اگر ساعتها و دستگاههای هوشمند بهدرستی و آگاهانه استفاده شوند، میتوانند الگوهایی را آشکار کنند که در غیر این صورت ممکن است نادیده بمانند. بسیاری از افراد میزان کم تحرکی خود در طول روز یا ناهماهنگی در برنامه خوابشان را دستکم میگیرند.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ اثرات خودپایش با ساعت هوشمند را در میان افسران پلیس—گروهی که تحت فشار بالا و برنامههای نامنظم کار میکنند—بررسی کرد. پژوهشگران دریافتند که ردیابی دادههای سلامت به آنها کمک کرده تا آگاهی بیشتری از سطح استرس خود پیدا کنند و در مدیریت عادتهای مرتبط با سلامت بهتر عمل کنند.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۴ که در نشریه «پلاس دیجیتال هلث» منتشر شد، دادههای خواب ثبتشده توسط ابزارهای پوشیدنی در میان دانشجویان سال اول دانشگاه را با میزان استرس گزارششده توسط خود آنها مقایسه کرد. پژوهشگران دریافتند که تغییر در الگوهای خواب، ضربان قلب در حالت استراحت و سایر تغییرات فیزیولوژیک، در دورههایی که استرس بیشتری گزارش شده بود، ظاهر میشود؛ این نشان میدهد که دادههای این ابزارها میتوانند تغییرات سطح استرس را در طول زمان منعکس کنند.
برخی پژوهشها یک گام فراتر رفتهاند. مطالعه «دیتکت اسکریپس» نشان داد که تغییر در ضربان قلب در حالت استراحت، خواب و سطح فعالیت میتواند نشانههای بیماری را پیش از بروز علائم شناسایی کند. برای مثال، ضربان قلب بالاتر از حد معمول، زمان بیشتر در بستر و کاهش تعداد گامهای روزانه، در میان افرادی که بیمار میشدند بهطور رایج مشاهده شده است. این دستگاهها این تغییرات را پیش از آنکه افراد متوجه بیماری خود شوند، ثبت کرده بودند.
با این حال، کارشناسان نسبت به تفسیر بیش از حد این دادهها هشدار میدهند. دکتر دنیل قیام، پزشکی که در حوزه طول عمر و سلامت پیشگیرانه فعالیت میکند، به اپکتایمز گفت: «دستگاههای هوشمند در واقع سلامت را اندازهگیری نمیکنند؛ آنها سیگنالها را اندازهگیری میکنند. زمانی مفید هستند که بیماران از این دادهها بهعنوان بازخوردی برای تصمیمگیری بهتر استفاده کنند.»
شاخصهایی مانند ضربان قلب در حالت استراحت، تغییرپذیری ضربان قلب، تعداد گامها و الگوهای خواب، در صورتی که با دقت تفسیر شوند، میتوانند به تقویت عادتهای سالم کمک کنند و افراد را به خواب زودتر، تحرک بیشتر و مدیریت بهتر استرس تشویق کنند.
مشکل زمانی ایجاد میشود که این اعداد بر نحوه درک فرد از سلامت خود غلبه کنند.
وقتی پایش به اضطراب تبدیل میشود
برای برخی افراد، دسترسی مداوم به دادههای زیستی میتواند بهجای ایجاد بینش، به منبعی از استرس تبدیل شود.
تام اسمالی، مشاور تأییدشده عملکرد ذهنی که با ورزشکاران و افراد با عملکرد بالا کار میکند، به اپکتایمز گفت: «دیدهام که ساعتها و دستگاههای هوشمند هم به یک ابزار مفید و هم به محرکی برای اضطراب و تردید نسبت به خود تبدیل میشوند.»
بهجای آنکه افراد صرفاً از این دادهها برای پیگیری مدت خواب یا تعداد گامها استفاده کنند، برخی کاربران شروع میکنند به زیر نظر گرفتن هر تغییر کوچک در ضربان قلب، امتیاز خواب یا میزان استرس. تمرکز از درک کلی وضعیت خود به واکنش به هر عدد جدید تغییر میکند.
برای افرادی که گرایش به افکار وسواسی دارند، این وضعیت میتواند یک چرخه اجباری ایجاد کند. افزایش اندک در ضربان قلب ممکن است نگرانی ایجاد کند که مشکلی وجود دارد؛ امتیاز پایینتر خواب میتواند باعث شود فرد از پیش فرض کند روز بعد دشوار خواهد بود و این تصور حتی میتواند به یک پیشگویی خودمحققشونده تبدیل شود. حتی زمانی که در ابتدا مشکلی به نظر نمیرسد، این اعداد میتوانند تردید ایجاد کنند و بهتدریج اعتماد فرد به احساسات و تجربههایش را تضعیف کنند.
با گذشت زمان، افراد شروع میکنند بدن خود را مانند یک صفحه کنترل مدیریت کنند و بهطور مداوم اعداد را برای نشانههایی از مشکل زیر نظر بگیرند. اعتماد به دستگاه به یک واکنش غریزی تبدیل میشود؛ یک پاسخ پیشفرض که بهآرامی جای خودآگاهی را میگیرد. هر بار بررسی دادهها ممکن است اطمینان موقت ایجاد کند، اما در مجموع، نتیجه آن افزایش نوعی ناآرامی است که از دست رفتن اعتماد به خود در ریشه آن قرار دارد.
مشکل دنبال کردن خواب «بینقص»
پایش خواب یکی از روشنترین نمونههای این پدیده است. بسیاری از ابزارهای هوشمند اکنون امتیازهای دقیقی برای خواب ارائه میدهند و همهچیز را از مدت کل خواب تا مراحل خواب عمیق و حرکت سریع چشم اندازهگیری میکنند. با این حال، پژوهشگران مشاهده کردهاند که تمرکز بیش از حد بر این شاخصها میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
بدن انسان چرخههای خواب حدوداً ۹۰ دقیقهای را طی میکند؛ بنابراین ممکن است فرد ساعتهای زیادی بخوابد، اما اگر زنگ هشدار در مرحله عمیقتری از خواب او را بیدار کند، احساس گیجی داشته باشد. در مقابل، در برخی صبحها خواب کوتاهتر نیز میتواند فرد را بهطرز شگفتآوری سرحال کند. یک امتیاز عددی هیچیک از این ظرافتها را نشان نمیدهد.
پدیدهای رو به گسترش به نام «ارتوسومنیا» این وضعیت را توصیف میکند: زمانی که افراد آنقدر بر بهبود شاخصهای خواب خود تمرکز میکنند که استرس ناشی از این تلاش، خود به اختلال در خواب تبدیل میشود. دکتر الکس دیمیتریو، پزشک دارای بورد تخصصی در روانپزشکی و پزشکی خواب، به اپکتایمز گفت که اغلب بیمارانی را میبیند که در این چرخه گرفتار شدهاند.
او گفت: «خواب زمانی بهترین کیفیت را دارد که فضا، آرامش و نظم وجود داشته باشد؛ هرچه بیشتر وسواس پیدا کنید، استرس بگیرید و روی خواب تمرکز افراطی داشته باشید، وضعیت بدتر میشود.»
یک مطالعه کیفی نشان داد که پایش خواب میتواند فاصلهای میان دادههای دستگاه و تجربه واقعی فرد ایجاد کند. وقتی کسی با احساس استراحت بیدار میشود اما امتیاز پایینی برای خواب خود میبیند، این عدد میتواند برداشت شخصی او از کیفیت خوابش را تحتالشعاع قرار دهد.
دوباره به بدن گوش دادن
بدن انسان پیش از آنکه هر دستگاهی بتواند آن را اندازهگیری کند، بهطور مداوم سیگنالهایی ارسال میکند.
خستگی، تنش، گرسنگی، آرامش و شفافیت ذهنی همگی اطلاعاتی درباره وضعیت عملکرد بدن ارائه میدهند. دانشمندان این آگاهی را «درونحسی» مینامند؛ یعنی توانایی درک وضعیتهای درونی بدن. این یک مهارت است و مانند هر مهارت دیگری، اگر استفاده نشود، تضعیف میشود.
پرورش این آگاهی همواره یکی از ارکان تمرینات ورزشی حرفهای و شیوههای مراقبه بوده است. اسمالی میگوید هدف این نیست که فناوری کنار گذاشته شود، بلکه باید در جایگاه درست خود باقی بماند.
او پیشنهاد میکند پرسش مفیدی مطرح شود: اگر این دستگاه وجود نداشت، آیا همچنان به بدن خود اعتماد میکردید؟
یافتن تعادل سالمتر
برای بیشتر افراد، سالمترین رویکرد این است که دادهها را تنها یکی از منابع اطلاعاتی بدانند، نه حرف آخر.
همچنین بهتر است بهجای واکنش به تغییرات روزانه، به الگوهای بلندمدت توجه شود. ایستادن چندباره در طول روز روی ترازو نوسانهای مداوم را نشان میدهد، اما بررسی با فاصله زمانی بیشتر تصویر روشنتری از تغییرات واقعی ارائه میدهد. همین منطق درباره دادههای ابزارهای هوشمند نیز صدق میکند.
داشتن روزهایی بدون استفاده از این دستگاهها نیز میتواند به بازگرداندن آگاهی از سیگنالهای درونی بدن کمک کند.
دیمیتریو میگوید مؤثرترین عادتها برای خواب اغلب بهطرز شگفتآوری ساده هستند.
زمانهای منظم برای خوابیدن و بیدار شدن، اتاقی خنک و تاریک، و کنار گذاشتن صفحهنمایشها پیش از خواب، معمولاً بسیار مهمتر از دنبال کردن دقیق همه مراحل خواب هستند. «مفیدترین کارها برای خواب معمولاً همان چیزهایی هستند که مادربزرگتان از قبل به شما گفته است.»
