گرینلند در مسیر گذرگاههای مهم دریایی، از جمله مسیرهای کشتیرانی در سراسر منطقه شمالگان، قرار دارد و از ذخایر غنی عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی برخوردار است.
پارلمان دانمارک روز پنجشنبه توافقنامه امنیتی جدیدی را تصویب کرد که به آمریکا اجازه میدهد حضور نظامی خود را در گرینلند، منطقهای راهبردی در شمالگان، گسترش دهد.
این توافقنامه، قرارداد دفاعی سال ۱۹۵۱ میان آمریکا و دانمارک را اصلاح میکند.
اگرچه توافق سال ۱۹۵۱ از پیش اختیارات نظامی گستردهای را در گرینلند به آمریکا داده بود، توافق جدید برخی از حقوق دسترسی این کشور را تقویت میکند و به واشنگتن اجازه میدهد حضور نظامی خود را در این جزیره واقع در شمالگان گسترش دهد.
اما چه عواملی به امضای این توافق منجر شد؟ این توافقنامه شامل چه مواردی است و چه تاثیری بر امنیت آمریکا خواهد داشت؟
در ادامه، جزئیات آن را بررسی میکنیم.
چه عواملی به امضای این توافق منجر شد؟
گرینلند بخشی از پادشاهی دانمارک است و حدود ۵۷ هزار نفر جمعیت دارد. این جزیره در مسیر گذرگاههای مهم دریایی، از جمله مسیرهای کشتیرانی شمالگان، قرار گرفته و دارای ذخایر غنی عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از زمان بازگشت به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ بارها گفته است که ایالات متحده باید گرینلند را «با هدف تامین امنیت ملی» خریداری یا به خاک خود ملحق کند؛ پیش از آنکه روسیه یا چین نفوذ خود را در این منطقه تثبیت کنند.
پس از مذاکرات میان مقامهای آمریکایی، دانمارکی و گرینلندی، ترامپ روز ۱۸ سپتامبر از دستیابی به یک توافق امنیتی خبر داد.
ترامپ روز ۲۲ سپتامبر در مراسمی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، این توافقنامه را همراه با رهبران دانمارک و گرینلند امضا کرد.
نمایندگان پارلمان گرینلند روز ۳ نوامبر آن را تصویب کردند و قانونگذاران دانمارکی نیز روز ۱۹ نوامبر به آن رای مثبت دادند.
این توافقنامه اجرایی پس از آن لازمالاجرا میشود که وزارت خارجه دانمارک با ارسال یادداشت دیپلماتیک به آمریکا، تکمیل مراحل قانونی را اعلام کند. اجرای آن نیازی به تصویب سنای آمریکا ندارد.
توافقنامه جدید شامل چه مواردی است؟
به نظر میرسد نگرانیهای امنیتی ترامپ در متن توافقنامه مورد توجه قرار گرفته است.
در این سند که روز ۲۲ سپتامبر در وبسایت کاخ سفید منتشر شد، به چالشهای امنیتی منطقه شمالگان و مناطق شمالی دورافتاده اشاره شده است؛ چالشهایی که ناشی از «افزایش فعالیتهای نظامی دشمنان و علاقه راهبردی فزاینده آنها به این منطقه» است.
در توافقنامه آمده است که وضعیت امنیتی شمالگان در حال تغییر است و برای تامین امنیت این منطقه در آینده، اقدامات بیشتری ضرورت دارد.
بر اساس این توافق، طرفها از افزایش نقش ناتو در منطقه شمالگان حمایت میکنند؛ از جمله از طریق گسترش حضور نظامی، برگزاری رزمایشها و جمعآوری مشترک اطلاعات.
این توافقنامه به آمریکا اجازه میدهد فعالیتهای خود را در پایگاه فضایی پیتوفیک گسترش داده و نوسازی کند و همچنین مناطق دفاعی جدیدی در مسترسویگ و نارسارسواک ایجاد کند.
در متن توافق آمده است: «ایالات متحده میتواند مناطق دفاعی بیشتری در گرینلند ایجاد کند و عملیات یا تاسیسات نظامی خود را تقویت کند.»
همچنین آمریکا حق خواهد داشت با استفاده از کشتیها و هواپیماهای دولتی، نیروهای مسلح و خودروهای نظامی خود، از مسیرهای هوایی، دریایی و زمینی گرینلند، آزادانه میان مناطق دفاعی رفتوآمد کند.
در این توافقنامه همچنین به طور مشخص از سامانه دفاع موشکی «گنبد طلایی» به عنوان بخشی از تلاشها برای تقویت امنیت منطقه نام برده شده است.
بر اساس مفاد توافق، کشورهای غیرعضو ناتو بدون موافقت آمریکا، گرینلند و دانمارک اجازه نخواهند داشت تاسیسات نظامی در گرینلند ایجاد کنند یا حضور نظامی دائمی در این جزیره داشته باشند.
این سند همچنین وضعیت احتمالی استقلال گرینلند از دانمارک را در نظر گرفته است. در چنین شرایطی، گرینلند باید موافقت کند که همچنان عضو ناتو باقی بماند و تعهدات دانمارک در چارچوب این توافقنامه را بر عهده بگیرد.
توافق جدید چه تفاوتی با توافقهای پیشین دارد؟
تحلیلگران مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا در ماه سپتامبر اعلام کردند که این توافق برای آمریکا، کانادا، دانمارک و گرینلند اهمیت دارد، اما «به اندازهای که تیتر خبرها نشان میدهند، تحولآفرین نیست.»
این مرکز در تحلیلی که ۳۰ سپتامبر منتشر شد، توضیح داد که توافق جدید در واقع اصلاحیه و مکمل قرارداد دفاعی سال ۱۹۵۱ است؛ قراردادی که پیشتر نیز حقوق نظامی گستردهای را در گرینلند به آمریکا اعطا کرده بود.
به گفته تحلیلگران این مرکز، سه ویژگی توافق جدید اهمیت ویژهای دارد.
نخست، حقوق دسترسی نظامی است. توافقنامه به آمریکا اجازه میدهد با ایجاد مناطق دفاعی جدید، حضور نظامی خود را بلافاصله گسترش دهد. همچنین در مقدمه این سند به سامانه دفاع موشکی گنبد طلایی اشاره شده است.
دوم، مدت اعتبار توافق است. برخلاف قرارداد سال ۱۹۵۱ که به پیمان آتلانتیک شمالی وابسته است، توافق جدید دائمی خواهد بود و تنها با رضایت متقابل طرفها امکان اصلاح آن وجود دارد.
سوم، محدودیتهای سرمایهگذاری خارجی در آینده است. این توافق نهتنها کشورهای غیرعضو ناتو را از ایجاد تاسیسات نظامی در گرینلند بدون موافقت سه طرف منع میکند، بلکه به واشنگتن اختیار رسمی میدهد تا درباره سرمایهگذاری کشورهای غیرعضو ناتو، کشورهای غیرشریک ناتو و کشورهای خارج از اتحادیه اروپا در بخشهای حیاتی و راهبردی این جزیره، از جمله استخراج منابع طبیعی، اظهارنظر و اعمال نظر کند.
این توافق چه تاثیری بر امنیت آمریکا و متحدانش خواهد داشت؟
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز ۱۹ نوامبر در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تصویب این توافقنامه از سوی پارلمان دانمارک «همه ما را ایمنتر، قدرتمندتر و از امنیت بیشتری برخوردار خواهد کرد.»
او گفت: «این توافقنامه همکاری دفاعی میان آمریکا، دانمارک و گرینلند را نوسازی میکند و امنیت ملی ایالات متحده و متحدان ما در ناتو را تقویت میکند.»
کنت هاوری، سفیر آمریکا در دانمارک، نیز در پیامی در روز ۱۹ نوامبر از این توافق استقبال کرد و آن را دستاوردی دانست که همکاری میان طرفها را برای مقابله با چالشهای امنیتی آینده بهروز میکند.
میکل ودبی راسموسن، استاد علوم سیاسی دانشگاه کپنهاگ، گفت این توافق به احتمال زیاد آغاز یک روند است، نه پایان آن.
راسموسن گفت: «با در اختیار داشتن این معاهده، آمریکا میتواند خواستار نفوذ بیشتری بر تصمیمهایی شود که پیامدهای امنیتی دارند و همچنین بر بخشی از استخراج منابع راهبردی تاثیر بگذارد.»
تحلیلگران مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی معتقدند گسترش همکاریهای دفاعی آمریکا با گرینلند میتواند زمینه را برای ایفای نقش گستردهتر ناتو در این منطقه فراهم کند؛ هرچند تحقق این موضوع به نحوه اجرای توافق در ماهها و سالهای آینده بستگی دارد.
آنها یادآور شدند که گرینلند از دوران جنگ سرد، بخش مهمی از ساختار دفاعی سرزمین اصلی آمریکا بوده است و توافق جدید میتواند نشانهای از تمایل واشنگتن به گسترش نقش این جزیره در دفاع موشکی باشد.
این مرکز اعلام کرد: «دستکم، این توافق نشانه مهمی از علاقه آمریکا به اختصاص نقشی گستردهتر به گرینلند در دفاع از سرزمین اصلی این کشور است.»
تحلیلگران افزودند: «با تحول تهدیدهای موشکی از سامانههای بالستیک به سامانههای دارای قدرت مانور بیشتر، مانند وسایل پروازی گلاید مافوق صوت و موشکهای کروز، برای حفاظت از آمریکای شمالی باید در نیازهای مربوط به سامانههای شناسایی و دفاع هوایی بازنگری شود.»
به گفته این تحلیلگران، ایجاد پایگاههای جدید در مسترسویگ و نارسارسواک فرصتی را برای سه طرف فراهم میکند تا توانایی شناسایی تهدیدها در گرینلند را گسترش دهند.
آنها همچنین اشاره کردند که نقش گرینلند تاکنون عمدتا شناسایی و ردیابی فعالیتهای دشمنان بوده است، اما استقرار احتمالی سامانه دفاعی گنبد طلایی میتواند «راه را برای نصب سامانههای رهگیری بیشتری که با استفاده از نیروی فیزیکی اهداف را منهدم میکنند، در گرینلند باز کند.»
















