حیوانی مشخصی ندارند، گاهی میتوانند احساسات مثبت را کاهش دهند.
به گفته او، پژوهشگران عوامل جمعیتشناختی را نیز در نظر گرفتند، اما تفاوت معناداری در واکنشها بر اساس سن، جنسیت یا میزان آگاهی زیستمحیطی مشاهده نشد.
این یافتهها کاربردهای عملی نیز دارند، بهویژه برای افرادی که دسترسی آسانی به طبیعت ندارند. بون گفت: «اگر افراد بهدلیل بیماری یا مشکلات حرکتی نتوانند به فضای بیرون بروند و به صدای طبیعی پرندگان گوش دهند، یا دسترسی کمی به فضای سبز داشته باشند، استفاده از صداهای ضبطشده میتواند برای آنها مفید باشد.»
به گفته دبرا کیسن، روانشناس بالینی و بنیانگذار و مدیرعامل مرکز «لایت آن انزایتی تریتمنت سنترز»، که در این مطالعه نقشی نداشت، تکیه بر صداهای مجازی یا ضبطشده طبیعت برای بهبود سلامت روان هیچ خطر یا پیامد منفی ندارد. او به «اپک تایمز» گفت: «برای سلامت روان به مجموعهای از ابزارها نیاز است. داشتن صداهایی که بهراحتی در دسترس هستند مفید است؛ در عین حال باید در زندگیتان برای تجربه واقعی طبیعت هم جا و فضا باقی بگذارید.»
ارتباط شخصی با طبیعت اهمیت دارد
نیسا کیاشیان، روانپزشک دارای بورد تخصصی و نویسنده کتاب «تمرین سکون»، که در این پژوهش مشارکت نداشت، نیز به «اپک تایمز» گفت: «به باور من، ارتباط شخصی با طبیعت میتواند بخش مهمی از سلامت روان باشد.»
او افزود انسانها و نیاکانشان در بخش عمدهای از تاریخ خود در احاطه طبیعت بودهاند و تنها در دورهای نسبتاً اخیر به محیطهای شهری مهاجرت کردهاند. «بودن در طبیعت به ما کمک میکند کاملاً در بدن خود و در لحظه حال مستقر شویم—و هر دو با بهبود سلامت روان مرتبط هستند.»
با این حال، گوش دادن به صداهای ضبطشده بهجای تجربه واقعی طبیعت، محدودیتهایی دارد.
وینای سارانگا، روانپزشک کودک، نوجوان و بزرگسال و بنیانگذار «سارانگا کامپرهنسیو سایکایاتری»، که او نیز در این مطالعه دخالتی نداشت، گفت: «شما نمیتوانید هوای تازه را تنفس کنید، از نور طبیعی خورشید بهره ببرید یا زیبایی اطرافتان را ببینید. صداهای ضبطشده، هرچند مفید هستند، اما به اندازه تجربه واقعی فراگیر نیستند و به همان میزان مزایای سلامت روان را ایجاد نمیکنند.»
صداهای طبیعت میتوانند تسکینی «معنادار» ایجاد کنند
وینای سارانگا گفت صداهای طبیعی روشی کمهزینه، سریع و آسان برای حمایت از سلامت پایه روان هستند.
او افزود هرچند گوش دادن به صداهای طبیعت میتواند برای همه مفید باشد، اما بهویژه برای افرادی که در شهرهای بزرگ زندگی میکنند و دسترسی محدودی به طبیعت دارند یا بهدلیل مشکلات حرکتی نمیتوانند به محیطهای طبیعی بروند، سودمندتر است.
سارانگا توضیح داد صداهای طبیعت راهی مؤثر برای کاهش استرس و کمک به آرامش هستند؛ اما به هیچوجه جایگزین درمانهای سنتی سلامت روان برای افرادی با مشکلات جدیتر، مانند افسردگی شدید، محسوب نمیشوند. او گفت: «این صداها میتوانند تسکین کوتاهمدت معناداری ایجاد کنند و در کنار درمانهای سلامت روان مورد استفاده قرار گیرند؛ اما بهتنهایی کافی نیستند.»
به گفته او، صداهای طبیعی میتوانند در موقعیتهای پراسترس، مانند محیط کار، به بهبود حال روحی کمک کنند یا پیش از خواب باعث آرامش شوند. «اما همچنان به بیمارانم توصیه میکنم هر زمان که میتوانند به طبیعت واقعی بروند.»
او تأکید کرد برای بهرهمندی از طبیعت، لازم نیست حتماً یک روز کامل را صرف رفتن به کوهستان کنید. «حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قرار گرفتن در نور طبیعی خورشید در صبح، یا پیدا کردن یک فضای سبز برای نشستن و صرف ناهار، میتواند بسیار مفید باشد.»
آلتا بون نیز این دیدگاه را تأیید کرد.
او گفت: «اختصاص دادن زمانی در وقت ناهار یا در مسیر رفتن به محل کار، مدرسه یا خرید برای عبور از یک پارک یا فضای سبز شهری و تجربه طبیعت، برای سلامت روان مفید است.» او افزود: «در مطالعه ما نشان دادیم که حتی یک دقیقه گوش دادن به صدای پرندگان میتواند حالوهوای افراد را بهبود دهد و استرس را کاهش دهد.»
