مایلز یو، کارشناس مسائل چین میگوید آماده شدن برای سقوط حزب کمونیست چین، نوعی بیمه در برابر «مهمترین وضعیت اضطراری سیاسی قرن بیستویکم» است.
سیاستگذاران در واشنگتن تلاش گستردهای برای مقابله با تهدیدهای ناشی از چین انجام دادهاند، اما اگر حکومت کمونیستی این کشور ناگهان فروبپاشد، چه خواهد شد؟
مایلز یو، مدیر مرکز چین در موسسه هادسون، این پرسش را در یادداشتی که اخیرا در واشنگتن تایمز منتشر شد، مطرح کرده است.
او در این یادداشت که ۱۴ سپتامبر منتشر شد، نوشت: «بزرگترین چالش راهبردی ناشی از چین ممکن است نه این باشد که اگر حزب کمونیست چین موفق شود چه اتفاقی میافتد، بلکه این باشد که اگر ناگهان شکست بخورد، چه خواهد شد.»
یو فروپاشی قریبالوقوع حکومت را پیشبینی نکرد و هیچ جدول زمانی نیز برای تغییر حکومت ارائه نداد. در عوض، او تاکید کرد که برنامهریزی برای چنین سناریویی بهندرت در بحثهای علنی میان سیاستگذاران غربی مطرح میشود.
یو نوشت: «این، کوتاهی خطرناکی در تصور سناریوهای ممکن است.»
او با اشاره به فروپاشی شماری از حکومتها در اروپای شرقی در سال ۱۹۸۹ و سقوط اتحاد جماهیر شوروی دو سال بعد گفت حکومتهای دیکتاتوری ممکن است تا لحظهای که از میان میروند، «ظاهرا دائمی» به نظر برسند.
یو که در نخستین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ مشاور مایک پمپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا، بود، نوشت: «حزب کمونیست چین ممکن است دههها دوام بیاورد، یا ممکن است با همان سرعت خیرهکننده حکومتهای کمونیستی سال ۱۹۸۹ فروبپاشد. نمیتوانیم بدانیم چه زمانی، اما تاریخ هیچ عذری برای اینکه برای دومین بار غافلگیر شویم، باقی نمیگذارد.»
حکومت کمونیستی چین از نظر شمار نیروها، بزرگترین ارتش جهان، یک دستگاه گسترده امنیتی و اطلاعاتی، آزمایشگاههای پیشرفته زیستی و تسلیحات هستهای را در اختیار دارد. شرکتهای دولتی چین نیز در زنجیرههای تامین جهانی نقش گستردهای دارند. به گفته یو، دههها سیاست سرکوبگرانه، از آزار و اذیت مذهبی گرفته تا کار اجباری، به این معناست که در صورت سقوط ناگهانی حزب کمونیست چین، مسائل متعددی باید مورد رسیدگی قرار گیرد.
او استدلال کرد که فروپاشی ناگهانی حزب کمونیست چین میتواند بحرانهای نظامی، مالی، بشردوستانه، سیاسی و مرتبط با اشاعه تسلیحات ایجاد کند و از واشنگتن خواست سازوکاری میانسازمانی برای هماهنگ کردن برنامهها در صورت وقوع شرایط اضطراری پس از حزب کمونیست چین ایجاد کند.
یو نوشت: «آماده شدن برای چینِ پس از کمونیسم، سیاست تغییر حکومت نیست. این نوعی بیمه در برابر مهمترین وضعیت اضطراری سیاسی قرن بیستویکم است.»
«پایان بازی»
تحلیلگران گفتند احتمال فروپاشی غیرمنتظره حزب کمونیست چین موضوعی است که ارزش دارد جدی گرفته شود.
فنگ چونگیی، دانشیار دانشگاه فناوری سیدنی در استرالیا گفت: «دلایل زیادی وجود دارد که مردم بر اساس آنها استدلال میکنند حکومت ممکن است هر لحظه فروبپاشد. یکی از آنها این است که حکومت از مشروعیت برخوردار نیست؛ دیگر اعتماد و باور مردم عادی را با خود ندارد.»
فنگ به اپک تایمز گفت: «حکومت در وضعیت متزلزلی قرار دارد. میتوان گفت که وارد مرحله “پایان بازی” شده است، یا همان چیزی که چینیها آن را “زمان زباله” مینامند.»
بحران طولانیمدت بخش املاک که پسانداز یک عمر میلیونها خانواده را از بین برده است، هیچ نشانهای از پایان یافتن ندارد. در شرایط تقاضای ضعیف و رقابت شدید، فشارهای بیشتر مقامها بر شرکتهای کوچک و متوسط، سودآوری آنها را بیش از پیش کاهش داده و به موجی از تعدیل نیرو و ورشکستگی منجر شده است. تازهترین آمار رسمی نشان میدهد تقریبا از هر پنج جوان چینی، یک نفر بیکار است.
فنگ گفت: «هیچکس نمیداند آیا حادثهای رخ خواهد داد که جرقه یک خیزش گسترده و سراسری را بزند یا خیر.»
او افزود اگر چنین اتفاقی رخ دهد، «مقامها ممکن است ارتش را برای سرکوب آن اعزام کنند. اگر ارتش از اجرای دستورها خودداری کند، این موضوع میتواند باعث شکاف در میان نخبگان حاکم شود و احتمالا به سرنگونی حکومت بینجامد.»
در پکن، پاکسازیهای جاری با ابعاد و سرعتی که از زمان مائو تسهتونگ سابقه نداشته است، مقامهای ارشد را دربر گرفته است. سه مقام ارشد عملا از دفتر سیاسی، دومین نهاد قدرتمند حزب کمونیست چین، اخراج شدهاند.
در ارتش نیز طی سه سال گذشته دهها ژنرال از مقام خود برکنار یا از ساختار قدرت کنار گذاشته شدهاند. در کمیسیون مرکزی نظامی، عالیترین نهاد تصمیمگیری نظامی چین، پنج نفر از شش عضو پاکسازی شدهاند. اکنون تنها دو نفر در این نهاد باقی ماندهاند: شی جینپینگ، رهبر جمهوری خلق چین و یک ژنرال که مسئول اجرای پاکسازیهای سیاسی است.
فنگ گفت: «دستکم، پاکسازیهای مکرر نشان میدهد که شی جینپینگ احساس نمیکند میتواند به اطرافیانش اعتماد کند. کشمکش قدرت و سوءظن متقابل در میان رهبران نیز ممکن است به یک درگیری داخلی غیرمنتظره تبدیل شود و در نهایت به برکناری شی بینجامد.»
او افزود: «همه مواد قابل اشتعال از قبل فراهم شدهاند. هیچکس نمیداند آخرین عاملی که کمر شتر را میشکند، چه خواهد بود.»
«خلاء قدرت»
شی طی ۱۳ سال زمامداری خود، قدرت را بهشدت متمرکز کرده است. شی که ۷۳ سال دارد، نشانه چندانی از کنارهگیری نشان نمیدهد. او در سال ۲۰۱۸ با حذف محدودیت دو دورهای ریاستجمهوری از قانون اساسی، راه را برای ماندن نامحدود در قدرت هموار کرد.
شنگ شوئه، نویسنده و مفسر ساکن تورنتو که بیش از دو دهه تحولات چین را دنبال کرده است، گفت: «فرض کنید روزی اتفاقی برای شی بیفتد؛ چه به دلیل مشکلات جسمی یا هر دلیل دیگری، و دیگر نتواند دستور صادر کند. دقیقا چه کسی مسئول حزب خواهد بود؟»
شنگ به اپک تایمز گفت حکومت از نظر فنی برای چنین سناریویی رویههایی دارد، اما «شی اساسا آن نهادها را با شیوه شخصی حکومت خود جایگزین کرده است.»
به گفته شنگ، حتی اگر مقررات مشخص کنند چه کسی باید مسئولیت را برعهده بگیرد، این الزاما به این معنا نیست که آن مقام از اقتدار یا نفوذ موثر در درون حزب برخوردار خواهد بود.
شنگ گفت: «در آن مقطع، حزب هیچ چهره مرکزی نخواهد داشت و ارتش نیز فاقد یک فرمانده عالی مشخص خواهد بود. این وضعیت به معنای ایجاد یک خلاء قدرت دوگانه خواهد بود.»
شنگ گفت حزب کمونیست چین در دوره شی به سمت «الگویی بهشدت اقتدارگرا و تمامیتخواه» حرکت کرده است.
او افزود: «اگر حزب ناگهان فروبپاشد، ممکن است وضعیت بسیار آشفتهای ایجاد شود. به همین دلیل معتقدم ایالات متحده باید برای چنین سناریویی نقشه راه داشته باشد.»
«کلاهکهای هستهای»
شن مینگشی، کارشناس مسائل نظامی چین در موسسه پژوهشهای دفاع و امنیت ملی، اندیشکدهای مستقر در تایوان گفت «بزرگترین خطرها» در صورت فروپاشی ناگهانی قدرت مرکزی حزب کمونیست چین، از دست رفتن کنترل بر تسلیحات کشتار جمعی خواهد بود.
براساس تازهترین ارزیابی پنتاگون، ارتش آزادیبخش خلق چین تا اواسط سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۰۰ کلاهک هستهای در اختیار داشت و انتظار میرود این تعداد تا سال ۲۰۳۰ به هزار کلاهک برسد.
شن پرسید: «اگر در دوره گذار به دوران پس از حزب کمونیست چین ناآرامی رخ دهد، چه کسی مسئول این کلاهکها خواهد بود؟»
او به اپک تایمز گفت: «اگر در آن زمان کشور وارد جنگ داخلی شود و جناحهای مختلف نظامی یا سیاسی کنترل آن تسلیحات هستهای را در دست بگیرند، خطر بیشتری وجود خواهد داشت که کشمکش داخلی بر سر قدرت به یک درگیری هستهای تبدیل شود.»
او هشدار داد که اگرچه آینده سیاسی چین باید به دست مردم این کشور تعیین شود، جامعه بینالمللی باید برای چنین وضعیتی آماده باشد.
شن گفت: «ایالات متحده و متحدانش و همچنین کشورهای همسایه چین به یک برنامه اضطراری نیاز دارند.»
شن افزود هدف اصلی باید جلوگیری از افتادن تسلیحات هستهای و فناوریهای حساس به دست افراد یا گروههای نامناسب باشد؛ چه شبکههای بازار سیاه جهانی و چه حتی گروههای افراطی در نقاط دیگر جهان.
هنری گائو، استاد حقوق دانشگاه مدیریت سنگاپور، از ایالات متحده و متحدانش خواست نقشه راه روشنی تدوین کنند.
او ۱۶ سپتامبر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برای ادغام یک چین دموکراتیک، صلحآمیز و مرفه آماده شوید، در غیر این صورت ممکن است با روسیهای دیگر، یا بدتر از آن، چند روسیه روبهرو شوید.»
گوردون چانگ، مفسر مسائل چین و نویسنده کتاب «طرح سرخ: پروژه چین برای نابودی آمریکا» نیز در شبکههای اجتماعی پیام مشابهی مطرح کرد.
او نوشت: «حکومت چین شکننده است. بیایید کمونیسم چین را برای چهارمین بار نجات ندهیم.»
