سازمان سیا به دست‌‏داشتن در کودتای ۲۸مرداد ۱۳۳۲ اعتراف‌‏کرد

سازمان سیا به‌‌‌‏طور‌‌‌‏رسمی تصدیق‌‌‌‏کرد که در کودتای ۲۸مرداد۱۳۳۲ که منجر به برکناری دکتر محمد مصدق شد، دست داشته‌‌‌‏است.

اسناد دخالت امریکا در این کودتا توسط آرشیوسازمان امنیت ملی این کشور در تاریخ ۱۸اوت۲۰۱۳ (۲۷مرداد۱۳۹۲) منتشر‌‌‌‏شد.

به‌‌‌‏گفته‌‌‌‏ی آرشیو سازمان امنیت ملی: “دخالت امریکا و بریتانیا در سرنگونی مصدق مسئله‌‌‌‏ای‌‌‌‏است که عموم مردم از آن آگاهی داشتند. اما اقدام به انتشار اسناد سازمان در برنامه‌‌‌‏ریزی و اجرای کودتا، اوّلین اعتراف سیا دراین‌‌‌‏خصوص ‌‌‌‏می‌‌‌‏باشد.”

پیش‌‌‌‏تر مقامات سازمان سیا گفته‌‌‌‏بودند که اسناد این سازمان در خصوص کودتای ۱۳۳۲ کم هستند و بیشتر آن‌‌‌‏ها در دهه‌‌‌‏ی ۱۹۶۰ (۱۳۳۹خورشیدی) از‌‌‌‏بین‌‌‌‏رفته‌‌‌‏اند.

اوّلین‌‌‌‏بار در سال ۱۹۸۱ (۱۳۶۰خورشیدی) اسناد این کودتا به نام نبرد برای تسلط بر ایران منتشر‌‌‌‏شد اما در آن زمان تمام ارجاعات به رمز تی‌‌‌‏پی‌‌‌‏ای‌‌‌‏جی‌‌‌‏ای‌‌‌‏ایکس TPAJAX کاملاً خط‌‌‌‏خورده‌‌‌‏بود. تی‌‌‌‏پی‌‌‌‏ای‌‌‌‏جی‌‌‌‏ای‌‌‌‏ایکس نام رمز عملیاتِ تحت رهبری امریکا در زمان کودتای ۲۸مرداد بود. در اسنادِ به تازگی منتشر‌‌‌‏شده ارجاعاتی به نام تی‌‌‌‏پی‌‌‌‏ای‌‌‌‏جی‌‌‌‏ای‌‌‌‏ایکس وجود‌‌‌‏دارد.

مصدق از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳ میلادی (۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ خورشیدی) نخست‌‌‌‏وزیر منتخب مردم ایران بود که دولت او از طریق کودتا سرنگون‌‌‌‏شد. گفته‌‌‌‏می‌‌‌‏شود جانشین او، سرلشکر فضل‌‌‌‏الله زاهدی توسط MI6 (سازمان اطلاعات بریتانیا) و CIA (سازمان اطلاعات امریکا) انتخاب‌‌‌‏شده‌‌‌‏بود. براساس اسناد سیا، سرلشکر زاهدی در سال ۱۹۵۱(۱۳۳۰) به دلیل انتقاداتی که از او درخصوص دست‌‌‌‏داشتن در یک تظاهرات انجام گرفت، از سِمَت خود به‌‌‌‏عنوان وزیرکشور استعفا‌‌‌‏داده‌‌‌‏بود.

قسمت اعظم اسناد نبرد برای تسلط بر ایران، حداقل در بخش نخست، که به سال ۱۸۷۲میلادی (۱۲۵۱ خورشیدی)، زمان شروع این اسناد برمی‌‌‌‏گردد، درمورد وضعیت صنعت نفت ایران و دخالت‌‌‌‏امریکا و بریتانیا در آن است.

براساس این اسناد ناصرالدین شاه قاجار “در ازای پول نقد موردنیاز” امتیاز بهره‌‌‌‏برداری از تمام معادن ایران به‌‌‌‏جز طلا، نقره و سنگ‌‌‌‏های قیمتی را به بارون دو رویتر، بازرگان آلمانی [بنیان‌‌‌‏گذارخبرگزاری رویترز[ داد.

اگرچه دو‌‌‌‏رویتر نفتی پیدانکرد اما توسط جانشین او، ویلیام ناکس دارسی که یک دلال بریتانیایی بود، نفت کشف‌‌‌‏شد. او سهام آن را در “اولین شرکت بهره‌‌‌‏برداری نفت”، به‌‌‌‏فروش‌‌‌‏رساند و بلافاصله در سال ۱۹۰۴میلادی (۱۲۸۳ خورشیدی) به حفر دوحلقه چاه نفت اقدام‌‌‌‏کرد.

روابط  میان ایران و بریتانیا بعد از جنگ جهانی اول با اختلاف در نحوه‌‌‌‏ی تقسیم سود نفت روبه‌‌‌‏وخامت‌‌‌‏گذاشت. در سال ۱۹۳۲ میلادی (۱۳۱۱ خورشیدی) امتیاز حق بهره‌‌‌‏برداری از چاه‌‌‌‏های نفت، لغو و توافق‌‌‌‏نامه‌‌‌‏ی جدیدی امضا‌‌‌‏شد. (همچنین در سال ۱۹۳۵ میلادی نام پرشیا به ایران تغییر‌‌‌‏داده‌‌‌‏شد.)

در اواخر دهه‌‌‌‏ی ۱۹۴۰ میلادی (۱۳۱۹ خورشیدی)، در‌‌‌‏حالی‌‌‌‏که ایران در جنگ جهانی دوم  به تأمین نفت متفقین مشغول‌‌‌‏بود، اعتصابات و اعتراضات کارگری بر شرایط این دوران بیشتر تأثیر‌‌‌‏می‌‌‌‏گذاشت. مدّت کوتاهی پس از امضای قرارداد جدید در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی) –به ایران ۲۰ درصد از سهم درآمد توزیع‌‌‌‏شده را به جای سهم ۵۰ درصدی که رهبرانش به دنبال آن بودند، بخشیده‌‌‌‏می‌‌‌‏شد- درطی برگزاری انتخابات، مصدق به‌‌‌‏قدرت‌‌‌‏رسید. حزب جبهه‌‌‌‏ی ملی که مصدق از اعضای آن بود قصد ملی‌‌‌‏کردن صنعت نفت را داشت و منازعاتی که میان کارگران شرکت نفت ایران رخ‌‌‌‏داد، منجربه حکومت نظامی در سال ۱۹۵۱ میلادی (۱۳۳۰ خورشیدی) شد. مدت کوتاهی بعد از آن، شاه، قانونی را تصویب‌‌‌‏کرد که به‌‌‌‏موجب آن دولت به‌‌‌‏طور‌‌‌‏کامل کنترل شرکت نفت را دراختیار‌‌‌‏می‌‌‌‏گیرد که این امر باعث تنش بیشتر بر روابط میان ایران و بریتانیا شد و منجربه این گردید که ‌‌‌‏‌‌‌‏ کنسول‌‌‌‏گری‌‌‌‏های بریتانیا و تمامی مراکز فرهنگی و اطلاعات خارجی به‌‌‌‏دستور مصدق بسته‌‌‌‏شوند.

ایران برای کمک به صنعت نفت خود و اداره‌‌‌‏ی آن بدون کمک خارجی از ایالات متحده درخواست وام کرد امّا رئیس‌‌‌‏جمهور آیزنهاور این درخواست را رد‌‌‌‏نمود. اقدام بعدی در اوت ۱۹۵۳ رخ‌‌‌‏داد که منجر به سرنگونی دولت مصدق شد. بعد از آن، ” در راستای طرح پیشنهادی به مصدق، مناقشات نفتی حل و فصل‌‌‌‏شد –صنعت نفت ایران ملی شد اما عملیات اکتشاف و استخراج آن به گروهی از شرکت‌‌‌‏های نفتی خارجی واگزار‎گردید.” هربرت هوور، مشاور ویژه‌‌‌‏ی نفتِ وزیر امور خارجه و براساس اسناد سازمان سیا یکی از مذاکره‌‌‌‏کنندگان اصلی بود.

در اسناد منتشر‌‌‌‏شده، در توصیف مصدق، سازمان سیا تمام تمرکز خود را بر روی نحوه‌‌‌‏ی برخورد او با بریتانیا معطوف‌‌‌‏کرده‌‌‌‏است. بعد از رضاشاه که به مدت ۲۰ سال با توسل به ملی‌‌‌‏گرایی نهفته‌‌‌‏ی مردم ایران حکومت‌‌‌‏کرد، “مصدق  از همین ملی‌‌‌‏گرایی بیدار‎شده استفاده‌‌‌‏نمود و علاقه‌‌‌‏ی او به استقلال و عدم وابستگی، او را در قدرت نگه‌‌‌‏داشته و موجب سرپیچی او از بریتانیا شد.”

همچنین این اسناد شامل چندین مقاله  می‌شوند که  به گزارش تبلیغاتی اشاره می‌کنند که سازمان سیا برای بدجلوه‌‌‌‏دادن مصدق تنظیم کرده بود.

در یکی از این مقالات تبلیغاتی به نام سرویس جاسوسی مصدق آمده‌‌‌‏است:

“این مقاله‌‌‌‏ی تبلیغاتی نخست‌‌‌‏وزیر را متهم به تظاهر به “ناجی ایران” می‌‌‌‏کند و ادعا‌‌‌‏می‌‌‌‏کند که او درعوض درحال ایجاد تشکیلات وسیع جاسوسی است که تقریباً همه‌‌‌‏ی بخش‌‌‌‏های جامعه از ارتش گرفته تا روزنامه‌‌‌‏ها و رهبران سیاسی و مذهبی برای آن آموزش‌‌‌‏دیده‌‌‌‏اند. و تصوری ایجاد‌‌‌‏می‌‌‌‏کند که ارتباطی فرضی با “قتل سران ایل قشقایی” و توده‌‌‌‏ای‌‌‌‏ها داشته و نویسنده او را متهم‌‌‌‏می‌‌‌‏کند: مصدق به این شکل می‌‌‌‏خواهی کشور را نجات دهی؟ ما می‌‌‌‏دانیم چه چیزی را می‌‌‌‏خواهی نجات‌‌‌‏دهی. تو می‌‌‌‏خواهی دیکتاتوری مصدق در ایران را نجات‌‌‌‏دهی.”

علاوه‌‌‌‏براین، پیش‌‌‌‏نویسی از بیانیه‌‌‌‏ی وزارت امور خارجه وجود‌‌‌‏دارد که دوهفته قبل از کودتایی که منجربه سرنگونی مصدق شد، آماده‌‌‌‏شده‌‌‌‏است.

نسخه‌‌‌‏ی A و B (نسخه‌‌‌‏ی جدیدتر) اسناد نبرد برای تسلط بر ایران و سند دیگری که درباره‌‌‌‏ی جزئیات سقوط دولت مصدق است، در اینجا آمده است.

اپک‌‌‌‌‌‏تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‌‌‌‌‏شود.

اپک‌‌‌‌‏تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‌‌‌‏شود.