برای تندرست ماندن باید از علائم کمبود روی، منابع غذایی حاوی روی و نحوه حفظ سطح بهینه روی مطلع باشید.
روی یک عنصر کمیاب و حیاتی است که بدن انسان برای حفظ سلامتی خود به آن نیاز دارد. عدم برخورداری از روی کافی با علائم مختلف از جمله رشد آهسته، مقاومت ایمنی ضعیف، خستگی فزاینده، ریزش مو، تحلیل رفتن بافت پوست و کیفیت نازل خواب همراه است.
دکتر او هانون، متخصص پزشکی یکپارچه و تغذیه بالینی از دانشگاه مریلند، چندی پیش دانستههای خود درباره نقش روی در حفظ سلامتی، علائم کمبود روی و دریافت روی کافی از طریق غذا را در برنامه «هلث ۱+۱» تلویزیون انتیدی به اشتراک گذاشت.
به گفته دکتر «او»، وجود روی برای عملکرد صدها آنزیم در بدن انسان ضروری است. از بارداری تا دوران نوزادی، کودکی و نوجوانی، روی نقش مهمی در پشتیبانی از رشد و سلامتی دارد.
کارکردهای اصلی روی
روی، طیف وسیعی از کارکردهای فیزیولوژیک را پشتیبانی میکند و در تمام بافتهای بدن وجود دارد.
۱. پشتیبانی از سیستم ایمنی
تقریباً تمام سلولهای ایمنی برای عملکرد صحیح خود بشدت به روی نیاز دارند. کمبود و وفور روی میتواند به سیستم ایمنی آسیب بزند.
۲. سنتز پروتئین و دیانای
وجود روی برای سنتز دیانای، تقسیم و رشد سلولی، سنتز پروتئین و سوختوساز درشتمغذیها ضروری است و نقش مهمی در رشد و عملکرد بهینه دستگاههای بدن دارد.
۳. التیام زخم و ترمیم بافت
روی نقش مهمی در سروسامان دادن به مراحل مختلف التیام زخم، اعم از ترمیم و انعقاد، التهاب، دفاع ایمنی، رگزایی و تشکیل جای زخم دارد.
۴. افزایش طعم
وقتی غذا میخوریم و چیزی را بو میکنیم، اندامها باید سیگنالهای شیمیایی مربوطه را به مغز بفرستند تا مشخص شود که چه چیزی میخوریم یا چه چیزی را بو میکنیم. روی در سطوح مختلف ادراک طعم از جمله پرزهای چشایی، عصبهایی که پیامهای چشایی را منتقل میکنند و خود مغز دخیل است.
۵. حفاظت از سیستم تولیدمثل
روی در تمام مراحل تولیدمثل از تشکیل نطفه تا زایمان نقشآفرینی میکند و بویژه در دوران بارداری، زایمان و دورههای پیرازایشی و نوزادی حائز اهمیت است.
مطالعات مختلف از یک ارتباط قابلتوجه بین میزان روی موجود در بدن مادر و پیامدهای مهم سلامتی مانند رشد و تکامل جنین، نتایج زایمان و ناخوشیهای مربوط به مادر و عوارض پیرازایشی حکایت دارند.
۶. پیشگیری از سرطان
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ نشان داد که اختلال در هموستاز روی ممکن است به سرطان منجر شود. این درحالی است که مطالعات مختلف از ارتباط بین میزان اختلال روی در سلولها و چند سرطان مختلف حکایت دارند.
علائم کمبود روی
کمبود روی به دلیل کارکرد گسترده این عنصر در بدن میتواند بر بسیاری از دستگاهها، اندامها و بافتهای بدن تأثیر بگذارد. علائم رایج در یک فرد سالم که در رژیم غذایی خود به اندازه کافی روی ندارد، عبارتند از:
- ریزش مو
- اسهال
- مشکلات چشمی و پوستی
- کاهش حس چشایی و بویایی
کودکان ممکن است رشد آهستهتری را تجربه کنند و نوجوانان نیز ممکن است دچار تأخیر در رشد جنسی شوند.
کمبود روی با افزایش خطر اختلالات خواب ارتباط مستقیم دارد. تحلیل مقطعی ۳ هزار و ۶۶۰ بزرگسال در سال ۲۰۲۳ که در نظرسنجی ملی سلامت و تغذیه حضور داشتند نشان داد که سطح سرمی روی و نسبت روی به مس و سلنیوم با خطر ابتلا به اختلالات خواب ارتباط عکس دارند.
غذاهای سرشار از روی
از آنجا که بدن انسان نمیتواند روی را ذخیره کند، باید پیوسته از طریق رژیم غذایی روی دریافت کنید. به گفته دکتر او، غذاهای سرشار از روی عبارتند از:
- صدف (با ۳۹.۳ میلیگرم در هر ۱۰۰ گرم از بالاترین میزان روی برخوردار است). حداکثر مقدار روی که مردان بزرگسال و خانمهای باردار بهصورت روزانه از طریق رژیم غذایی دریافت میکنند تنها ۱۱ میلیگرم است.
- گوشت گاو، بره، مرغ و خوک
- ماهی و میگو
- شیر و محصولات لبنی
- غلات و مغزها
تا وقتی یک رژیم غذایی عادی داشته باشیم، مشکل خاصی نخواهیم داشت. با اینحال، برخی از افراد ممکن است در زیستفراهمی روی مشکل داشته باشند که میتواند به کمبود منجر شود.
گروههایی که بیشتر در معرض خطر کمبود روی قرار دارند
روی یک ماده معدنی ضروری است که نقش مهمی در بدن ایفا میکند، اما برخی ممکن است به دلیل مشکلات سلامتی یا فاکتورهای مربوط به رژیم غذایی در تأمین روی مورد نیازشان به مشکل بخورند. گروههای زیر اغلب در دریافت و جذب روی مشکل دارند:
- افراد مبتلا به بیماریهای گوارشی یا کسانی که جراحی چاقی انجام دادهاند: بیماری و التهاب میتواند به ضعف در دریافت و جذب روی و افزایش دفع آن از طریق ادرار منجر شود.
- افراد مبتلا به بیماری سلیاک: بر اثر سوءجذب روی و التهاب مخاطی.
- گیاهخوارها: رژیمهای گیاهخواری حاوی روی کمتری هستند.
- خانمهای باردار یا شیرده: نیاز به روی در دوران بارداری و شیردهی افزایش مییابد. خانمهای باردار باید روزانه ۳ میلیگرم بیشتر روی مصرف کنند و در دوران شیردهی به ۴ میلیگرم روی بیشتر نیاز دارند.
- کودکانی که فقط شیر مادر میخورند: غلظت روی در شیر مادر در یک ماه اول پس از تولد به اوج میرسد و سپس بتدریج کاهش مییابد. کودکانی که تا شش ماهگی فقط شیر مادر میخورند، روی مورد نیاز روزانه خود را دریافت نمیکنند.
- کودکان مبتلا به بیماری سلول داسیشکل: نتیجه احتمالی شلاتتراپی که میتواند جذب روی را دستخوش تغییر کند.
- افراد الکلی: مصرف الکل باعث کاهش جذب روی و افزایش دفع روی از طریق ادرار میشود.
مکملهای روی
مکملهای روی میتوانند مفید باشند، اما دکتر «او» هشدار میدهد که مصرف بیش از اندازه آن ممکن است باعث بروز واکنشهای سمّی از جمله سوءهاضمه، تهوع، استفراغ، سردرد، خستگی و سرکوب سیستم ایمنی شود. به افراد ۱۹ ساله یا بزرگتر توصیه میشود که روزانه ۴۰ میلیگرم روی مصرف کنند.
از اینرو، مکمل روی باید طبق توصیه پزشک یا متخصصان تغذیه مصرف شود و نباید از حد مجاز روزانه تجاوز کرد. همچنین برای جلوگیری از بروز اثرات سمّی باید از مصرف طولانیمدت مکمل خودداری کرد. بهجای اتکای صرف به مکملها، بهتر است از دریافت روی از طریق یک رژیم غذایی متعادل مطمئن شوید.
