چین در کمتر از ۱۸ ماه، دومین «شوک هوش مصنوعی» خود را با معرفی مدل جدید شرکت مونشات ایآی رقم زده است؛ مدلی که با پیشرفتهترین سامانههای هوش مصنوعی آمریکا رقابت میکند.
رونمایی مدل «کیمی کی۳» شرکت مونشات ایآی در ماه ژوئیه، بازارها را تحت تأثیر قرار داد و اتفاقی مشابه رونمایی از مدل «دیپسیک» چین در ژانویه ۲۰۲۵ را تکرار کرد.
از زمان انتشار این مدل در ۱۶ ژوئیه تا پایان ژوئیه، شاخص نیمهرساناهای فیلادلفیا که متشکل از ۳۰ شرکت بزرگ تراشهسازی معاملهشده در بازارهای آمریکا است، بیش از ۱۰ درصد کاهش یافت و هنوز بهطور کامل به سطح پیشین خود بازنگشته است.
برخی تحلیلگران این رویداد را «دیپسیک مومنت ۲.۰» توصیف کردهاند. با این حال، ایتن تو، بنیانگذار آزمایشگاه هوش مصنوعی تایوان، برداشت متفاوتی از این اتفاق دارد. به اعتقاد او، این رویداد بیشتر تکرار «الگوی دیپسیک» است.
او گفت هر بار مدلهای چینی در آزمونهای معیار عملکرد، امتیازهای بالایی کسب میکنند و پکن از این نتایج برای تقویت تبلیغات خود و ایجاد تردید درباره برتری آمریکا در حوزه هوش مصنوعی استفاده میکند.
«الگوی دیپسیک»
اندکی پس از «دیپسیک مومنت ۱.۰»، شی جینپینگ، رهبر چین، با مدیران شرکتهای هوش مصنوعی این کشور دیدار کرد و لیانگ ونفنگ، بنیانگذار دیپسیک، را در ردیف نخست این نشست نشاند. این دیدار در زمانی انجام شد که شی جینپینگ هوش مصنوعی را «نیروی مولد باکیفیت جدید» برای توسعه اقتصادی چین معرفی میکرد.
این بار نیز، پس از معرفی «کیمی کی۳» شی جینپینگ آشکارا از جهان خواست از مدلهای هوش مصنوعی چینی استفاده کند.
او در ۱۷ ژوئیه، در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای گفت چین متعهد است خدمات هوش مصنوعی را در اختیار سایر کشورهای جهان قرار دهد.
او بهطور مستقیم ایالات متحده را به چالش کشید، زیرا سهم بازار جهانی هوش مصنوعی یکی از شاخصهای اصلی دولت دونالد ترامپ برای سنجش رهبری آمریکا در این حوزه به شمار میرود.
شی جینپینگ مزیت مدلهای هوش مصنوعی چینی را «کیفیت قابل قبول، متنباز بودن و قیمت بسیار پایینتر» عنوان کرده است.
اما ایتن تو پس از آزمایش «کیمی کی۳» در آزمایشگاه خود، ارزیابی متفاوتی ارائه داد.
او به اپک تایمز گفت: «تواناییهای یک مدل هوش مصنوعی بههیچوجه فقط به امتیازهای آزمونها محدود نمیشود.»
به گفته او، مدلی که برای موفقیت در آزمونها طراحی شده باشد، ممکن است در مقایسه با مدلی که توانایی حل مسائل جدید را دارد، بسیار ضعیفتر باشد.
منظور او از این آزمونها، معیارهای سنجش عملکرد است؛ یعنی مجموعهای از پرسشها و پاسخهای مورد انتظار که توسط مدلهای پیشرفته تعریف شدهاند. بنابراین استفاده از خروجی این مدلها برای آموزش یک مدل دیگر، که به آن «تقطیر» گفته میشود، میتواند بهراحتی به کسب امتیازهای بالا منجر شود.
مایکل کراتسیوس، مدیر دفتر سیاست علم و فناوری آمریکا، ۲۲ ژوئیه گفت دفتر او دلایلی در اختیار دارد که نشان میدهد شرکت مونشات ایآی برای توسعه مدل «کیمی کی۳» از مدل «فیبل» شرکت آنتروپیک از طریق روش تقطیر استفاده کرده است.
ایتن تو نیز این موضوع را تأیید کرد و گفت «کیمی کی۳» گاهی خود را «کلود» معرفی میکند؛ نام خانواده مدلهای هوش مصنوعی شرکت آنتروپیک که «فیبل» نیز یکی از آنهاست. سال گذشته نیز مدل «دیپسیک آر۱» خود را «چتجیپیتی» معرفی کرده بود.
قیمت نیز حوزه دیگری است که به گفته تحلیلگران، برتری «کیمی کی۳» با بررسی دقیقتر چندان چشمگیر به نظر نمیرسد.
شرکت مونشات ایآی قیمت مدل جدید خود را نصف قیمت مدل «کلود اوپوس ۴.۸» تعیین کرده است؛ مدلی که بر اساس ارزیابی وبسایت مستقل «آرتیفیشال آنالیسس»، عملکرد ضعیفتری در آزمونهای معیار دارد.
با این حال، ایتن تو در آزمایشهای خود دریافت که «کیمی کی۳» برای انجام یک وظیفه به دو برابر توکن بیشتری نیاز دارد، اما سرعت اجرای وظایف در آزمونهای معیار لحاظ نمیشود. به همین دلیل، بهرهوری پایینتر این مدل تأثیری بر امتیازهای آن نداشته است.
او گفت برای مدلی که تنها نیمی از کارایی را دارد، قیمت نصف بیشتر به معنای جبران این ضعف است تا یک مزیت رقابتی.
شرکت مونشات همچنین نرخ «توهم» مدل «کیمی کی۳» را اعلام نکرده است؛ یعنی مواردی که مدل با اطمینان پاسخهای نادرست ارائه میدهد.
وبسایت «آرتیفیشال آنالیسس» این نرخ را ۵۱ درصد برآورد کرده است.
رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین؛ زیرساخت در برابر نرمافزار
به اعتقاد ایتن تو، از زمان «دیپسیک مومنت» در ژانویه ۲۰۲۵ تاکنون، چشمانداز رقابت هوش مصنوعی میان آمریکا و چین تغییر چندانی نکرده است. او گفت چین همچنان عقبتر از آمریکا قرار دارد، هرچند میزان این فاصله در بخشهای مختلف، از جمله زیرساختهای هوش مصنوعی و نرمافزار، متفاوت است.
جیمز لوئیس، دیپلمات پیشین آمریکا که تجربه گستردهای در رقابت فناوری میان ایالات متحده و چین دارد، با این ارزیابی موافق است.
او هماکنون پژوهشگر ارشد «مرکز تحلیل سیاست اروپا» و مشاور ارشد «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» در واشینگتن است.
لوئیس گفت ایالات متحده همچنان در زیرساختهای هوش مصنوعی برتری دارد، هرچند چین در تلاش است تراشهها و مراکز داده خود را توسعه دهد. او افزود چین در حوزه نرمافزارهای هوش مصنوعی «یک رقیب واقعی» به شمار میرود.
او به اپک تایمز گفت: «اگر آمریکا از اشتباهات راهبردی پرهیز کند، همچنان میتواند زیرساخت هوش مصنوعی جهان را بسازد، اما این زیرساخت صرفاً با نرمافزارهای آمریکایی کار نخواهد کرد.»
لوئیس اشاره کرد برخی شرکتهایی که به دلیل قیمت پایینتر مدلهای چینی جذب آنها شدهاند، از ترکیبی از نرمافزارهای هوش مصنوعی آمریکایی و چینی استفاده میکنند؛ به این صورت که مدلهای چینی را برای وظایف پایه و مدلهای آمریکایی را برای وظایف پیشرفتهتر به کار میگیرند.
او افزود چین معمولاً مشتریانی با ارزش اقتصادی پایینتر را جذب میکند. به برآورد او، سهم چین از بازار جهانی کدنویسی مبتنی بر هوش مصنوعی از نظر درآمد، بین ۱۵ تا ۲۰ درصد است.
به گفته او، تبدیل خدمات هوش مصنوعی به یک کالای ارزانقیمت از سوی چین، اقتصاد آمریکا را دچار شوک نخواهد کرد، زیرا هوش مصنوعی بازاری نیست که در آن تنها یک برنده همه چیز را در اختیار بگیرد. با این حال، او افزود مدلهای ارزانقیمت هوش مصنوعی چین ممکن است شوک بزرگی برای شرکتهای آنتروپیک و اوپنایآی، صاحبان مدلهای «کلود» و «چتجیپیتی»، ایجاد کند.
ایتن تو گفت اگر دیپسیک درباره مدلهای استدلالی یا استنتاجی هوش مصنوعی بود، کیمی کی۳مربوط به کدنویسی و امنیت سایبری است؛ حوزههای جدیدی که مدلهای هوش مصنوعی در آنها با یکدیگر رقابت میکنند.
او افزود محدودیت اصلی پکن نه کمبود نیروی انسانی یا تواناییهای نرمافزاری، بلکه کمبود توان پردازشی است.
بنیانگذار دیپسیک نیز دیدگاه مشابهی دارد. بر اساس یادداشتهایی که از نشست ماه مه او با سرمایهگذاران درز کرده است، لیانگ ونفنگ گفت محدودیت اصلی چین در حوزه تراشههاست. او همچنین گفت چین بهطور کلی یک تا دو سال از آمریکا در زمینه هوش مصنوعی عقبتر است و در بخش سختافزار نیز حدود دو سال فاصله دارد.
در حال حاضر، چین تنها میتواند تراشههای «اچ۲۰۰» شرکت انویدیا را خریداری کند؛ تراشههایی که دو سال از جدیدترین مدل این شرکت، «بلکول»، عقبتر هستند.
«نسخه هوش مصنوعی جَک ما»
لیانگ در همان نشست ماه مه همچنین گفت قصد دارد در دور بعدی جذب سرمایه، تا حد امکان تراشههای انویدیا خریداری کند. این برنامه مستقیماً با خواسته شی جینپینگ در تضاد است؛ زیرا او از شرکتهای چینی خواسته است استفاده از تراشههای آمریکایی را متوقف کنند.
چند روز پس از درز یادداشتهای این نشست، لیانگ روند جذب سرمایه را متوقف کرد.
لوئیس گفت: «او این کار را انجام داد، چون نمیخواهد به نسخه هوش مصنوعی جک ما تبدیل شود.»
جک ما پیشتر بهطور علنی نظام نظارت مالی چین را زیر سؤال برده و آن را «نظام نظارتی منسوخ» توصیف کرده بود. چند روز بعد، در نوامبر ۲۰۲۰، پکن عرضه اولیه سهام شرکت «انت گروپ» را متوقف کرد. جک ما در نهایت بخش عمده مالکیت خود بر مجموعهای را که بنیان گذاشته بود، از دست داد.
به گفته لوئیس، این شاید محدودیت عمیقتر چین باشد. پکن به بخش خصوصی فناوری خود نیاز دارد تا نسبت به آمریکا نوآوری بیشتری ارائه دهد، اما همین شرکتها باید از هر اقدامی که ممکن است عبور از خطوط قرمز سیاسی تلقی شود، اجتناب کنند.
لوئیس گفت: «تردیدی نیست که شرکتهای چینی شرکتهای توانمندی هستند، اما آنها باید با دو دولت کنار بیایند؛ در حالی که شرکتهای آمریکایی فقط با یک دولت سروکار دارند.»
