Search
Asset 2

مکمل‌های مفصلی تا چه اندازه در درمان آرتروز مؤثر هستند؟

بررسی شواهد علمی درباره تأثیر گلوکزامین، کندرویتین، زردچوبه، کندر، کلاژن و امگا ۳ بر کاهش درد و خشکی مفاصل و بهبود عملکرد زانو.
(Illustration by Sunny Lo, Shutterstock)

بعضی از مکمل‌ها به کاهش درد و خشکی زانو کمک می‌کنند، اما شواهد مربوط به اثربخشی آن‌ها بسته به ترکیب و دستور ساخت مکمل‌ها تفاوت بسیاری دارند.

اگر از پژوهشگران بپرسید کدام مکمل برای آرتروز زانو بهتر است، احتمالاً پاسخ‌های متفاوتی می‌شنوید. شاید بعضی‌ها به کندر اشاره کنند و بعضی دیگر غشای پوسته تخم‌مرغ را مؤثرتر بدانند. حتی اگر دو مکمل شناخته‌شده گلوکزامین و کندرویتین را هم در نظر بگیریم، می‌بینیم که پزشکان درباره آن‌ها اختلاف‌نظر دارند.

یافته‌های ضدونقیض درباره مکمل‌های مفصلی چه معنایی دارد؟ بعضی از این مکمل‌ها به تسکین درد کمک می‌کنند، اما بسیاری از آن‌ها کیفیت پایینی دارند. از این گذشته، ترکیب و دستور ساخت آن‌ها هم اهمیت زیادی دارد. با این‌حال، حتی مکمل‌های عالی هم جای ورزش و کنترل وزن را نمی‌گیرند.

از کجا بفهمیم مکمل‌های مفصلی مؤثر هستند؟

مکمل‌های مفصلی کارکرد متفاوتی دارند. گلوکزامین و کندرویتین ترکیبات طبیعی غضروف هستند و از تحلیل رفتن آن جلوگیری می‌کنند. کورکومین (که در زردچوبه یافت می‌شود) و کندر (صمغ درخت کندر) باعث کاهش التهاب می‌شوند و درد و خشکی مفاصل را تسکین می‌دهند. با این‌حال، اثربخشی مکمل‌ها برای همه یکسان نیست.

آرتروز فقط به‌معنی ساییدگی و فرسودگی غضروف نیست. غضروف بافت نرمی است که انتهای استخوان‌ها را می‌پوشاند و مانند ضربه‌گیر عمل می‌کند. این عارضه بر غضروف، استخوان، پوشش داخلی مفصل، تاندون‌ها، رباط‌ها و مینیسک اثر می‌گذارد. مینیسک بالشتکی است که بین استخوان ران و استخوان ساق پا قرار دارد.

دکتر آرنولد سیلوربرگ، جراح ارتوپد در مرکز ارتوپدی وسترن کارولاینا، به اپک تایمز گفت: «تحلیل رفتن غضروف نشانه اصلی آرتروز است، اما فقط بخشی از تغییراتی است که درون مفصل رخ می‌دهد. آرتروز به ساختارهای پشتیبان مفصل از جمله مینیسک‌ها و رباط‌ها هم لطمه می‌زند و دامنه حرکتی و هم‌راستایی مفاصل را دستخوش تغییر می‌کند.»

آرتروز بیماری پیچیده‌ای است و کارآزمایی‌های مربوط به مکمل‌ها هم نشان نمی‌دهند که این محصولات می‌توانند مفاصل آسیب‌دیده را بازسازی کنند. پژوهشگران در این کارآزمایی‌ها از بیماران درباره وضعیت‌شان سؤال می‌پرسند و شدت درد، خشکی مفاصل و عملکرد جسمانی آن‌ها را با استفاده از پرسش‌نامه‌های استاندارد آرتروز بررسی می‌کنند.

از این‌رو، شاید مکمل‌های مفصلی بتوانند درد زانو را کم کنند یا عملکرد زانو را بهبود بخشند، اما باعث بازسازی غضروف نشوند و نتوانند روند بیماری را به عقب برگردانند. سیلوربرگ گفت تاکنون مکملی ندیده که روند بیماری را به عقب برگرداند. با این‌حال، بسیاری از کارآزمایی‌ها نشان داده‌اند که مکمل‌ها با بهبود درد، خشکی مفاصل و عملکرد جسمانی ارتباط دارند.

پژوهش‌ها درباره «بهترین» مکمل اتفاق نظر ندارند

بخش عمده پژوهش‌های اخیر درباره مکمل‌ها براساس تحلیل‌های فراگیر انجام گرفته‌اند. در این روش آماری، نتایج پژوهش‌های متعدد با یکدیگر تلفیق می‌شوند تا اثربخشی گزینه‌های درمانی مختلف، از جمله گزینه‌هایی که تاکنون با یکدیگر مقایسه نشده‌اند، از طریق یک عامل مشترک مانند دارونما مقایسه شود. این یافته‌ها می‌توانند راهگشا باشند، اما نتیجه‌گیری نهایی به نوع کارآزمایی‌ها و محصولاتی بستگی دارد که در تحلیل بررسی شده‌اند.

این موضوع تا حدی توضیح می‌دهد که چرا تحلیل‌های اخیر به نتایج متفاوتی منتهی شده‌اند. تحلیل فراگیر نشریه مواد مغذی در سال ۲۰۲۵  با بررسی ۳۹ کارآزمایی تصادفی که ۴ هزار و ۵۹۹ فرد مبتلا به آرتروز زانو در آن شرکت داشتند، نشان داد که کندر به کاهش درد و خشکی مفاصل کمک می‌کند. کورکومین، کلاژن، زنجبیل و روغن کریل هم در تسکین علائم آرتروز و بهبود عملکرد جسمانی مفید ظاهر شده‌اند.

تحلیل دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد که آفلاپین (عصاره گیاه کندر) مؤثرترین گزینه برای تسکین درد و غشای پوسته تخم‌مرغ مؤثرترین گزینه برای کاهش خشکی مفاصل به‌شمار می‌رود. در تحلیل دیگری که به بررسی آرتروز اختصاص داشت، عصاره پوست میوه گل ساعتی بالاترین رتبه را در کاهش درد و بهبود عملکرد زانو به دست آورد. متیل‌سولفونیل‌متان و فرآورده‌های کلاژن هم عملکرد خوبی داشتند. با این‌حال، پژوهشگران شواهد به‌دست‌آمده را کم‌کیفیت دانستند.

این تفاوت‌ها لزوماً به‌معنی اشتباه بودن تحلیل‌ها نیست. پژوهش‌ها از نظر دستور ساخت، میزان مصرف، نمونه مورد مطالعه، پیامدها و تعداد و کیفیت کارآزمایی‌های انجام‌شده برای هرمکمل با یکدیگر تفاوت دارند.

سیلوربرگ گفت: «متأسفانه تعداد پژوهش‌های باکیفیت و معتبر در این زمینه انگشت‌شمار است. مطالعات تصادفی و دوسوکور به لحاظ کیفی در بالاترین سطح ممکن قرار دارند و باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرند.»

شواهد علمی درباره مکمل‌های مفصلی چه می‌گویند؟

بعضی از مکمل‌ها به کاهش درد و خشکی زانو کمک می‌کنند، اما شواهد مربوط به اثربخشی آن‌ها بسته به ترکیب و دستور ساخت مکمل‌ها تفاوت بسیاری دارند.

گلوکزامین و کندرویتین

کمتر مکملی به‌اندازه این‌دو محصول نتایج متناقضی در تحقیقات داشته است. دستورالعمل سال ۲۰۲۱ آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا می‌گوید مکمل‌های گلوکزامین و کندرویتین به کاهش درد و بهبود عملکرد زانو در آرتروز خفیف تا متوسط کمک می‌کنند. البته در این دستورالعمل تأکید شده که شواهد موجود محدود و ضدونقیض هستند.

دستورالعمل سال ۲۰۱۹ کالج آمریکایی روماتولوژی و بنیاد آرتروز دیدگاه کاملاً متفاوتی دارد. این بنیاد مصرف گلوکزامین را برای آرتروز زانو، لگن و دست و مصرف کندرویتین را برای آرتروز زانو و لگن توصیه نمی‌کند و در توجیه این توصیه به نتایج متناقض مطالعات و کیفیت پایین شواهد موجود استناد می‌کند. با این‌حال، در این دستورالعمل گفته شده که خطر مسمومیت ناشی از این مکمل‌ها ناچیز است و بیماران اغلب با مصرف آن‌ها بهبود پیدا می‌کنند.

اختلاف‌نظر میان این‌دو نهاد از آن‌جا نشأت می‌گیرد که هرکدام در ارزیابی خود به مطالعات متفاوتی استناد کرده‌اند. کالج آمریکایی روماتولوژی به مطالعاتی استناد کرده که نشان می‌دهند این مکمل‌ها در مقایسه با دارونما اثربخشی چندانی ندارند. با این‌حال، آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا، با وجود نتایج متفاوت کارآزمایی‌ها، اثربخشی این مکمل‌ها را محتمل می‌داند.»

زردچوبه و کورکومین

زردچوبه در میان مکمل‌های مفصلی رایج از بیشترین پشتوانه علمی برخوردار است، اما دستور ساخت آن اهمیت بسزایی دارد.

یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۵ با بررسی هفده مطالعه نشان داد که فرآورده‌های زردچوبه در مقایسه با دارونما تأثیر بیشتری در کاهش درد ناشی از آرتروز دارند. البته پژوهشگران سطح کیفی شواهد را ناچیز ارزیابی کردند. در این کارآزمایی‌ها از کورکومینویدهای ساده، که برای جذب بهتر مکمل طراحی شده‌اند، و ترکیبات دارویی استفاده شده بود.

ترکیب محصولات هم حائز اهمیت است، زیرا کورکومین به‌تنهایی نرخ جذب ضعیفی دارد. لورن مانیکر، متخصص تغذیه و عضو مرکز مشاوره تغذیه نوتریشن ناو، به اپک تایمز گفت: «نتایج مثبت یک ترکیب اختصاصی را نمی‌توان به کپسول‌های زردچوبه تعمیم داد.»

او گفت: «کپسول زردچوبه و ترکیب کورکومین ممکن است اثرات متفاوتی در بدن داشته باشند، حتی اگر روی بسته‌بندی هردو عبارت زردچوبه درج شده باشد.»

کندر و متیل‌سولفونیل‌متان

کندر در تحلیل‌های مختلف از نظر کاهش درد و خشکی مفاصل عملکرد خوبی داشته است. با این‌حال، آفلاپین در یک تحلیل دیگر از نظر کاهش درد و ناراحتی بالاترین رتبه را به دست آورده است. در بسیاری از کارآزمایی‌های موفق از عصاره‌های خاص مانند آفلاپین در مقادیر استاندارد استفاده شده است. مانیکر گفت محصولی که صرفاً نام کندر روی آن درج شده است، لزوماً حاوی عصاره‌ای نیست که در کارآزمایی‌های موفق به کار رفته است.

شواهد مربوط به متیل‌سولفونیل‌متان محدودتر هستند. یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۵ با بررسی ۲۳ مطالعه نشان داد که متیل‌سولفونیل‌متان از نظر کاهش درد در رتبه دوم قرار می‌گیرد. تحلیل دیگری هم نشان داد که این ترکیب از نظر کاهش خشکی مفاصل رتبه نسبتاً بالایی دارد. با این‌حال، مطالعات چندانی درباره متیل‌سولفونیل‌متان انجام نگرفته و کیفیت کلی شواهد پایین است.

کلاژن

یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۵ با بررسی ۱۱ کارآزمایی تصادفی که ۸۷۰ نفر در آن شرکت داشتند، نشان داد که مصرف مکمل کلاژن با بهبود قابل‌توجه عملکرد زانو و کاهش درد همراه است. با این‌حال، نتایج مطالعات با یکدیگر تفاوت دارند.

مانیکر گفت این تفاوت‌ها ممکن است به این دلیل باشد که واژه «کلاژن» به محصولات متفاوتی اشاره دارد. در برخی مطالعات از پپتیدهای کلاژن استفاده شده است؛ نوعی کلاژن تجزیه‌شده که با وزن مولکولی، دوز و دوره مصرف مشخص عرضه می‌شود. محصولات دیگر ساختار متفاوتی دارند و جداگانه مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

او گفت: «جمع‌بندی ما این است که پپتیدهای کلاژن در بهبود حرکت مفاصل و عملکرد آن‌ها مؤثر هستند، اما به شرط آن‌که نوع، مقدار مصرف و مدت استفاده از محصول با نتایج پژوهشی مطابقت داشته باشد.»

امگا-۳ و روغن کریل

مکمل‌های امگا-۳ اغلب با شعار حفظ سلامت مفاصل تبلیغ می‌شوند، زیرا به کاهش التهاب کمک می‌کنند. یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۹ کارآزمایی تصادفی که ۲ هزار و ۷۰  فرد مبتلا به آرتروز در آن شرکت داشتند، نشان داد که این مکمل‌ها تا حدی باعث کاهش درد و بهبود عملکرد زانو می‌شوند. البته این تحلیل به آرتروز زانو محدود نبود و آرتروز سایر مفاصل را هم دربرمی‌گرفت.

روغن کریل در سال‌های اخیر بیشتر در پژوهش‌های مرتبط با زانو بررسی شده است. یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۵ با بررسی پنج کارآزمایی نشان داد که روغن کریل باعث بهبود درد، خشکی مفاصل و عملکرد جسمانی می‌شود. تحلیل شش کارآزمایی دیگر از بهبود درد و عملکرد جسمانی حکایت داشت.

روغن ماهی و روغن کریل هردو حاوی اسیدهای چرب امگا-۳ هستند، اما ترکیب آن‌ها و میزان جذب این اسیدهای چرب در بدن متفاوت است. از این‌رو، نمی‌توان نتایج یک مطالعه را به مطالعه دیگر تعمیم داد. مانیکر توصیه می‌کند به‌جای اتکا به مقادیر درج‌شده روی برچسب محصول، میزان ایکوزاپنتانوئیک اسید و دوکوزاهگزانوئیک اسید (دو نوع اصلی چربی امگا-۳) را بررسی کنید.

چگونه برچسب مکمل‌ها را بخوانیم؟

تنوع مکمل‌های موجود ممکن است این تصور را ایجاد کند که تمام محصولات استاندارد و مشابه یکدیگر هستند، اما پژوهش‌ها چیز دیگری می‌گویند. دو محصول با برچسب زردچوبه، کلاژن، کندر یا امگا-۳ ممکن است از نظر نوع ترکیب، عصاره، دوز یا مواد افزودنی متفاوت باشند.

مانیکر گفت: «نام درج‌شده روی بسته‌بندی همیشه گویای تمام جزئیات آن نیست.»

مانیکر توصیه می‌کند محصول را با ترکیبی که در پژوهش‌ها به کار رفته است مقایسه کنید و دوز، نوع عصاره، شکل محصول و مواد اولیه آن را در نظر بگیرید. آزمایش‌های مستقل هم به ارزیابی کیفیت محصول کمک می‌کنند. یواس‌پی و ان‌اس‌اف دو نهاد مستقل و غیرانتفاعی هستند که در زمینه اعتبارسنجی مواد تشکیل‌دهنده و مقادیر درج‌شده روی برچسب محصولات فعالیت دارند و آن‌ها را از نظر آلودگی به مواد مضر بررسی می‌کنند.

مکمل‌های مفصلی لزوماً بی‌خطر نیستند. مصرف مکمل‌های زردچوبه و کورکومین در چند مورد باعث آسیب کبدی شده است؛ به‌ویژه در مواردی که مکمل‌ها نرخ جذب بالایی داشته‌اند. مکمل‌های دیگر هم ممکن است ناراحتی‌های گوارشی ایجاد کنند یا با داروها تداخل داشته باشند. مانیکر به‌ویژه به کسانی که داروهای تجویزی مصرف می‌کنند، توصیه می‌کند پیش از استفاده از مکمل‌ها با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

مانیکر همچنین پیشنهاد می‌کند از همان ابتدا مشخص کنید چگونه می‌خواهید تأثیر مکمل را ارزیابی کنید. برای این کار می‌توانید وضعیت درد، خشکی مفاصل در ساعات صبح، میزان تاب‌آوری در حین پیاده‌روی یا نیاز به مصرف مسکن را به‌عنوان معیار در نظر بگیرید.

مانیکر یک دوره آزمایشی ۸ تا ۱۲ هفته‌ای را برای بسیاری از مکمل‌های مفصلی منطقی می‌داند؛ البته مدت این دوره به نوع محصول و پژوهش‌های پیشین بستگی دارد.

او گفت: «اگر پس از دوره آزمایشی با دوز مناسب بهبود نیافتید، بهتر است که مصرف مکمل را متوقف کنید، نه این‌که از روی عادت همچنان برای مکمل هزینه کنید.»

سیلوربرگ پیشنهاد می‌کند از خودتان بپرسید: «آیا حاضرید دوباره مکمل مصرف کنید؟» به بیان دیگر، «آیا به‌اندازه‌ای بهبود یافته‌اید که ادامه مصرف آن را ارزشمند بدانید؟»

نکاتی که باید در نظر بگیرید

برای انتخاب مکمل مناسب باید به نکات زیر توجه کنید:

  • محصول را با پژوهش‌ها مطابقت دهید: سراغ ترکیب، دوز و دستور ساختی بروید که در پژوهش‌ها بررسی شده است.
  • به آزمایش‌های مستقل توجه کنید: مجوزهای یواس‌پی یا ان‌اس‌اف را بررسی کنید.
  • با پزشک یا داروساز مشورت کنید: این افراد می‌توانند احتمال تداخل دارویی و خطرات مصرف مکمل را ارزیابی کنند.
  • یک معیار و مهلت مشخص تعیین کنید: شدت معمول درد، خشکی مفاصل در ساعات صبح، تاب‌آوری در حین پیاده‌روی یا دفعات نیاز به مصرف مسکن را ثبت کنید. سپس برای ارزیابی دوباره وضعیت‌تان یک مهلت مشخص تعیین کنید.

چیزی که بهتر از قرص عمل می‌کند

حتی اگر مکمل علائم‌تان را بهبود بخشید، نباید آن را جایگزین روش‌هایی کنید که اثربخشی آن‌ها در پژوهش‌های علمی ثابت شده است.

ورزش جایگاه ویژه‌ای در روند درمان آرتروز دارد، زیرا درد و خشکی مفاصل را کاهش می‌دهد و به بهبود قدرت، تحرک و عملکرد جسمانی کمک می‌کند. تمرینات قدرتی از عضلات زانو حمایت می‌کنند و فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و شنا خشکی مفاصل را به حداقل می‌رسانند و به افزایش تحرک کمک می‌کنند. سیلوربرگ بر تقویت عضلات چهارسر ران و عضلات لگن تأکید دارد، زیرا این عضلات از زانو حمایت می‌کنند و فشار وارده به آن را کاهش می‌دهند.

کنترل وزن هم می‌تواند راهگشا باشد. مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۵ با بررسی ۱۴۲ سالمند کم‌تحرک که از اضافه‌وزن، چاقی و آرتروز زانو رنج می‌بردند، نشان داد که هرنیم کیلوگرم کاهش وزن، فشار وارده به مفصل زانو در حین پیاده‌روی را حدود ۱٫۸ کیلوگرم کاهش می‌دهد.

سیلوربرگ گفت: «برای بیمارانی که امیدوارند از جراحی تعویض مفصل جلوگیری کنند یا شانس موفقیت جراحی را افزایش دهند، هیچ چیزی بهتر از انتخاب سبک زندگی سالم نیست.»

پژوهش‌های جدیدتر نشان می‌دهند که چندین مکمل تا حدی به تسکین علائم کمک می‌کنند، اما ثابت نمی‌کنند که مصرف این محصولات می‌تواند غضروف آسیب‌دیده را بازسازی کند یا روند آرتروز زانو را به عقب برگرداند.

به‌جای این‌که بپرسید کدام مکمل «بهتر» است، این‌سه پرسش را از خودتان بپرسید: قصد دارید کدام علائم را تسکین دهید؟ شواهد مربوط به ترکیب و دستور ساخت مکمل تا چه اندازه معتبرند؟ و از مصرف آن چه انتظاری دارید؟

اخبار بیشتر

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی