Search
Asset 2

مروری بر تاریخ پرتنش روابط آمریکا و کوبای کمونیستی

در ادامه بررسی می‌کنیم که تاریخ پرفرازونشیب روابط آمریکا و کوبا چه تصویری از شرایط کنونی ارائه می‌دهد؟
(The Epoch Times, Shutterstock)

در ادامه بررسی می‌کنیم که تاریخ پرفرازونشیب روابط آمریکا و کوبا چه تصویری از شرایط کنونی ارائه می‌دهد؛ درحالی‌که تنش‌ها در بحبوحه خاموشی‌های روزانه کوبا، فشارهای آمریکا و مذاکرات جاری دو کشور شدت می‌گیرند.

در بیش از ۱۲۵ سالی که از کمک آمریکا به رهایی کوبا از چنگال اسپانیا می‌گذرد، روابط دو کشور از ارتباط تنگاتنگ اقتصادی و نظامی به رویارویی‌های ایدئولوژیک، تحریم‌های اقتصادی و جدایی کشیده شده است.

درحالی‌که کوبا با یکی از بدترین بحران‌های چند دهه اخیر خود دست‌و‌پنجه نرم می‌کند، آینده این جزیره و فشارهای آمریکا بر حکومت کوبا از نو مورد توجه قرار گرفته است.

در ادامه به بررسی مهم‌ترین رویدادهایی می‌پردازیم که از سال ۱۸۹۸ در شکل‌گیری روابط آمریکا و کوبا اثرگذار بوده‌اند.

استقلال کوبا، ۱۹۰۲

آمریکا در سال ۱۸۹۸ وارد جنگ استقلال کوبا شد و به بیش از چهار قرن سلطه استعماری اسپانیا در این جزیره پایان داد.

این مداخله به‌دنبال انفجار و غرق‌شدن ناو یواس‌اس مِین در بندر هاوانا در ۱۵ فوریه ۱۸۹۸ رخ داد. علت انفجار همچنان مورد بحث است. با این‌حال، این حادثه باعث شد که فشارها در آمریکا برای مداخله نظامی افزایش پیدا کند. جنگ اسپانیا و آمریکا در آوریل ۱۸۹۸ آغاز شد و نیروهای آمریکایی در کمتر از چهار ماه اسپانیا را شکست دادند. به این‌ترتیب، اسپانیا حاکمیت کوبا را واگذار کرد.

(چپ) لئونارد وود، افسر ارتش آمریکا و فرماندار نظامی کوبا، نامه فرانکلین روزولت را به توماس استرادا پالما، سیاستمدار کوبایی، تحویل می‌دهد و حاکمیت کوبا را به او می‌سپارد؛ این رویداد در یک اتاق پرازدحام در کاخ فرماندار کل در هاوانا در روز ۲۰ مه ۱۹۰۲ برگزار شد. (راست) پرچم کوبا در همان روز در کاخ فرماندار کل در هاوانا به اهتزاز درآمد. (Public Domain, Underwood & Underwood/Archive Photos/Getty Images)

واشینگتن پس از اشغال نظامی کوتاه‌مدت کوبا در سال ۱۹۰۲ از استقلال این کشور خبر داد. آمریکا برای پایان‌دادن به اشغال نظامی از دولت کوبا خواست که متمم پلات را در قانون اساسی خود بگنجاند. این متمم به آمریکا اجازه می‌دهد که برای دفاع از استقلال کوبا در امور این جزیره مداخله کند. از این گذشته، ۱۱۵ کیلومتر مربع از آب و خاک خلیج گوانتانامو برای راه‌اندازی تأسیسات زغال‌سنگ و پایگاه نیروی دریایی به‌صورت اجاره‌ای در اختیار آمریکا قرار گرفت.

سیاست همسایگی خوب، ۱۹۳۴

فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، در مه ۱۹۳۴ با امضای پیمان کوبا-آمریکا به اجرای مفاد متمم پلات پایان داد؛ اقدامی که در چارچوب سیاست «همسایگی خوب» روزولت در قبال کشورهای آمریکای لاتین در دستور کار قرار گرفت. روزولت به‌جای استفاده از نیروی نظامی برای حفظ ثبات منطقه‌ای بر همکاری و تجارت تمرکز داشت.

(چپ) فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان یک برنامه رادیویی پشت میکروفن نشسته است؛ ۱ ژانویه ۱۹۳۵. (چپ، پایین) ورودی پایگاه نیروی دریایی آمریکا در خلیج گوانتانامو در کوبا؛ ۱۷ فوریه ۱۹۶۲. (راست) تصویر صفحه اول متمم پلات که در سال ۱۹۰۲ به امضا رسید. این متمم شروط پایان اشغال نظامی آمریکا در کوبا و استقلال این کشور را تعیین کرد. (راست، پایین) صفحه دوم متمم پلات. (Hulton Archive/Getty Images, Jeno Papp/MTI/AFP via Getty Images, Public Domain)

متمم پلات لغو شد، اما آمریکا به استفاده از پایگاه دریایی گوانتانامو ادامه داد. حق اجاره سالانه هم در سال ۱۹۳۴ از ۲ هزار دلار در قالب سکه طلا، به ۴ هزار و ۸۵ دلار آمریکا افزایش یافت.

انقلاب کوبا، ۱۹۵۹

جنبش چریکی فیدل کاسترو در ۱ ژانویه ۱۹۵۹ به حکومت فولخنسیو باتیستا، دیکتاتور مورد حمایت آمریکا، پایان داد. به این ترتیب، کاسترو رهبری کوبا را به دست گرفت و تا سال ۲۰۰۸ در قدرت باقی ماند.

آمریکا دولت جدید را به رسمیت شناخت و کاسترو در طول سال ۱۹۵۹ کمونیست‌بودن خود را به‌شکل علنی انکار می‌کرد.

تنها چهار ماه از انقلاب کوبا می‌گذشت که این رهبر ۳۳ ساله در سفری ۱۱ روزه با حسن‌نیت به آمریکا رفت. دوایت دی. آیزنهاور، رئیس‌جمهور آمریکا، از دیدار با او خودداری کرد و ترجیح داد برای بازی گلف به جورجیا برود. با این‌حال، معاون او، ریچارد نیکسون، به ملاقات کاسترو رفت و حدود ۲ ساعت و نیم با او صحبت کرد.

نیکسون متعاقب این دیدار گفت: «او یا به‌شدت از کمونیسم بی‌اطلاع است یا تحت تأثیر باورهای کمونیستی قرار دارد. حدس می‌زنم بی‌اطلاع باشد.»

(بالا، چپ) سرهنگ فولخنسیو باتیستا، به‌همراه همسرش، الیسا گودینز-گومز، در واشینگتن از پدرو فراگا، سفیر کوبا، استقبال می‌کند؛ ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸. (بالا، راست) فیدل کاسترو، مبارز کمونیست، و نیروهای او در سیرا مائسترا در کوبا؛ ۲ دسامبر ۱۹۵۶. (پایین، چپ) رنه لوِسک، روزنامه‌نگار سی‌بی‌سی/رادیو کانادا و نخست‌وزیر آینده کبک، با فیدل کاسترو، رهبر کوبا، مصاحبه می‌کند؛ مونترآل، اواخر آوریل ۱۹۵۹. (پایین، راست) فیدل کاسترو، رهبر کوبا، برای مردم دست تکان می‌دهد؛ نیویورک، سنترال پارک، ۲۴ آوریل ۱۹۵۹. (Public Domain, Paul-Henri Talbot, AP Photo/John Rooney, File)

سفر کاسترو توجه گسترده رسانه‌ها را به خود جلب کرد و خبرنگاران او را درباره نفوذ کمونیسم در دولت کوبا سؤال‌پیچ کردند. کاسترو با وجود انگلیسی دست‌وپا شکسته خود در مصاحبه‌ها و نشست‌های عمومی مختلف حاضر شد و تمام گمانه‌زنی‌ها را مردود دانست. برای نمونه، او در برنامه «ملاقات با مطبوعات» شبکه ان‌بی‌سی گفت که کمونیست نیست و میانه خوبی با ایدئولوژی کمونیستی ندارد.

افول روابط، ۱۹۶۰-۱۹۵۹

فیدل کاسترو اندکی پس از بازگشت به هاوانا طرح اصلاحات ارضی افراطی خود را کلید زد که بسیاری از مزارع نیشکر آمریکا در کوبا را تحت تأثیر قرار داد. این اقدام باعث نگرانی واشینگتن شد و روابط دو کشور به‌سرعت رو به افول رفت.

(چپ) آناتولی میکویان، دیپلمات اتحاد جماهیر شوروی (نفر دوم از راست)، در سفر به کوبا جام خود را به سلامتی فیدل کاسترو (نفر دوم از چپ) و اوسوالدو دورتیکوس، رئیس‌جمهور کوبا (نفر سوم از چپ)، بالا گرفته است؛ ۱۲ فوریه ۱۹۶۰. (راست) آناتولی میکویان، دیپلمات شوروی، و فیدل کاسترو، رهبر کوبا، در هاوانا توافق‌نامه تجاری امضا می‌کنند؛ ۱۳ فوریه ۱۹۶۰. (AP Photo/Harold K. Milks, AP Photo)

دولت کوبا به اتحاد جماهیر شوروی نزدیک‌تر شد. کوبا در فوریه ۱۹۶۰ میزبان آناتولی میکویان، معاون نخست‌وزیر شوروی، بود که در سفری ۱۰ روزه به این کشور رفته بود. این سفر به امضای یک توافق تجاری و اعطای وام ۱۰۰ میلیون دلاری با بهره پایین به کوبا انجامید.

کنگره آمریکا در ژوئن ۱۹۶۰ تصویب قانون منع خرید شکر از کوبا را در دستور کار قرار داد و تنش‌ها بالا گرفت. کاسترو آمریکا را به تلاش برای تضعیف دولت کوبا متهم کرد. او همچنین تهدید کرد تمام دارایی‌های آمریکا در کوبا را «به‌طور کامل» ملی خواهد کرد.

زمانی که پالایشگاه‌های آمریکا از پالایش نفت خام شوروی خودداری کردند، کاسترو در ژوئن ۱۹۶۰ فرمان مصادره آن‌ها را صادر کرد.

یک ماه بعد دولت آیزنهاور واردات شکر از کوبا را کاهش داد؛ اقدامی که روابط آمریکا و کوبا را دستخوش تغییر کرد و زمینه‌سازِ محاصره اقتصادی بلندمدت این جزیره شد.

بنری در جریان تظاهرات ضدآمریکایی حامیان کاسترو در مکزیکوسیتی دیده می‌شود که روی آن نوشته شده «کوبا به گواتمالای دوم تبدیل نخواهد شد»؛ ۱۲ ژوئیه ۱۹۶۰. این تجمع با مداخله پلیس مکزیکوسیتی برای جلوگیری از آتش‌زدن پرچم آمریکا به خشونت کشیده شد. (AP Photo/SFD)

دولت کوبا هم بخش عمده اموال آمریکایی‌ها را ملی کرد و به افزایش اختلافات واشینگتن و هاوانا دامن زد.

حمله به خلیج خوک‌ها، ۱۹۶۱

آیزنهاور در روزهای پایانی دولت خود در ژانویه ۱۹۶۱ فرمان تعطیلی سفارت آمریکا در هاوانا را صادر کرد و به روابط دیپلماتیک آمریکا با کوبا خاتمه داد.

سه ماه بعد، جان اف. کندی، رئیس‌جمهور آمریکا، با طرح آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا برای حمله به خلیج خوک‌ها موافقت کرد. حدود هزار و ۵۰۰ کوبایی تبعیدی، که به‌دست نیروهای آمریکایی آموزش دیده بودند، در سواحل جنوب‌غربی کوبا مستقر شدند تا دولت فیدل کاسترو را سرنگون کنند. این عملیات به شکست تحقیرآمیز آمریکا منجر شد.

تلفات نیروهای کوبایی تبعیدی به بیش از ۱۰۰ نفر رسید و حدود هزار و ۱۰۰ نفر هم به اسارت درآمدند که بعدها به آمریکا بازگردانده شدند.

این اتفاق به تقویت روابط کاسترو با مسکو انجامید و باعث شد که او ماهیت سوسیالیستی انقلاب کوبا را به‌طور رسمی اعلام کند.

بقایای عقاب امپراتوری ناو جنگی «مِین» آمریکا در جریان یک رژه نظامی در هاوانا در کوبا به نمایش درآمد؛ ۱ مه ۱۹۶۱. رهبران کوبا درحال حذف نمادهای دوران تحت‌الحمایگی آمریکا هستند. (-/AFP via Getty Images)

کندی که قصد سرنگونی کاسترو را داشت، در نوامبر ۱۹۶۱ مجوز عملیات سرّی مونگوس را صادر کرد و برادرش، رابرت اف. کندی، دادستان کل آمریکا، را به‌عنوان مسئول ناظر عملیات برگزید؛ عملیاتی که قرار بود با جنگ اقتصادی، جنگ روانی و عملیات شبه‌نظامی به سرنگونی رژیم کمونیستی کوبا بیانجامد. این کارزار به‌دنبال آغاز بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲متوقف شد.

بحران موشکی کوبا، ۱۹۶۲

در ژوئیه ۱۹۶۲، نیکیتا خروشچف، نخست‌وزیر شوروی، برای استقرار موشک‌های هسته‌ای در کوبا به‌عنوان عامل بازدارنده در برابر حمله احتمالی آمریکا به‌طور محرمانه با فیدل کاسترو به توافق رسید. ساخت سکوهای پرتاب موشک در اواخر تابستان ۱۹۶۲ آغاز شد.

در ۱۴ اکتبر ۱۹۶۲، هواپیمای یو-۲ آمریکا تصاویری گرفت که نشان می‌داد شوروی درحال ساخت سکوهای پرتاب موشک‌های هسته‌ای است؛ امری که آمریکا و شوروی را تا آستانه جنگ هسته‌ای پیش برد.

کندی به خروشچف هشدار داد و خواستار خروج موشک‌ها از کوبا شد و فرمان محاصره دریایی کوبا را صادر کرد.

(بالا، چپ) جان اف. کندی، رئیس‌جمهور آمریکا، فرمان منع انتقال تسلیحات تهاجمی به کوبا را در اتاق بیضی امضا می‌کند؛ ۲۳ اکتبر ۱۹۶۲. (بالا، راست) دیدار جان اف. کندی و ژنرال کرتیس له‌می با افسران شناسایی نیروی هوایی آمریکا که محل استقرار موشک‌های کوبا را پیدا کرده بودند؛ ۳۰ اکتبر ۱۹۶۲. (پایین، چپ) نمای هوایی از پایگاه موشکی میان‌برد کوبا در جریان بحران موشکی این کشور در اکتبر ۱۹۶۲. ارتش آمریکا چند سکوی پرتاب موشک هسته‌ای شوروی را در کوبا کشف کرد؛ ۱۵ اکتبر ۱۹۶۲. (پایین، راست) هواپیمای گشتی پی-۲اچ نپتون نیروی دریایی آمریکا در جریان بحران کوبا بر فراز کشتی باری حامل موشک‌های آی‌ال-۲۸اس شوروی پرواز می‌کند؛ ۵ دسامبر ۱۹۶۲. (Cecil Stoughton/White House Photographs, -/Ho/AFP via Getty Images, U.S. Navy)

بحران موشکی ۱۳ روزه کوبا زمانی خاتمه پیدا کرد که خروشچف پذیرفت موشک‌ها را از کوبا خارج کند و واشینگتن هم متعهد شد به کوبا حمله نمی‌کند. این توافق مسالمت‌آمیز باعث تقویت جایگاه داخلی و بین‌المللی کندی شد.

یک توافق جداگانه و محرمانه هم به امضا رسید که آمریکا به‌موجب آن موشک‌های ژوپیتر خود را طی یک سال از ترکیه خارج کرد.

قانون تعدیل وضعیت کوبا، ۱۹۶۶

با توجه به این‌که بسیاری از مخالفان و پناهجویان از دست رژیم کمونیستی کوبا گریختند، جمعیت کوبایی‌های ساکن آمریکا در فاصله سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ از ۷۹ هزار نفر به ۴۳۹ هزار نفر رسید.

سخنرانی سالانه «وضعیت کشور» لیندون بی. جانسون، رئیس‌جمهور آمریکا، در کنگره آمریکا؛ ۱۲ ژانویه ۱۹۶۶. (-/AFP via Getty Images)

کنگره آمریکا برای کنترل موج مهاجران قانون «تعدیل وضعیت کوبا» را تصویب کرد. این قانون به آن دسته از شهروندان کوبایی که دست‌کم یک سال در آمریکا سکونت داشتند اجازه داد که وضعیت مهاجرتی خود را به اقامت دائم تغییر دهند و تابعیت آمریکا را دریافت کنند. لیندون بی. جانسون، رئیس‌جمهور آمریکا، این قانون را در ۲ نوامبر ۱۹۶۶ امضا کرد.

مداخله کوبا در آفریقا، ۱۹۷۸-۱۹۷۵

آفریقا در اواسط دهه ۱۹۷۰ به یکی از جبهه‌های اصلی جنگ سرد میان آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. کوبا هم وارد میدان شد و نیروهای نظامی خود را به آفریقا اعزام کرد.

فیدل کاسترو برای ترویج کمونیسم در آفریقا و ارتقای جایگاه بین‌المللی کوبا تصمیم گرفت برای حمایت از جنبش‌های مارکسیستی در آنگولا (۱۹۷۵) و اتیوپی (۱۹۷۷) ده‌هاهزار نیرو به این‌دو کشور اعزام کند. این اقدام کار آمریکا را در عادی‌سازی روابط با هاوانا دشوارتر کرد.

(چپ) فیدل کاسترو در نخستین نشست رسمی حزب کمونیست کوبا در دسامبر ۱۹۷۵ سخنرانی می‌کند. (راست) تمرین تسلیحاتی نیروهای کوبایی و آنگولایی که عضو جنبش مارکسیستی ام‌پی‌ال‌ای (جنبش خلق برای آزادی آنگولا-حزب کار) بودند و مورد حمایت شوروی قرار داشتند؛ مرکز آموزشی سنت‌وینسنت درحوالی کابیندا در آنگولا، ۱۹۷۶. (La Granma/Public Domain, AP Photo)

نیروهای کوبایی در سال ۱۹۷۷ در پاکسازی داخلی آنگولا شرکت کردند؛ عملیاتی که در پی دودستگی حزب حاکم جنبش آزادی‌بخش ملی در آنگولا آغاز شد. برآورد عفو بین‌الملل و مورخان این است که بین ۳۰ هزار تا ۸۰ هزار آنگولایی در جریان این سرکوب خشونت‌آمیز کشته یا ناپدید شدند.

راه‌اندازی دفتر حافظ منافع، ۱۹۷۷

با روی کار آمدن جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، در سال ۱۹۷۷، ایالات متحده برای عادی‌سازی روابط این کشور با هاوانا دست به کار شد و محدودیت‌های سفر به کوبا را کاهش داد.

آمریکا و کوبا در این دوره به توافق رسیدند که دفتر حافظ منافع خود را با حمایت دولت سوئیس در هاوانا و واشینگتن راه‌اندازی کنند تا یک کانال مستقیم اما محدود برای ارتباط دو کشور فراهم شود.

جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا (راست)، پس از نشست خبری مربوط به لغو ممنوعیت سفر به کوبا، ویتنام، کره شمالی و کامبوج در ساختمان دفتر اجرایی دولت در واشینگتن در برابر خبرنگاران حاضر می‌شود؛ ۹ مارس ۱۹۷۷. کارتر اندکی بعد از آغاز دوران ریاست‌جمهوری خود در همان سال تلاش کرد روابط آمریکا و کوبا را عادی‌سازی کند. (File/AP Photo)

خروج دریایی ماریل، ۱۹۸۰

خروج دریایی ماریل به موج مهاجرت گسترده از کوبا اطلاق می‌شود که از بحران اقتصادی این جزیره و نارضایتی گسترده مردم از رژیم کمونیستی پرده برداشت. حدود ۱۲۵ هزار کوبایی از آوریل تا اکتبر ۱۹۸۰ از طریق بندر ماریل به آمریکا گریختند.

این بحران در پی آن آغاز شد که گروهی از کوبایی‌ها اقدام به ربایش یک اتوبوس کردند و با درهم‌شکستن دروازه سفارت پرو در هاوانا وارد سفارتخانه شدند تا پناهندگی سیاسی بگیرند. بیش از ۱۰ هزار نفر طی چند روز وارد سفارت شده و خواستار خروج از جزیره شدند. ازدحام به‌حدی بود که خیلی‌ها از درخت‌ها، دروازه‌های آهنی و حتی پشت‌بام سفارت بالا رفتند.

فیدل کاسترو اعلام کرد همه می‌توانند خاک کوبا را ترک کنند، به‌شرط آن‌که کسی در ماریل دنبال‌شان بیاید. هزاران آمریکایی کوبایی‌تبار ساکن فلوریدا تصمیم گرفتند با قایق به نجات بستگان خود بروند.

رژیم کوبایی‌های فراری از کشور را کرم و خائن نامید و اوباش خود را برای تهدید و آزار و اذیت آن‌ها بسیج کرد.

جمعیت میامی به‌شدت افزایش یافت و بسیاری از رأی‌دهندگان از نحوه مدیریت بحران دولت کارتر انتقاد کردند که در شکست او در برابر رونالد ریگان در انتخابات سال ۱۹۸۰ بی‌تأثیر نبود.

(بالا، چپ) دو قایق پرازدحام در ماریل در بندر کی وست، فلوریدا؛ ۱۹۸۰. (بالا، راست) قایق پناهجویان کوبایی به فلوریدا می‌رسد. (پایین، چپ) گارد ساحلی آمریکا در کی وست در جریان انتقال پناهجویان کوبایی گشت‌زنی می‌کند؛ ژوئیه ۱۹۸۰. (پایین، راست) مرکز پناهجویان کوبایی در یک آشیانه هواپیما در ترامبو پوینت، کی وست، فلوریدا؛ مه ۱۹۸۰. (Raymond L. Blazevic/CC BY 2.0, Robert L. Scheina/U.S. Coast Guard/Public Domain)

دوره ویژه، ۱۹۹۰

فروپاشی بلوک شوروی در فاصله سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۱ از نظر سیاسی و اقتصادی شوک بزرگی به کوبا وارد کرد.

اتحاد جماهیر شوروی با خرید شکر کوبا با قیمت بالا و فروش نفت خود با تخفیف قابل‌توجه توانست سی سال از اقتصاد این کشور حمایت کند.

وقتی شوروی فروپاشید، حمایت‌ها ناگهان متوقف شدند. فیدل کاسترو اعلام وضعیت اضطراری اقتصادی کرد که به‌عنوان «دوره ویژه» شناخته می‌شود. کوبایی‌ها در دهه ۹۰ با قحطی، کمبود غذا و دارو، خاموشی‌های مکرر و فروپاشی سیستم حمل‌ونقل دست‌به‌گریبان بودند.

کوبا در اواخر دهه ۹۰ و اوایل سال ۲۰۰۰ و هم‌زمان با روی کار آمدن هوگو چاوز، سیاستمدار سوسیالیست، که در فوریه ۱۹۹۹ در ونزوئلا به قدرت رسید، با یک کانال اقتصادی جدید مواجه شد.

(بالا، چپ) تاکسی ارابه‌ای در وارادرو، کوبا؛ ۱۹۴۴. (بالا، راست) کوبایی‌ها برای خرید غذا در بازاری با موجودی محدود در هاوانا صف کشیده‌اند؛ ۲۱ مارس ۱۹۹۰. هزاران کوبایی هرساله با قایق از کشور فرار می‌کنند. (پایین، چپ) کشاورزان کوبایی سوار تراکتوری هستند که محصولات زراعی و حیوانات آن‌ها را جابه‌جا می‌کند؛ بائوتا، کوبا، ۳۰ اکتبر ۱۹۹۷. تداوم پیامدهای فروپاشی اتحاد شوروی و اروپای شرقی باعث شد رژیم کوبا به‌ناچار به جیره‌بندی سوخت و مواد غذایی متوسل شود؛ امری که تمام ابعاد زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داد. (پایین، راست) هوگو چاوز، رهبر ونزوئلا، در حضور ۱۳۱ عضو مجلس مؤسسان در ساختمان کنگره در کاراکاس سخنرانی می‌کند؛ ۵ اوت ۱۹۹۹. (Wikimedia Commons, Charles Tasnadi/AP Photo, Adalberto Roque/AFP via Getty Images, Fernando Llano/AP Photo)

حادثه «برادران نجات»، ۱۹۹۶

جنگنده‌های میگ ارتش کوبا در فوریه ۱۹۹۶ دو هواپیمای غیرنظامی گروه «برادران نجات» را سرنگون کردند و جان سه شهروند آمریکایی و یک شهروند کوبایی را گرفتند.

این گروه بشردوستانه با هدف شناسایی قایق‌های پناهجویان کوبایی و کمک به گارد ساحلی آمریکا برای نجات آن‌ها شروع به کار کرد، اما به‌تدریج وارد فعالیت‌های سیاسی شد. هواپیماهای این گروه گاهی نزدیک کوبا پرواز می‌کردند و وارد حریم هوایی این کشور می‌شدند تا اعلامیه‌های ضدکاسترو را در آسمان هاوانا پخش کنند.

ارزیابی مستقل سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی نشان داد که این‌دو هواپیما در حریم هوایی بین‌المللی ساقط شدند. این حادثه با محکومیت شدید جهانی روبه‌رو شد و به جایی کشید که بیل کلینتون، رئیس‌جمهور آمریکا، موضع سختگیرانه‌تری علیه هاوانا اتخاذ کرد.

کنگره آمریکا اندکی بعد از این حادثه قانون هلمز-برتون را به تصویب رساند که به تقویت محاصره اقتصادی طولانی‌مدت کوبا در قالب قانون انجامید.

وزارت دادگستری آمریکا در ۲۰ مه ۲۰۲۶ برای رائول کاسترو، رئیس‌جمهور پیشین و وزیر دفاع سابق کوبا، به اتهام دست‌داشتن در حادثه ۱۹۹۶ کیفرخواست صادر کرد.

(چپ) خانواده کارلوس کوستا، پابلو مورالس، ماریو دلا پینا و آرماندو آلخاندره جونیور، خلبانان و خدمه مفقود هواپیماهای گروه «برادران نجات»- که در روز ۲۴ فوریه ۱۹۹۶ به‌دست میگ‌های کوبایی ساقط شدند- تصاویر عزیزان‌شان را در کلیسایی در کوکنات گروو در فلوریدا به دست گرفته‌اند؛ ۲۵ فوریه ۱۹۹۶. (بالا، راست) نمایندگان کنگره و خانواده قربانیان جنگنده‌های کوبایی در جلسه امضای قانون هلمز-برتون به‌دست بیل کلینتون، رئیس‌جمهور آمریکا، در واشینگتن؛ ۱۲ مارس ۱۹۹۶. (پایین، راست) برگه‌ای که از یک بالن بدون سرنشین با قابلیت کنترل از راه دور بر فراز هاوانا رها شده است؛ ۲۵ فوریه ۱۹۹۹. این برگه‌ها یادآور سومین سالگرد حادثه ۱۹۹۶ هستند که در آن چهار عضو گروه «برادران نجات» در پی حمله نیروی هوایی کوبا به هواپیمای خود جان باختند. (Adalberto Roque/AFP via Getty Images, Denis Paquin/File/AP Photo, Rhona Wise/AFP via Getty Images)

کناره‌گیری فیدل کاسترو، ۲۰۰۸

فیدل کاسترو در سال ۲۰۰۸ به‌دلیل مشکلات جسمی پس از ۴۹ سال از ریاست‌جمهوری کوبا کناره‌گیری کرد. استعفای رسمی کاسترو راه را برای جانشینی برادرش، رائول، هموار کرد و به دوره تاریخی او پایان داد.

(بالا، چپ) فیدل کاسترو، رهبر پیشین کوبا، در اختامیه کنگره هفتم حزب کمونیست کوبا در هاوانا در ۱۹ آوریل ۲۰۱۶ برای نمایندگان سخنرانی می‌کند و برادرش، رائول کاسترو، رهبر کوبا، به او گوش می‌کند. فیدل کاسترو در سال ۲۰۰۸ رسماً از قدرت کناره‌گیری کرد. (پایین، چپ) رائول کاسترو، رهبر کوبا، در حضور میگل دایاز-کانل، معاون اول رئیس‌جمهور، و خوزه رامون ماچادو ونتورا، معاون دوم رئیس‌جمهور کوبا، در نشست ویژه پارلمان کوبا درباره سیاست‌های اقتصادی در هاوانا صحبت می‌کند؛ ۱ ژوئن ۲۰۱۷. رائول کاسترو هفته بعد از قدرت کناره‌گیری خواهد کرد و به سلطه شصت‌ساله خانواده کاسترو پایان خواهد داد. (راست) انتقال خاکستر فیدل کاسترو از طریق جاده اصلی بایامو در کوبا؛ ۲ دسامبر ۲۰۱۶. (Ismael Francisco/Cubadebate via AP, STR/AFP via Getty Images, Rodrigo Abd/AP Photo)

فیدل کاسترو در سال ۲۰۱۶ در ۹۰ سالگی درگذشت.

رائول کاسترو تا سال ۲۰۱۸ سکان ریاست‌جمهوری را به دست داشت و در سال ۲۰۲۱ از رهبری حزب کمونیست کوبا کناره‌گیری کرد. بعد از او نوبت به میگل دایاز-کانل رسید که هردو سمت را برعهده گرفت.

گشایش در روابط آمریکا و کوبا، ۲۰۱۷-۲۰۱۵

سفارت آمریکا در هاوانا، کوبا؛ ۱۷ دسامبر ۲۰۱۵. آمریکا اعلام کرد که پروازها به مقصد و از مبدأ کوبا از سر گرفته می‌شوند

در دسامبر ۲۰۱۴ و در پی ۱۸ ماه مذاکره محرمانه، که با میانجی‌گری پاپ فرانسیس انجام گرفت، باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که ایالات متحده روابط دیپلماتیک خود با کوبا را از سر خواهد گرفت و به جدایی ۵۴ ساله دو کشور پایان خواهد داد.

میله بدون پرچم در مقابل بخش حافظ منافع کوبا در سفارت سوئیس در واشینگتن، که قرار بود به سفارت کوبا تبدیل شود؛ ۱ ژوئیه ۲۰۱۵. باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، از احیای روابط دیپلماتیک با کوبا خبر داد. (Yamil Lage/AFP via Getty Images, Jim Watson/AFP via Getty Images)

اوباما در کاخ سفید گفت: «ما به رویکرد ناکارآمدی که نتوانست در طول تمام این سال‌ها منافع دو کشور را تأمین کند، پایان می‌دهیم.»

این سرآغازِ عادی‌سازی روابط دو کشور بود که از ژوئیه ۲۰۱۵ تا ژوئن ۲۰۱۷ ادامه داشت و با عنوان دوره «گشایش در روابط آمریکا و کوبا» شناخته می‌شود.

دولت اوباما در مه ۲۰۱۵ رسماً کوبا را از فهرست کشورهای حامی تروریسم وزارت امور خارجه آمریکا خارج کرد.

آمریکا و کوبا در ژوئیه ۲۰۱۵ برای نخستین‌بار از زمان قطع روابط دیپلماتیک دو کشور در سال ۱۹۶۱ تصمیم گرفتند سفارتخانه‌های خود را در واشینگتن و هاوانا بازگشایی کنند.

محدودیت سفر کوبایی‌های ساکن آمریکا به کوبا در دوره نخست ریاست‌جمهوری اوباما کاهش یافت و سقف حواله بانکی کوبایی‌ها برای انتقال وجه به حساب خانواده‌های خود در کوبا لغو شد.

اوباما در سال ۲۰۱۶ با صدور یک فرمان اجرایی از کاهش محدودیت‌های سفرِ دوران جنگ سرد خبر داد که باعث شد روند پروازهای تجاری و سفرهای آبی با کشتی‌های تفریحی بین این‌دو کشور از سر گرفته شود.

اوباما در ۲۰ مارس ۲۰۱۶ قدم دیگری در مسیر عادی‌سازی روابط دو کشور برداشت و در سفری سه‌روزه به کوبا رفت. او نخستین رئیس‌جمهور آمریکا بود که بعد از کالوین کولیج در سال ۱۹۲۸ به کوبا سفر می‌کرد.

(چپ) سفارت آمریکا در هاوانا، کوبا؛ ۱۷ دسامبر ۲۰۱۵. آمریکا اعلام کرد که پروازها به مقصد و از مبدأ کوبا از سر گرفته می‌شوند. (راست) میله بدون پرچم در مقابل بخش حافظ منافع کوبا در سفارت سوئیس در واشینگتن، که قرار بود به سفارت کوبا تبدیل شود؛ ۱ ژوئیه ۲۰۱۵. باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، از احیای روابط دیپلماتیک با کوبا خبر داد. (Yamil Lage/AFP via Getty Images, Jim Watson/AFP via Getty Images)

اوباما در جریان این سفر با رائول کاسترو ملاقات کرد، در مسابقه بیسبال تیم تامپا بی رِیز و تیم ملی کوبا حضور یافت و برای مردم کوبا سخنرانی تلویزیونی انجام داد.

دولت نخست ترامپ: پایان دوران گشایش، ۲۰۱۷

وقتی دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۷ روی کار آمد، دولت آمریکا به‌سرعت از سیاست‌های قبلی عقب‌نشینی کرد و آن را «توافقی یک‌جانبه» دانست.

ترامپ در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷ بخش‌نامه امنیت ملی خود را در منطقه هاوانای کوچک در میامی امضا کرد و سیاست آمریکا را از نو به‌سمت بازدارندگی اقتصادی سوق داد. به این ترتیب، انجام تراکنش‌های مالی مستقیم با گروه مدیریت بازرگانی اس.ای. یا گائسا ممنوع شد؛ گروهی نظامی که بخش عمده اقتصاد کوبا را کنترل می‌کند. دولت ترامپ همچنین محدودیت‌های سفر را افزایش داد.

ترامپ دولت کمونیستی کوبا را مسئول مشکلات بهداشتی غیرمعمول دیپلمات‌های آمریکایی در هاوانا دانست؛ پدیده‌ای که بعدها به «سندرم هاوانا» معروف شد.

ترامپ در اواخر سال ۲۰۱۷ بالغ بر نیمی از کارکنان سفارت آمریکا در هاوانا را از این کشور خارج کرد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بخش‌نامه امنیت ملی درباره تقویت سیاست‌های آمریکا در قبال کوبا را در میامی امضا می‌کند؛ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷. (Official White House Photo by Shealah Craighead)

وزارت خزانه‌داری آمریکا در سال ۲۰۱۹ محدودیت‌های جدیدی را برای انتقال پول به کوبا وضع کرد که بخشی از فرایند تشدید تحریم‌ها بود.

ترامپ در تصمیمی تاریخی به شهروندان آمریکایی اجازه داد از افرادی که از اموال مصادره‌شده به‌دست حکومت کوبا استفاده می‌کنند شکایت کنند؛ امری که در قانون هلمز-برتون پیش‌بینی شده بود، اما رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا معمولاً از آن صرف‌نظر می‌کردند.

ارزش اموال مصادره‌شده به‌دست دولت فیدل کاسترو نسبت به ارزش روز حدود ۹ میلیارد دلار برآورد می‌شود. نزدیک به ۶ هزار شرکت و فرد حقیقی به‌دنبال دریافت غرامت از دولت کوبا هستند.

ترامپ در ژانویه ۲۰۲۱ و چند روز قبل از پایان دوران ریاست‌جمهوری خود کوبا را از نو در فهرست کشورهای حامی تروریسم قرار داد.

آندرس ریورو، وکیل دادگستری، در نشست خبری خوزه رامون لوپز رِگوئرو در کورال گیبلز در فلوریدا صحبت می‌کند؛ ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۹. ریورو به نمایندگی از رِگوئرو از شرکت‌های هواپیمایی آمریکا و گروه لاتام ایرلاینز شکایت کرد. او مدعی شد که این شرکت‌ها در پی مصادره فرودگاه بین‌المللی خوزه مارتی به‌دست رژیم کوبا به‌طور غیرقانونی از این فرودگاه استفاده می‌کنند. (Brynn Anderson/AP Photo)

دولت بایدن: کاهش جزئی برخی از محدودیت‌ها، ۲۰۲۲

بایدن در دوران ریاست‌جمهوری خود هیچ تصمیمی برای گشایش دوباره روابط دو کشور نگرفت، اما برخی از محدودیت‌های دولت ترامپ را کاهش داد.

بایدن در آغاز دوره ریاست‌جمهوری خود قصد داشت در سیاست آمریکا در قبال کوبا بازنگری کند. اما اعتراضات سال ۲۰۲۱ در کوبا همه‌چیز را تغییر داد. بایدن در واکنش به سرکوب شدید دولت و بازداشت گسترده معترضان، کوبا را «کشوری شکست‌خورده» دانست و دولت این کشور را محکوم کرد.

با این‌حال، او در سال ۲۰۲۲ برخی از محدودیت‌های ترامپ را به‌ویژه در حوزه سفر، ویزا و حواله‌های بانکی کاهش داد.

(بالا، چپ) پلیس یکی از معترضان مخالف رژیم را در جریان تجمعات هاوانا بازداشت می‌کند؛ ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۱. صدها معترض در چند شهر کوبا به خیابان‌ها آمدند تا به کمبود و قیمت بالای مواد غذایی اعتراض کنند. (بالا، راست) پلیس یکی از معترضان را در جریان تجمعات هاوانا بازداشت می‌کند؛ ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۱. کنشگران و مقامات آمریکایی می‌گویند دست‌کم شش نفر از اعضای خانواده کوبایی‌هایی که به‌دلیل شرکت در اعتراضات ژوئیه ۲۰۲۱ حبس طولانی‌مدت گرفته بودند، در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۲ به‌طور موقت بازداشت شدند و از دیدار با هیئت آمریکایی بازماندند. (پایین، چپ) پلیس لباس‌شخصی یکی از معترضان را در هاوانا بازداشت می‌کند؛ ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۱. عفو بین‌الملل از مقامات کوبا خواسته که شرایط را برای ورود ناظران فراهم کرده و محاکمه بازداشتی‌ها را به‌صورت علنی برگزار کنند. (پایین، راست) معترضان مخالف رژیم در هاوانا راهپیمایی می‌کنند؛ ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۱. مقامات کوبا برای جلوگیری از گردش اطلاعات، دسترسی به شبکه‌های اجتماعی را مسدود کردند. (Ramon Espinosa/AP Photo, Eliana Aponte/File/AP Photo)

دولت دوم ترامپ: فشار حداکثری، ۲۰۲۶

بازگشت ترامپ به کاخ سفید با احیای کارزار «فشار حداکثری» علیه کوبا همراه شد و به افول روابط رسمی دو کشور انجامید.

در پی عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا در روز ۳ ژانویه که به بازداشت و برکناری نیکولاس مادورو انجامید، واشینگتن انتقال نفت به کوبا را محدود کرد. دولت ترامپ با قطع نفت یارانه‌ای ونزوئلا درعمل مهم‌ترین منبع اقتصاد کوبا را از بین برد. از این‌رو، کوبا در بخش اقتصاد و انرژی با یک بحران شدید روبه‌رو شده است.

ترامپ در هفته‌های اخیر با گسترش تحریم‌ها علیه شرکت‌های دولتی، نهادهای حکومتی و مقامات ارشد کوبا فشار بیشتری به این کشور وارد کرده است.

تاد بلانش، دادستان کل موقت آمریکا، از صدور کیفرخواست علیه رائول کاسترو، رهبر پیشین کوبا، در میامی خبر داد؛ ۲۰ مه ۲۰۲۶. وزارت دادگستری آمریکا این سیاستمدار ۹۴ ساله را در ارتباط با سرنگونی هواپیماهای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶ (پرونده «برادران نجات») متهم دانست. کاسترو و دیگران در این کیفرخواست به دسیسه‌چینی برای قتل شهروندان آمریکایی و موارد دیگر متهم شده‌اند. (Chandan Khanna/AFP via Getty Images)

یکی از جدی‌ترین تنش‌ها از زمان جنگ سرد تاکنون در روز ۲۰ مه شکل گرفت؛ زمانی که رائول کاسترو در آمریکا به دست‌داشتن در قتل متهم شد.

اقدامات اخیر واشینگتن نشان می‌دهند که هدف آمریکا دیگر صرفاً تغییر رفتار رهبران کوبا نیست، بلکه تسریع فروپاشی رژیم حاکم بر این کشور است.

شرایط کوبا همچنان رو به وخامت می‌رود. خاموشی‌های روزانه و کمبود شدید غذا، آب پاکیزه و دارو ادامه دارد و نارضایتی مردم موجی از اعتراضات را در سراسر کشور برانگیخته است.

در همین‌حال، ورود ناو یواس‌اس نیمیتز و ناوگروه ضربت آن به آب‌های کارائیب در روز ۲۰ مه به گمانه‌زنی درباره عملیات نظامی قریب‌الوقوع آمریکا دامن زده است.

اخبار بیشتر

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی