چین علاوه بر تسلط بر بازار عناصر کمیاب خاکی، با نفوذ گسترده خود بر زنجیره تأمین جهانی دارو، اهرم فشار دیگری در اختیار دارد که باعث شده دونالد ترامپ در جنگ تجاری با پکن محتاط‌تر عمل کند؛ اهرمی که احتمالاً تا مدت‌ها همچنان مؤثر خواهد بود.
نویسنده: میلتون ازراتی
در جنگ تجاری پرنوسان میان چین و ایالات متحده، پکن توانسته است از تسلط تقریباً انحصاری خود بر بازار عناصر کمیاب خاکی به‌خوبی بهره ببرد. تهدید به قطع عرضه جهانی این عناصر که برای بسیاری از فناوری‌ها حیاتی هستند، باعث شده است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در سیاست‌های تعرفه‌ای خود تجدیدنظر کند و به میزان قابل‌توجهی از شدت آن‌ها بکاهد.
اما پکن برگ برنده دیگری نیز در اختیار دارد. چین بخش بزرگی از زنجیره تأمین جهانی دارو را کنترل می‌کند و می‌تواند با محدود کردن صادرات، در ایالات متحده و بسیاری از دیگر کشورها کمبود دارو ایجاد کند.
تاکنون رهبران چین از به‌کارگیری این اهرم فشار یا حتی اشاره به آن خودداری کرده‌اند؛ احتمالاً به این دلیل که قطع عرضه دارو می‌تواند پیامدهای انسانی گسترده‌ای داشته باشد. بااین‌حال، این تهدید همچنان وجود دارد. کمبود صادرات تجهیزات و ملزومات پزشکی چین در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ نشان داد که جهان تا چه اندازه به منابع تأمین پزشکی این کشور وابسته است.
اگر واشنگتن فشار بیش‌ازحدی بر پکن وارد کند، تردید چندانی وجود ندارد که چین برای تعدیل سیاست‌های ترامپ، از محدودیت عرضه دارو و محصولات مرتبط به‌عنوان اهرم فشار استفاده خواهد کرد. حتی با انجام گسترده‌ترین تلاش‌ها نیز خنثی کردن این قدرت چین زمان زیادی خواهد برد.
اگرچه تسلط چین بر تولید دارو به‌اندازه کنترل این کشور بر عناصر کمیاب خاکی مورد توجه رسانه‌ها قرار نمی‌گیرد، گستردگی آن چشمگیر است.
یک‌چهارم مواد اولیه دارویی وارداتی آمریکا در گروه‌هایی از محصولات قرار دارند که چین دست‌کم ۷۵ درصد از کل واردات ایالات متحده در آن گروه‌ها را تأمین می‌کند.
چین همچنین حدود ۴۱ درصد از مواد اولیه پایه دارویی را که به‌عنوان اجزای شیمیایی اصلی برای تولید مواد مؤثره دارویی استفاده می‌شوند، در اختیار دارد.
افزون بر این، در مورد ۱۰ درصد از اقلام حیاتی مورد نیاز صنعت داروسازی آمریکا، بیش از ۹۹ درصد واردات این کشور از چین تأمین می‌شود.
وابستگی سایر کشورها حتی از آمریکا نیز بیشتر است. برای نمونه، هند ۷۰ درصد از مواد مؤثره دارویی و ۹۰ درصد از آنتی‌بیوتیک‌های حیاتی مورد نیاز خود را از چین تأمین می‌کند.
اما نفوذ چین تنها به دارو و مواد اولیه آن محدود نمی‌شود.
آلبرت بورلا، مدیرعامل شرکت داروسازی فایزر، با استناد به شاخص نیچر در سال ۲۰۲۵ گفته است که هشت دانشگاه از میان ۱۰ دانشگاه برتر جهان در پژوهش‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات در چین قرار دارند.
چین همچنین به یکی از مقاصد محبوب برای انجام آزمایش‌های بالینی تبدیل شده و بخش قابل‌توجهی از این فعالیت‌ها را از آمریکا به خود جذب کرده است؛ کشوری که تا همین چندی پیش در این حوزه پیشتاز بود.
موقعیت قدرتمند چین در صنعت داروسازی جهان تصادفی به دست نیامده است.
پکن یارانه‌های گسترده‌ای به تولیدکنندگان دارو اختصاص می‌دهد و بانک‌های دولتی را موظف کرده است تسهیلات اعتباری با شرایط آسان در اختیار آن‌ها قرار دهند.
این حمایت‌ها به شرکت‌های چینی امکان داده است محصولات خود را با قیمت‌های رقابتی در بازارهای جهانی عرضه کنند. همچنین تولیدکنندگان چینی توانسته‌اند با پایین نگه داشتن قیمت‌ها، عرصه را چنان بر رقبای احتمالی خود در سایر کشورها تنگ کنند که تولید برای آن‌ها دیگر سودآور نباشد و در نتیجه از بازار کنار بروند.
هم‌زمان، پکن با بهره‌گیری از کنترل گسترده خود بر جمعیت کشور، شرایطی فراهم کرده است که انجام آزمایش‌های بالینی در چین سریع‌تر، ارزان‌تر و از نظر حقوقی بسیار ساده‌تر از کشورهایی مانند ایالات متحده باشد.
تاکنون در مذاکرات تجاری دشوار و گاه پرتنش میان چین و آمریکا، پکن نیازی ندیده است که توجه‌ها را به این منبع قدرت خود جلب کند.
تهدیدهای آشکار و پنهان چین مبنی بر قطع عرضه عناصر کمیاب خاکی که برای صنایع فناوری اهمیت حیاتی دارند، به‌تنهایی کافی بوده است تا واشنگتن مواضع تجاری خود را تعدیل کند.
بااین‌حال، اگر ایالات متحده بتواند منابع جایگزین مناسبی برای تأمین عناصر کمیاب خاکی پیدا کند و بار دیگر به سیاست‌های تجاری تهاجمی پیشین خود بازگردد، تردید چندانی وجود ندارد که چین از قدرت خود در صنعت داروسازی جهان همان‌گونه استفاده خواهد کرد که تاکنون از تسلطش بر عناصر کمیاب خاکی بهره برده است.
درحالی‌که تلاش‌های واشنگتن و سایر کشورها برای یافتن منابع جایگزین عناصر کمیاب خاکی بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای داشته، دولت آمریکا و صنعت داروسازی نیز اقداماتی اولیه برای کاهش تسلط کنونی چین بر زنجیره تأمین دارو آغاز کرده‌اند.
شرکت‌های داروسازی آزمایش‌هایی را در زمینه تخمیر زیستی آغاز کرده‌اند. در این روش، به‌جای استفاده از مواد شیمیایی تولیدشده در چین، از میکروارگانیسم‌های زنده برای تولید مواد مؤثره دارویی استفاده می‌شود.
واشنگتن همچنین برای کاهش توانایی تولیدکنندگان چینی در حذف رقبای احتمالی از طریق پایین نگه داشتن قیمت‌ها، پرداخت مبالغ تشویقی به تولیدکنندگان داخلی را در کوتاه‌مدت بررسی کرده است. بااین‌حال، هنوز هیچ طرح قانونی در این زمینه در دستور کار کنگره قرار نگرفته است.
همچنین بحث‌هایی کلی درباره تسهیل مقررات مربوط به تولید دارو و انجام آزمایش‌های بالینی مطرح شده است. برخی کشورهای دیگر نیز پیشنهاد داده‌اند که برای مقابله با قدرت چین در این حوزه با واشنگتن همکاری کنند.
همانند تلاش‌ها برای یافتن منابع جایگزین عناصر کمیاب خاکی، متنوع‌سازی زنجیره تأمین دارو و کاهش وابستگی به چین نیز به زمان نیاز دارد و تضعیف چشمگیر جایگاه کنونی این کشور حتی بیشتر طول خواهد کشید.
تا آن زمان، شی جین‌پینگ، رهبر چین، احتمالاً همچنان اهرم فشار قدرتمندی در اختیار خواهد داشت که می‌تواند در مذاکرات با ترامپ برای دستیابی به توافق‌های تجاری میان آمریکا و چین از آن استفاده کند.
دیدگاه‌های مطرح‌شده در این مقاله متعلق به نویسنده است و لزوماً بازتاب‌دهنده مواضع اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: میلتون ازراتی، دبیر همکار نشریه نشنال اینترست، پژوهشگر وابسته به مرکز مطالعات سرمایه انسانی دانشگاه ایالتی نیویورک در بوفالو و اقتصاددان ارشد شرکت ارتباطات وِستد در نیویورک است.
