بالا و پایینرفتن سطح استروژن و تستوسترون بهویژه در دوران پیشیائسگی باعث خشکی، خارش و سوزش چشمها میشود.
تریسا هو گمان میکرد پارگی لنز تماسی باعث خارش و احساس وجود شنریزه در چشمهای او شده است. با اینحال، چند هفته گذشت و بهبودی حاصل نشد. درنهایت فهمید مشکل او ارتباطی با لنز تماسی ندارد و به پیشیائسگی مربوط میشود.
غدد میبومین او- دهها غده کوچک که پشت پلکها قرار دارند و چربی تولید میکنند- مسدود شده بودند. اگر غدد میبومین چربی تولید نکنند، اشک بهسرعت تبخیر شده و چشمها خشک میشوند. متخصص بیناییسنجی به هو توضیح داد که مشکل او به تغییرات هورمونی بدنش مربوط میشود.
هو به اپک تایمز گفت: «تا آنروز از این موضوع خبر نداشتم. فکر نمیکردم وضعیت چشمها ربطی به پیشیائسگی داشته باشد.»
دکتر جینا یو، چشمپزشک و سخنگوی آکادمی چشمپزشکی آمریکا، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «همه در طول زندگی تغییرات هورمونی را تجربه میکنند و این تغییرات بر تمام نقاط بدن از جمله چشمها اثر میگذارند.»
یو گفت مواجهه با خشکی چشم یا تاری دید در دوران بارداری و هنگام استفاده از روشهای پیشگیری شایع است. خانمهایی که وارد دوران یائسگی میشوند، بیش از همه در معرض خطر ابتلا به بیماری خشکی چشم و تاری دید قرار دارند.
نقش شگفتانگیز تستوسترون
تغییر سطح استروژن و کاهش سطح آندروژنها- گروهی از هورمونها که شامل تستوسترون هم میشود- با خشکی، احساس وجود شنریزه، سوزش، خارش و آبریزش چشمها و تاری دید ارتباط دارد.
تستوسترون به غدد میبومین کمک میکند که چربی تولید کنند و جلوی تبخیر سریع اشک را بگیرند. با اینحال، به نظر میرسد استروژن برعکس عمل میکند و به التهاب چشمها دامن میزند. قضیه از این قرار است که استروژن و تستوسترون در یک «فضای» زیستی مشترک با هم رقابت میکنند و زمانی که سطح استروژن افزایش مییابد، تأثیر تستوسترون به حداقل میرسد.
سطح استروژن بر اثر مصرف دارو، چاقی، استرس، الکل، بارداری، پیشیائسگی و قرار گرفتن در معرض زنواستروژنها افزایش مییابد؛ ترکیباتی شیمیایی که در محصولات پلاستیکی و محصولات مراقبت شخصی یافت میشوند و عملکردی مشابه استروژن دارند. افزایش بیشازحد استروژن باعث میشود تستوسترون نتواند به وظیفهاش عمل کند.
کاهش شدید استروژن هم میتواند به چشمها آسیب بزند. رافائل نوتسی و پائولو کسلگراندی، پژوهشگران و نویسندگان مطالعه مروری مجله بینالمللی علوم مولکولی، میگویند درمان جایگزینی هورمونی، که باعث افزایش سطح استروژن میشود، لزوماً به رفع خشکی چشم در دوران پیشیائسگی کمک نمیکند و حتی ممکن است باعث وخامت اوضاع شود. این نکته هم از اهمیت بالای تستوسترون حکایت دارد؛ هورمونی که سطح آن با افزایش سن در آقایان و خانمها کاهش مییابد و نقش بسزایی در وضعیت چشمها ایفا میکند.
از آنجا که سطح آندروژنها حائز اهمیت است، آقایان هم ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند. البته خانمها در هرسنی دو تا چهار برابر بیشتر از آقایان دچار خشکی چشم میشوند. نوتسی و کسلگراندی میگویند آقایانی که داروهای ضدآندروژن مصرف میکنند، اغلب دچار سوزش چشم، حساسیت به نور و احساس وجود شنریزه در چشم خود میشوند.
پژوهشگران در یک مطالعه جداگانه، که در مجله پزشکی ارسیاز منتشر شده است، با بررسی ۸۰ بیمار نشان دادند که کاهش سطح آندروژنها با بیماری خشکی چشم در افراد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه ارتباط دارد. پژوهشگران پیشبینی کردند که در آینده نزدیک برای درمان خشکی چشم آندروژن تجویز خواهد شد.
استروژن میتواند باعث تغییرشکل قرنیه شود
هورمونها صرفاً بر تولید اشک اثر نمیگذارند، بلکه شکل و وضعیت چشمها را هم دستخوش تغییر میکنند.
در بخشی از چرخه قاعدگی، که سطح استروژن به بالاترین میزان ممکن میرسد، قرنیه یا همان یعنی سطح شفاف جلویی چشم بهطور موقت ضخیمتر میشود. خانمها در سهماهه سوم بارداری هم با افزایش ضخامت قرنیه مواجه میشوند که گاهی با تغییر فشار داخل چشم و تاری دید همراه است.
یو گفت: «استروژن باعث نرمشدن قرنیه و افزایش انعطافپذیری آن میشود؛ امری که بر نحوه ورود نور به چشمها اثر میگذارد. همچنین ممکن است تغییراتی در عدسی چشم ایجاد شود که درنهایت باعث تشکیل آبمروارید میشود. این تغییرات درمجموع باعث تاری دید میشوند.»
با اینحال، نقش استروژن همیشه مخرب نیست. پژوهشها نشان میدهند که این هورمون باعث افزایش تولید عامل رشد اپیدرمی میشود؛ پروتئینی که به ترمیم زخمهای قرنیه کمک میکند.
عادتهای ساده میتوانند مؤثر باشند
هو فقط در زمان دوشگرفتن احساس آرامش میکرد؛ زمانی که بخار آب غدد میبومین او را تسکین میداد. اما به محض اینکه چشمهایش را میبست، اوضاع وخیم میشد. او گفت: «هروقت چشمهایم را میبستم، احساس میکردم چیزی از درون خراششان میدهد. این مسئله باعث شد مدام چشمهایم را بمالم؛ عادی که فقط موجب تحریک آنها میشد.»
هو عادتهای روزمرهاش را تغییر داد. بیشتر پشت کامپیوتر نشست و کمتر با تلفن همراهش کار کرد و مدام به چشمهایش استراحت داد. اما تسکین چشمهای خود را مدیون کمپرس گرمی بود که بیناییسنج استفاده از آن را به او پیشنهاد داده بود. هو گفت: «از روزی که با کمپرس گرم چشم آشنا شدم، وضعیت چشمهایم بهتر شده است.»
براساس گزارشی که در نشریه چشمپزشکی و درمان منتشر شده است، ۵ تا ۲۰ دقیقه استفاده از کمپرس گرم به تولید اشک کمک میکند و استفاده مکرر از آن هم بهمرور علائم خشکی چشم را به حداقل میرساند. کمپرس گرم از حوله گرم بهتر عمل میکند، زیرا دمای ثابت ۴۰ درجهای دارد که به رفع انسداد غدد کمک میکند و نیازی به گرمکردن مجدد ندارد.
یو گفت اگر در محیطهای خشک کار یا زندگی میکنید، از دستگاه بخور یا عینکهای محافظ استفاده کنید تا چشمتان در فضای باز در معرض باد قرار نگیرد. همچنین میتوانید قبل از خواب از قطره، پماد یا ژل مرطوبکننده چشم استفاده کنید.
اگر برای درمان خشکی چشم از قطره استفاده میکنید، بهتر است سراغ محصولاتی بروید که فاقد مواد نگهدارنده باشند که کمتر باعث تحریک چشمها میشوند. این محصولات فقط در زمان نیاز مورد استفاده قرار میگیرند.
اگر خشکی چشم طی چند هفته برطرف نشد، به چشمپزشک مراجعه کنید. چشمپزشک را از تغییرات هورمونی از جمله آغاز درمان جایگزینی هورمونی یا استفاده از قرصهای پیشگیری از بارداری یا قطع آنها بهدلیل خشکی چشم مطلع کنید.
