نویسنده: وو کوئوپین
زمانبندی برای مواد غذایی، انجام تمرینات ورزشی خاص و ماساژ نقاط طب سوزنی به احیای تعادل متابولیکی بدن کمک میکند.
خیلیها با عبور از میانسالی و ورود به دوران سالمندی با یک تغییر ناخوشایند مواجه میشوند: دستها و پاهایشان لاغرتر به نظر میرسد، اما دور کمرشان بزرگتر میشود.
کاهش توده عضلانی بر اثر افزایش سن، تغییر در نحوه توزیع چربی و کاهش فعالیت بدنی همگی در بروز این تغییر دخیل هستند. افزایش اندازه دور کمر فقط یک مشکل ظاهری نیست، بهویژه اگر با انباشت چربیهای احشایی همراه باشد. این چربیها اندامهای حیاتی مانند کبد، لوزالمعده و رودهها را احاطه میکنند و سلامت متابولیکی بدن را به خطر میاندازند.
در مطب اغلب با بیمارانی مواجه میشوم که شکم نرم و برآمده دارند، بهسرعت خسته میشوند، احساس سنگینی میکنند و از ضعف دست و پای خود رنج میبرند. بعضیها هم قند خون یا تریگلیسیرید بالا دارند و یا به کبد چرب مبتلا هستند.
طب سنتی چینی نگاه ویژهای به این مسائل دارد و معتقد است که برای درمان این مشکلات باید از اصلاح عادتهای روزمره در زمینه تغذیه و تحرک شروع کنیم.
چرا شکم با افزایش سن شکم میشود؟
براساس طب سنتی چینی، لاغر بودن نسبی دستها و پاها در کنار شکمی نرم و برآمده، از نشانههای انباشت بلغم و رطوبت در بدن است.
بلغم و رطوبت عوامل آسیبزایی هستند که در پی اختلال در فرایند انتقال و تبدیل مایعات و مواد مغذی و انباشت آنها در بدن پدید میآیند.
براساس طب سنتی چینی، طحال وظیفه انتقال و تبدیل مواد را برعهده دارد که پردازش و توزیع مواد مغذی و مایعات را هم دربرمیگیرد.
منظور از «طحال» در طب سنتی چینی صرفاً اندام جسمانی طحال نیست، بلکه مفهومی مرتبط با هضم، جذب مواد مغذی و حفظ تعادل مایعات در بدن است.
هرچه سن بالاتر میرود، عملکرد طحال و معده ضعیفتر میشود. این مسئله بهویژه در مورد افرادی صدق میکند که پرخوری میکنند و تحرک کافی ندارند. مایعات و مواد زائد متابولیکی در بدن باقی میمانند و باعث انباشت بلغم و رطوبت میشوند.
راهکار مقابله با این مشکل صرفاً به کنترل وزن محدود نمیشود. راهحل این است که فشار وارده به طحال و معده را به حداقل برسانیم و فعالیت بدنی را افزایش دهیم.
اگر بابت شکم نرم و برآمدهتان نگران هستید، تغییر سبک زندگی و روشهای درمانی زیر به بهبود این وضعیت کمک میکنند.
اصلاح رژیم غذایی
زمان مصرف مواد غذایی را تنظیم کنید و خوراکیهایی را در رژیم غذایی خود بگنجانید که به تقویت طحال و معده کمک میکنند.
مصرف میوه در زمان مناسب و در حد اعتدال
بسیاری از بیماران میگویند بهندرت شیرینی میخورند، اما هرشب میوه مصرف میکنند. آنها میوه را غذایی سالم میدانند و تصور میکنند مصرف بیشازحد آن هم بیضرر است.
میوه میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد، اما زمان و مقدار مصرف آن اهمیت دارد.
میوه حاوی قند طبیعی است. اگر هرشب، و بهویژه در ساعاتی که فعالیت بدنی کمتری دارید، میوه میل کنید، بدن فرصت چندانی برای سوزاندن انرژی دریافتی نخواهد داشت.
پژوهشگران در مطالعهای تصادفی در سال ۲۰۲۲ نشان دادند که حتی اگر میزان کالری دریافتی را ثابت نگهداریم، غذا خوردن در ساعات پایانی روز باعث افزایش احساس گرسنگی، کاهش مصرف انرژی و تغییر بیان ژنها خواهد شد که بدن را بهسمت ذخیره چربی سوق میدهد.
شب در طب سنتی چینی با مفهوم «یین» ارتباط دارد که با سکون، سرما و رطوبت مرتبط است.
مصرف خوراکیهای شیرین، خام یا سرد در ساعات پایانی شب، فشار بیشتری به طحال و معده وارد میکند و به احتباس سرما و انباشت بلغم و رطوبت منجر میشود.
براساس طب سنتی چینی، برای سالم ماندن باید بدن را از نظر گرما در تعادل نگهداریم. همچنین باید میان خشکی و رطوبت بدن تعادل برقرار کنیم. انباشت سرما و رطوبت بیشازحد در بدن موجب نفخ، احساس رخوت و سنگینی، بیاشتهایی و مه مغزی میشود.
توصیه میکنم میوه را بهاندازه و ترجیحاً بعد از ناهار مصرف کنید و از خوردن آن در ساعات پایانی شب بپرهیزید.
سوپ سیشن
اگر اغلب احساس خستگی و سنگینی میکنید و شکمی نرم و برآمده دارید، میتوانید سوپ سیشن را در برنامه غذایی خود بگنجانید.
سوپ سنتی سیشن از یَم چینی، دانه گیاه یوریال، بذر نیلوفر آبی و قارچ پوریا تهیه میشود. دانه اشک ایوب هم اغلب بهعنوان مکمل به این سوپ افزوده میشود. مواد لازم را در فروشگاههای چینی یا آسیایی پیدا کنید.
براساس طب سنتی چینی، این مواد اغلب برای تقویت طحال و دفع رطوبت مصرف میشوند.
قند خون ناشتای یکی از بیمارانم همیشه حدود ۱۶۰ بود و میزان هموگلوبین گلیکوزیله او به ۷.۵ درصد میرسید؛ شاخصی که میانگین قند خون را در دو تا سه ماه گذشته نشان میدهد.
به او توصیه کردم هرروز سوپ سیشن و گوشت و سبزیجات را در یکی از وعدههای غذایی جایگزین برنج سفید کند. قند خون ناشتای او بعد از یک هفته به حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ رسید.
مطالعهای در سال ۲۰۲۵ نشان داد که پلیساکاریدهای موجود در قارچ پوریا به بهبود سوختوساز گلوکز و چربی در موشها کمک میکنند.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۱ نشان داد که پلیساکاریدهای موجود در دانه اشک ایوب با کاهش قند خون در موشها ارتباط دارند؛ اثری که گفته میشود به تغییر میکروبیوتای روده موشها مربوط میشود.
ورزش
فعالیت بدنی منظم در کنار رژیم غذایی سالم به بهبود عملکرد متابولیکی بدن کمک میکند.
بعضی از حرکات ورزشی به تجهیزات خاصی نیاز ندارند و میتوان آنها را در خانه یا حتی درحالت نشسته انجام داد.
بالا آوردن پاشنه پا در حالت نشسته
اگر سالمند هستید، مشکل زانو دارید یا ساعتهای طولانی پشت میز مینشینید، بالا آوردن پاشنه پا درحالت نشسته میتواند با فعال کردن ماهیچه نعلی- عضلهای عمقی در ساق پا- به بهبود سوختوساز بدن کمک کند.
ماهیچه نعلی ارتباط جالبی با قند خون دارد. انجام این حرکت ساده، که به آن شنای ماهیچه نعلی هم میگویند، به کاهش قند خون بعد از صرف غذا کمک میکند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که تمرین منظم شنای ماهیچه نعلی با کاهش ۵۲ درصدی احتمال افزایش قند خون بعد از صرف غذا و افزایش ۶۰ درصدی تولید انسولین همراه است.
اگر میتوانید این حرکت را درحالت ایستاده انجام دهید، عضلات بیشتری درگیر خواهند شد.
همچنین میتوانید این حرکت را با اسکوات ترکیب کنید، اما باید مراقب باشید. این حرکت به توان بدنی بیشتری نیاز دارد. عدم کنترل عضلات مرکزی یا لرزش زانو و مچ پا به خطر آسیبدیدگی دامن میزند.
مراحل
- روی صندلی بنشینید و بالاتنهتان را صاف نگهدارید.
- کف پاها را صاف روی زمین بگذارید و زانوها را ۹۰ درجه خم کنید.
- پنجههای پا را روی زمین ثابت نگهدارید و پاشنهها را بهآرامی بالا بیاورید.
- در بالاترین نقطه مکث کنید و پاشنهها را بهآرامی پایین بیاورید.
- حرکت را تکرار کنید.
بالا آوردن زانو با فشار رو به پایین
مراحل
- بایستید و پاها را بهاندازه عرض شانه باز کنید. دستها را جلوی شکم به هم نزدیک کنید. نوک انگشتها و شستهای هردو دست را به یکدیگر بچسبانید تا شکلی شبیه مثلث ایجاد شود و کف دستها رو به پایین باشند. سپس دستها را بالای سر ببرید.
- زانوی راست را بالا و دستها را پایین بیاورید تا با زانو تماس پیدا کنند.
- دستها را بالا و همزمان پای راست را پایین بیاورید. حرکت را با زانوی چپ تکرار کنید.
- زانوها را بهطور متناوب بالا بیاورید. این حرکت را حدود ۱۰۰ مرتبه انجام دهید.
بالاتنه را صاف نگه دارید و برای بالا آوردن زانو از عضلات شکم کمک بگیرید. باید فشار ناشی از انقباض عضلات تحتانی شکم را احساس کنید.
بالا آوردن زانو با خم کردن جانبی تنه
مراحل
- بایستید و پاها را بهاندازه عرض شانه باز کنید. دستها را بهآرامی پشت سر قرار دهید و آرنجها را به طرفین باز کنید.
- زانوی راست را در سمت راست بالا بیاورید و همزمان بالاتنه را به همان سمت خم کنید تا آرنج راست به زانوی راست نزدیک شود.
- به حالت اول برگردید. زانوی چپ را بالا بیاورید و آرنج چپ را به آن نزدیک کنید. حرکت را بهصورت متناوب در هردو سمت تکرار کنید.
این حرکت را حدود ۱۰۰ مرتبه انجام دهید.
برای انجام این حرکت از عضلات جانبی شکم کمک بگیرید. آرنج را با فشار به زانو نرسانید و با دست به سر یا گردنتان فشار وارد نکنید.
اگر در حفظ تعادل مشکل دارید، میتوانید پشتی صندلی را با دست بگیرید و در هرسمت بهصورت جداگانه انجام دهید.
بالا آوردن جانبی زانو با کمک صندلی
مراحل
- با یک دست پشتی صندلی را بگیرید. دست دیگر را بهآرامی پشت سر ببرید و آرنج را بهسمت بیرون باز کنید.
- زانوی پای بیرونی را از پهلو بالا بیاورید و همزمان بالاتنه را به همان سمت خم کنید تا آرنج به زانو نزدیک شود.
- به حالت اول برگردید. اول در یک سمت تمرین کنید، سپس دستها را جابهجا کرده و حرکت را در سمت دیگر تکرار کنید.
این تمرین عضلات پا و عضلات شکم را درگیر میکند.
سالمندانی که مستعد یبوست هستند، با انجام منظم این تمرینات میتوانند اجابت مزاج بهتری را تجربه کنند.
درمان به روش طب سنتی چینی: طب فشاری
علاوه بر اصلاح رژیم غذایی و انجام تمرینات ورزشی میتوانید نقاط طب سوزنی زیر را هرروز ماساژ دهید. این کار برای تقویت طحال و کاهش انباشت رطوبت توصیه میشود.
نقطه تیان شو
نقطه تیان شو در دو سمت ناف و در فاصله سه انگشتی آن قرار دارد.
براساس طب سنتی چینی، ماساژ این نقاط برای تنظیم عملکرد دستگاه گوارش انجام میگیرد و به تسکین نفخ، یبوست و اسهال کمک میکند.
نقطه جونگ وان
نقطه جونگ وان حدود شش انگشت بالاتر از ناف و در حد فاصل میان ناف و انتهای تحتانی استخوان جناغ قرار دارد.
جونگ وان از جمله نقاطی است که در طب سنتی چینی برای تنظیم عملکرد طحال و معده و رفع ناراحتیهای گوارشی به کار میرود.
نقطه گوان یوان
نقطه گوان یوان حدود چهار انگشت پایینتر از ناف قرار دارد.
افرادی که بخش تحتانی شکمشان اغلب سرد یا نرم است یا افرادی که بهطور کلی به سرما حساس هستند و انرژی اندکی دارند، میتوانند این نقطه را بهآرامی ماساژ دهند یا روی آن کمپرس گرم بگذارند.
نقطه دای مای
نقطه دای مای در ناحیه پهلو و تقریباً همسطح ناف قرار دارد.
براساس طب سنتی چینی، ماساژ دادن ناحیه اطراف این نقطه به تنظیم جریان «چی» (انرژی حیاتی) و خون در ناحیه کمر و شکم کمک میکند.
نقطه زو سان لی
نقطه زو سان لی در بخش بیرونی ساق پا حدود چهار انگشت پایینتر از فرورفتگی موجود در قسمت بیرونی زانو قرار دارد.
زو سان لی از نقاط پرکاربرد در طب سنتی چینی است که برای تنظیم عملکرد طحال و معده و تقویت «چی» و خون از آن استفاده میشود.
نقطه فنگ لونگ
فنگ لونگ در فاصله میان فرورفتگی زیر زانو و نوک قوزک بیرونی پا قرار دارد. این نقطه حدود یک انگشت با لبه استخوان درشتنی فاصله دارد و در حجیمترین بخش عضله قرار گرفته است.
براساس طب سنتی چینی، از نقطه فنگ لونگ معمولاً برای رفع بلغم و رطوبت استفاده میشود.
افرادی که اغلب احساس سنگینی میکنند و با علائم مرتبط با بلغم و رطوبت دستبهگریبان هستند، میتوانند این نقطه را بهطور منظم ماساژ دهند.
برای ماساژ این نقاط، با نوک انگشت فشار ملایمی وارد کنید تا در ناحیه موردنظر احساس فشار، کشیدگی یا درد خفیف ایجاد شود. هرنقطه را حدود ۳۰ ثانیه تا ۱ دقیقه ماساژ دهید.
بعد از صرف وعدههای سنگین از اعمال فشار زیاد به نقاط طب سوزنی ناحیه شکم خودداری کنید.
توجه: خانمهای باردار، افرادی که بهتازگی جراحی شکم انجام دادهاند و کسانی که از شکمدرد با علت نامشخص رنج میبرند یا در ناحیه شکم توده دارند، باید قبل از انجام طب فشاری با پزشک مشورت کنند.
برای داشتن کمر باریکتر باید از اصلاح عادتهای سالم روزانه شروع کنید. تجربه نشان داده که تغذیه و طب فشاری زمانی بیشترین فایده را دارند که در کنار وعدههای غذایی متعادل و تحرک منظم قرار بگیرند. هدف از این اقدامات، بهبود سطح انرژی، عملکرد دستگاه گوارش، قدرت بدنی و حفظ سلامت در بلندمدت است.
راهکارهای طب سنتی چینی با هدف ارتقای سلامت عمومی توسعه یافتهاند. افرادی که به بیماریهای مزمن مبتلا هستند یا داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند، باید قبل از تغییر رژیم غذایی یا شروع برنامه ورزشی با یک پزشک متخصص مشورت کنند.
درباره نویسنده: وو کوئوپین نزدیک به ۲۰ سال است که در زمینه طب سنتی چین فعالیت میکند. او در حال حاضر مدیر کلینیک شینییتانگ در تایوان است.

















