سرنوشت نامعلوم عراق درمیان جدال‌‌‏های فرقه‌‌‏ای

در هفته‌‌‏های اخیر حمله‌‌‏ی برق‌‌‏آسا و تهاجم خشونت‌‌‏بار گروه افراطی «داعش» به بخش‌‌‏های وسیعی از عراق که با تصرف موصل، دومین شهر بزرگ این کشور همراه بود، موجب حیرت و غافلگیری جامعه‌‌‏ی بین‌‌‏الملل شد.

این هجوم ناگهانی از سوی گروهی مسلح با هدف کشتار شیعه‌‌‏مذهبان، تحت کنترل گرفتن مناطق مختلف عراق، تصرف بغداد و براندازی دولت فعلی و به‌‌‏دنبال آن ایجاد یک حکومت اسلامی متشکل از سنی‌‌‏های عراق و سوریه صورت گرفت.

طبق گزارش سخنگوی کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، براثر این درگیری‌‌‏ها در فاصله‌‌‏ی روزهای پانزدهم خرداد تا اول تیرماه سال جاری دست‌کم ۱۰۷۵ نفر کشته و ۶۵۸ نفر مجروح شده‌‌‏اند.

گویا این گروه افراطی موسوم به دولت اسلامی عراق و شام، قصد دارد، با بهره‌‌‏گیری از خشن‌‌‏ترین روش‌‌‏ها ضمن یکپارچه کردن مناطق سنی‌‌‏نشین دو کشور عراق و سوریه، در مرزهای جغرافیایی فعلی تغییرات اساسی ایجاد کرده و خاورمیانه‌‌‏ای جدید بسازد.

اقدامی که با شروع آن بسیاری از مردم سنی‌‌‏مذهب شهرهای شمالی و غربی عراق و نیز گروه «نقشبندیه» متشکل از حامیان صدام حسین و اعضاى حزب بعث با آن هم‌‌‏راستا شدند و علاوه‌‌‏بر آنان گروه‌‌‏های دیگری نیز همچون کردها و ملی‌‌‏گرایان و عشایر سنی باوجود بروز خشونت‌‌‏ها و ناامنی‌‌‏های پدید آمده، از زمینه‌‌‏ای که برای ایجاد تحول در ساختار سیاسی کشورشان فراهم شده استقبال کرده‌‌‏اند.

از سویی دیگر نیروهای ارتش بغداد ناتوان از مقابله با پیش‌‌‏روی‌‌‏های داعش دست‌‌‏به دامان یاری جستن از کشورهای دیگر همچون آمریکا و ایران شدند. ناکارآمدی دولت عراق و پیوستن دیگر مخالفین، به این گروه کمک بسیاری کرد؛ به‌‌‏طوری‌‌‏که به‌‌‏گفته‌‌‏ی تحلیلگران اگر این همراهی نبود، پیش‌‌‏روی‌‌‏های برق‌‌‏آسای گروه داعش، غیرممکن می‌‌‏نمود.

این انقلاب و حرکت چندوجهی از سوی فرقه‌‌‏ها و طوایف مختلف عراق، از زخمی عمیق و خشمی فروخفته در میان افراد غیر شیعی این کشور حکایت دارد.

درحقیقت می‌‌‏توان گفت پدیده‌‌‏ی داعش و هجوم دیوانه‌‌‏وارش در عراق نتیجه‌‌‏ی سیاست ازهم‌‌‏گسیخته و نامتوازن دولت بغداد، و بازتابی از شرایط نابرابر اجتماعی موجود میان اقشار مختلف این کشور است.

در دهه‌‌‏های اخیر، سیاست‌‌‏های فرقه گرایانه‌‌‏ی نوری المالکی در عراق سبب ایجاد شکاف و ناهماهنگی میان شیعیان و سنیان و فشار بر سنی‌‌‏های این کشور شده است.

با ادامه‌‌‏یافتن این درگیری‌‌‏ها، خطر تجزیه و فروپاشی بر این کشور سایه افکنده و به‌‌‏نظر می‌‌‏رسد، داعش می‌‌‏خواهد با استفاده از نارضایتی‌‌‏های موجود میان سنی‌‌‏های عراق و سوریه، به هدف خود مبنی بر ایجاد سرزمینی متشکل از سنی‌‌‏های این دو کشور دست یابد. حکومتی که بی‌‌‏تردید پایه‌‌‏ی آن نه‌‌‏تنها براساس دموکراسی و تغییرات مثبت نیست بلکه نوعی دیگر از افراطی‌‌‏‌‌‏گری و خشونت‌‌‏ها را در بطن خود دارد.

«نچیروان بارزانی»، نخست‌‌‏وزیر منطقه‌‌‏ی خود مختار کردستان عراق گفته است: «باید تاریخ معاصر عراق را به دو دوره‌‌‏ی قبل و بعداز تصرف موصل تقسیم کرد؛ چراکه بسیار دشوار است عراق به همان وضعیت سابق بازگردد و تمامی شواهد حکایت از آن دارد که پیش‌‌‏روی داعش صرفا سیلی گذرا و ویرانگر نخواهد بود.»

در این میان آنچه که ضروری می‌‌‏نماید، به‌‌‏کارگیری یک راه‌‌‏حل فوری غیرنظامی برای برون رفت از این بحران است. شاید تشکیل یک دولت جدید و فراگیر با حضور و مشارکت همه‌‌‏ی گروه‌‌‏های اجتماعی و مذهبی عراق و تشکیل ساختاری فدرال با دادن اختیارات خودگردانی به سنی‌‌‏ها‌‌‏ بتواند رضایت‌‌‏مندی مردم این کشور را جلب کرده و به دولت بغداد برای بیرون راندن نیروهای داعش کمک کند.

اپک‌‌‌‏تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‌‌‏شود.