چین با تلاش بیوقفه برای نوسازی و گسترش زرادخانه هستهای و امکان انتقال آن به دیگر کشورها همچنان برای دنیا یک تهدیدی هستهای بهشمار میرود.
ارتش آزادیبخش خلق درحال اجرای سریعترین و بزرگترین برنامه توسعه هستهای دوران معاصر است؛ برنامهای که این کشور را از دکترین «بازدارندگی حداقلی» با ۲۰۰ کلاهک هستهای در یک دهه پیش به جایی رسانده که مقامات آمریکایی میگویند طی ۴ تا ۵ سال آینده از نظر تعداد کلاهکها به آمریکا و روسیه خواهد رسید.
این برنامه مصداق تهدید نظامی است: افزایش سیلوهای پرتاب، سکوهای انتقال، طراحی کلاهکهای کمتوان و تاکتیکی جدید و ازسرگیری مخفیانه آزمایش هستهای که البته اعتبار آن مورد بحث است.
در ادامه این موضوع را با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم.
سیر تاریخی و روند تولید
حزب کمونیست چین از دهه ۱۹۷۰ تا حدود سال ۲۰۱۲ با تکیه به دکترین «بازدارندگی حداقلی» تلاش کرد ذخایر هستهای خود را ثابت و در حدود ۲۰۰ کلاهک نگهدارد؛ زرادخانهای کوچک متشکل از موشکهای سوخت مایع که در سیلوهای محدود نگهداری میشدند. پنتاگون در گزارش سال ۲۰۲۰ خود تعداد کلاهکها را کمتر از ۲۰۰ عدد ارزیابی کرده بود، اما چین از پیشبینی آن گزارش مبنی بر افزایش دوبرابری تعداد کلاهکها در ده سال آینده عبور کرده است.
پنتاگون میگفت ذخیره هستهای چین تا سال ۲۰۲۴ به ۶۰۰ کلاهک افزایش خواهد یافت که فدراسیون دانشمندان آمریکا هم با آن موافق بود. با اینحال، تعداد کلاهکهای هستهای چین که از دهه ۱۹۷۰ در حدود ۲۰۰ عدد ثابت مانده بود، اکنون به بیش از ۶۰۰ عدد میرسد.
چین در همین مقطع از تکمیل سه سیلوی جدید موشکهای بالستیک قارهپیما در یومن، هامی و اوردوس خبر داد.
گزارش اخیر پنتاگون نشان میدهد که تعداد کلاهکهای چین تا سال ۲۰۲۴ همچنان ۶۰۰ عدد بوده است. اما در این گزارش به نکته مهمتری هم اشاره شده است: ذخیره کلاهکهای هستهای چین در سال ۲۰۲۴ در حدود ۶۰۰ عدد بود که از کاهش سرعت تولید کلاهک نسبت به سالهای گذشته حکایت داشت. با اینحال، ارتش آزادیبخش خلق همچنان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ بیش از هزار کلاهک بسازد.
مقامات ارشد آمریکایی میگویند چین تا سال ۲۰۳۰ دستکم هزار کلاهک میسازد. برآوردهای رسمی و مستقل با چشمانداز سال ۲۰۳۵ اختلاف زیادی دارند: پیشبینی پنتاگون درباره هزار و ۵۰۰ کلاهک که به سال ۲۰۲۲ بازمیگردد، از آن زمان تاکنون بهروزرسانی نشده است. این درحالی است که ریچارد فیشر، تحلیلگر امور دفاعی، تعداد کلاهکهای جنگی چین را بین ۶ هزار و ۳۲۸ تا ۸ هزار و ۲۶۰ عدد پیشبینی کرده است.
اما توسعه سامانههای انتقال تسلیحات هستهای در مقطعی که پنتاگون از توقف ساخت کلاهکها میگفت، به شکل نگرانکنندهای ادامه پیدا کرد:
- ارتش آزادیبخش خلق بیش از ۱۰۰ سیلوی موشک بالستیک قارهپیمای DF-31 با سوخت جامد را در سه نقطه مستقر کرده که به احتمال زیاد میتوانند به محض شناسایی حمله دشمن اقدام به پرتاب موشک کنند.
- براساس ارزیابی مقامات ارشد فرماندهی راهبردی آمریکا، چین درحالحاضر پرتابگرهای موشکی بیشتری نسبت به آمریکا دارد.
- ارزیابی تهدید «گنبد طلایی» آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا در سال ۲۰۲۵ از این حکایت دارد که تعداد موشکهای هایپرسونیک هستهای چین تا سال ۲۰۳۵ از ۶۰۰ به ۴ هزار فروند و تعداد موشکهای کروز برای تهاجم زمینی از هزار به ۵ هزار فروند افزایش خواهد یافت و تعداد سامانههای بمباران مداری هستهای از ۶۰ فروند فراتر خواهد رفت.
- سهگانه هستهای چین با توسعه نیروی هوایی این کشور تکمیل شده است: موشک بالستیک هواپرتاب Jinglei-1 با قابلیت حمل کلاهک هستهای که توسط بمبافکن راهبردی H-6N جابهجا میشود، سهگانه هستهای ارتش آزادیبخش خلق را تکمیل کرده است. به گزارش یک نشریه نظامی وابسته به دولت چین، سهگانه هستهای باعث شده که اعتماد چین به انجام حمله تلافیجویانه دوم افزایش یابد.
- تصاویر ماهوارهای مورد استفاده در گزارش تحقیقی رویترز که تحلیلگران مستقل هم به آن استناد کردهاند، از وجود ۸۰ سکوی پرتاب، سنگرهای نظامی مستحکم و مراکز فرماندهی مخفی درحوالی سیلوی هامی در بیابانهای سینکیانگ حکایت دارند. این تأسیسات شامل دو مجموعه بزرگ فرماندهی است هستند در طول شش سال بنا شدهاند و از طریق راهآهن و فرودگاه به سیلوها دسترسی دارند. این تصاویر همچنین از وجود سایتهای پرتاب مخفی، مواضع تحت حفاظت سامانههای پدافندی و رزمایش زرهی در بهار گذشته حکایت دارند. این زیرساختها که پکن پیشتر هیچ اشارهای به وجودشان نکرده بود، فراتر از ساخت چند سیلوی ساده هستند و به یک ساختار مستحکم و پراکنده برای عملیات پرتاب و فرماندهی تبدیل شدهاند.
نشانههای نگرانکننده درباره اهداف حزب کمونیست چین
نگرانی کارشناسان امنیت ملی آمریکا درباره نیت چین جدی است. ارزیابیها نشان میدهند که پکن از دکترین بازدارندگی حداقلی گذر کرده و بهجای تضمین پاسخ تلافیجویانه به دنبال دستیابی به اهرم فشار هستهای است.
آزمایشهای مخفیانه
توماس دینانو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، در فوریه ۲۰۲۶ در کنفرانس خلع سلاح سازمان ملل گفت دولت آمریکا از آزمایشهای هستهای چین خبر دارد و برای نمونه به آزمایش هستهای ۲۲ ژوئن ۲۰۲۰ اشاره کرد که در آن از تکنیکهای جداسازی لرزهای برای پنهان کردن آزمایش از چشم سامانههای لرزهنگاری استفاده شده بود.
کریستوفر یئو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، گفت امواج لرزهای مرتبط با این رویداد بههیچوجه با زمینلرزه مطابقت ندارند. این ادعا باید مورد بررسی قرار بگیرد. اگر ادعای آمریکا صحت داشته باشد، انجام چنین آزمایشی در رزمایش هستهای خلاصه نمیشود و میتواند طراحی مقدماتی کلاهکهای پیشرفته یا مینیاتوری را تأیید کند.
آرایش نظامی
استقرار موشک DF-61، بارگذاری سیلوهای DF-31BJ مجهز به کلاهکهای چندگانه و توسعه سلاحهای کمتوان زیر ۱۰ کیلوتن فراتر از الزامات دکترین بازدارندگی حداقلی و بهبود توان جنگی و به حداقل رساندن خسارت است. زمانبندی استقرار سیلوها با چشمانداز پکن برای اشغال تایوان در سال ۲۰۲۷ همپوشانی دارد.
رزمایش رژیم چین در سپتامبر ۲۰۲۵ که در آن از DF-61 و JL-1/H-6N رونمایی شد (برای بقا با تکیه به سیاست عدم حمله پیشدستانه با سلاح اتمی)، بهعنوان یک پیام هشدارآمیز با پشتوانه هستهای در بحبوحه تنشهای تایوان و دریای جنوبی چین تلقی شد؛ رویکردی که تحلیلگران آن را مصداق «تهدید هستهای» میدانند.
پیشینه تاریخی
چین در دهه ۱۹۸۰ یک کلاهک نوترونی را آزمایش کرد و بارها نشان داد که به توسعه زرادخانه هستهای علاقه دارد. این امر نشان میدهد که پکن داشتن سلاحهای متنوع و کاربردی را به زرادخانه مبتنی بر سلاحهای با قدرت تخریب بالا ترجیح میدهد.
جمعبندی
تداوم توسعه زرادخانه هستهای چین و نشانههای نگرانکننده فوق بهتنهایی ثابت نمیکنند که چین قصد زورگویی دارد. با اینحال، زیرساختهای مستحکم و پراکنده، سیلوهای مجهز به کلاهکهای چندگانه و چشمانداز سال ۲۰۲۷، توسعه سلاحهای کمتوان، انجام آزمایشات هستهای مشکوک و قدرتنمایی در رژههای نظامی، از زرادخانهای حکایت دارند که با هدف اعمال فشار و افزایش انعطاف نظامی طراحی شده و در تضمین توان تلافیجویی خلاصه نمیشود.
برنامه توسعه هستهای پکن با این هدف در دستور کار قرار گرفته که واشینگتن از حمله راهبردی دولت ترامپ به چین دست بردارد و بپذیرد که دو کشور میتوانند به یکدیگر آسیب جدی وارد کنند، اما نمیتوانند بدون به خطر انداختن موجودیت خود از تهدید هستهای استفاده کنند.
توسعه هستهای پکن اهرم فشار بیشتری در اختیار چین قرار میدهد تا تایوان و دیگر کشورهای مرتبط با مناقشات سرزمینی را تحت فشار بگذارد، با مداخله کشورهای ثالث در آبهای اطراف چین مقابله کند و قدرت خود را در سطح جهانی به رخ بکشد.
مهمتر از همه اینکه تجهیز کلاهکهای چندگانه، مدلهای کمتوان و تاکتیکی، پرتابگرهای پراکنده و مستحکم و ارتقای فنی، درمجموع فراتر از دکترین «آسیبپذیری متقابل» یا بازدارندگی حداقلی هستند. این روند نشان میدهد که چین به دنبال تهدید و جنگافروزی است و به تقویت توان تلافیجویی برای بقا بسنده نمیکند. این مسئله از دید پنتاگون جای نگرانی دارد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: استو سِورک پس از ۳۰ سال خدمت در نیروی دریایی آمریکا بهعنوان نیروی فعال و آماده به خدمت، با تجربه عملیاتی قابلتوجه در خاورمیانه و غرب اقیانوس آرام، با درجه ناخدایی بازنشسته شد. سِورک دانشآموخته آکادمی نیروی دریایی آمریکا بوده و بهعنوان یک اقیانوسشناس و تحلیلگر سیستم شناخته میشود. او در این آکادمی با آموزههای لیبرال کلاسیک آشنا شد که مبنای اصلی تحلیلهای سیاسی او هستند.
