پس از آنکه آمریکا و جمهوری اسلامی برای پایان دادن به درگیریها و بازگشایی یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان به توافق رسیدند، قیمت نفت کاهش یافت و بازارهای سهام جهانی در روز ۲۵ خرداد (۱۵ ژوئن) رشد کردند.
این توافق که ۲۴ خرداد (۱۴ ژوئن) اعلام شد، شامل بازگشایی تنگه هرمز است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همچنین گفت که در چارچوب این توافق، دستور رفع محاصره دریایی بنادر ایران از سوی ایالات متحده را صادر کرده است.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، اعلام کرد که دو طرف با «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان» موافقت کردهاند. قرار است مراسم رسمی امضای توافق ۱۹ ژوئن در سوئیس برگزار شود.
بازارهای مالی به چشمانداز ازسرگیری جریان صادرات انرژی از خلیج فارس واکنش سریعی نشان دادند.
قیمت نفت بهشدت کاهش یافت و بازارهای سهام در آسیا، اروپا و آمریکا رشد کردند؛ زیرا سرمایهگذاران بر این باورند که خطر یک شوک طولانیمدت در بازار انرژی کاهش یافته است.
کاهش قیمت نفت
بهای نفت برنت، شاخص جهانی نفت، در ۱۵ ژوئن با ۴ دلار و ۲۸ سنت کاهش به ۸۳ دلار و ۵ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افت ۴ دلار و ۵۵ سنتی به ۸۰ دلار و ۳۳ سنت در هر بشکه رسید.
این کاهش قیمتها، نفت را به پایینترین سطح خود از روزهای ابتدایی آغاز درگیریها که از اواخر فوریه شروع شده بود، رساند.
نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد گروه «کپیتال اکونومیکس»، گفت مسئله اصلی برای اقتصاد جهانی این است که آیا این توافق میتواند جریان عادی انرژی از طریق تنگه هرمز را احیا کند یا خیر.
او در تحلیلی در ۱۵ ژوئن نوشت: «پیش از آغاز درگیریها، حدود ۲۵ درصد از نفت حملشده از طریق دریا در جهان و یکپنجم تجارت دریایی گاز طبیعی از تنگه هرمز عبور میکرد.»
شیرینگ گفت بخشی از محمولهها در طول درگیریها از مسیرهای دیگری منتقل شدند، اما افزایش قیمت انرژی از پیش بر تورم اثر گذاشته و رشد اقتصادی را کند کرده است. به گفته او، مؤسسه کپیتال اکونومیکس انتظار دارد تا پایان سهماهه سوم سال، حدود ۸۰ درصد از جریان انرژی از مسیر تنگه هرمز از سر گرفته شود.
او افزود که بازگشت کامل به شرایط عادی احتمالاً زمان بیشتری نیاز دارد، زیرا کشتیها، پالایشگاهها و تأسیسات تولید انرژی باید فرصت کافی برای بازگشت به روند معمول فعالیت خود داشته باشند.
افت سهام شرکتهای انرژی و رشد بازارهای جهانی
شرکتهای فعال در حوزه انرژی در روز ۱۵ ژوئن از ضعیفترین عملکردها در بازارهای سهام برخوردار بودند؛ زیرا سرمایهگذاران خود را با چشمانداز کاهش قیمت نفت تطبیق دادند.
سهام شرکت اکسون موبیل ۲.۶ درصد و سهام شورون ۲.۵ درصد کاهش یافت.
سهام شرکتهای دایموندبک انرژی، دوون انرژی، کونوکوفیلیپس و اکسیدنتال پترولیوم نیز بین ۲.۶ تا ۳.۲ درصد افت کرد.
شرکتهای پالایشگاهی نیز با کاهش ارزش سهام مواجه شدند. سهام والرو انرژی، ماراتون پترولیوم و فیلیپس ۶۶ بین ۲.۵ تا ۳ درصد کاهش یافت. در اروپا نیز سهام بیپی ۳.۴ درصد و شل ۴.۳ درصد افت کرد.
در مقابل، بازارهای سهام بهطور کلی رشد کردند؛ زیرا سرمایهگذاران توافق اخیر را نشانهای از کاهش احتمال اختلال طولانیمدت در تجارت جهانی و عرضه انرژی دانستند.
پیش از آغاز معاملات در نیویورک، قراردادهای آتی شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۱.۳ درصد رشد کرد. قراردادهای آتی شاخص داوجونز ۰.۹ درصد و نزدک ۱.۳ درصد افزایش یافت.
در اروپا، شاخص دکس آلمان ۱.۳ درصد و شاخص کک ۴۰ فرانسه ۱.۲ درصد رشد کردند. شاخص فوتسی ۱۰۰ بریتانیا تغییر چندانی نداشت.
بازارهای آسیایی رشد بیشتری را تجربه کردند. شاخص نیکی ۲۲۵ ژاپن با جهش ۵ درصدی به رکورد ۶۹ هزار و ۳۱۷ واحد رسید و شاخص کوسپی کره جنوبی ۵.۲ درصد افزایش یافت. شاخص هنگسنگ هنگکنگ ۰.۵ درصد و شاخص شانگهای چین ۱.۶ درصد رشد کردند.
شاخص اساندپی/ایاسایکس ۲۰۰ استرالیا ۱.۳ درصد، شاخص تایکس تایوان ۲.۸ درصد و شاخص سنسکس هند ۱.۲ درصد افزایش یافت.
خطرها همچنان پابرجاست
با وجود واکنش مثبت بازارها، اقتصاددانان هشدار دادند تا زمانی که صادرات انرژی به سطوح نزدیک به شرایط عادی بازنگردد، چشمانداز اقتصادی همچنان با ابهام همراه خواهد بود.
نیل شیرینگ گفت ذخایر تجاری نفت در اقتصادهای بزرگ طی دوره درگیریها بهشدت کاهش یافته است. به گفته او، اگر اختلال در عرضه ادامه پیدا کند، سطح ذخایر ممکن است به حد بحرانی برسد و قیمت نفت را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
او نوشت: «احتمال وقوع سناریوهای نامطلوب به میزان زیادی کاهش یافته، اما بهطور کامل از بین نرفته است.»
یواخیم ناگل، رئیس بانک مرکزی آلمان، نیز در سخنرانی خود در اجلاس مالی یورو در فرانکفورت در ۱۵ ژوئن هشدار مشابهی داد. او گفت محاصره تنگه هرمز عملاً یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهانی انرژی را مختل کرده و به افزایش تورم در منطقه یورو دامن زده است.
به گفته ناگل، نرخ تورم در منطقه یورو از کمتر از ۲ درصد در ابتدای سال به برآورد اولیه ۳.۲ درصد در ماه مه افزایش یافته که عمدتاً ناشی از رشد هزینههای انرژی بوده است.
او افزود: «دلیلی برای امیدواری به صلح وجود دارد.»
با این حال، ناگل هشدار داد که حتی اگر تردد کشتیها بهسرعت از سر گرفته شود، ممکن است ماهها طول بکشد تا عرضه نفت به شرایط عادی بازگردد؛ زیرا برخی تأسیسات تولید انرژی آسیب دیدهاند و ذخایر انرژی نیز کاهش یافته است.
